@azerogluemin/ai-bootstrap 0.2.1

package/templates/skills/lyricist/knowledge/azerbaijani/folk-forms/ustadnam/311/231.md

@@ -0,0 +1,183 @@
+# Üstadnamə — Ustad Aşığın Sənət Mirası
+
+> Aşıq sənətinin xüsusi alt-janrı. Ustad aşıq gənc aşığa "söz vəsiyyəti" verir. Sənət sırrı ifa edilir.
+
+## Tərif
+Üstadnamə — aşıq sənətinin xüsusi alt-janrıdır. Ustad aşıq özündən sonrakı nəslin aşıqlarına şeir vasitəsilə dərs verir, sənət sirrini açıqlayır, "vəsiyyət" qoyur. Çox vaxt **qoşma** və ya **müxəmməs** vəznində yazılır. "Üstadnamə" sözü farscadan: "ustad" + "namə" (sənəd, məktub).
+
+## Üstadnamənin xüsusi statusu
+- **Sənət fəlsəfəsi** — texnika deyil, sənətin ruhu öyrədilir
+- **Pedaqoji forma** — gənc aşığa dərs
+- **Vəsiyyət hissi** — ustad öz təcrübəsini sözə tökür
+- **Klassik aşıq tradisiyası** — bütün böyük ustadlar ustadnamə yazıb
+- **Hörmətli mövqedə** — üstadnamə yazan aşıq sənətin "ali" üzvüdür
+
+## Üstadnamənin mövzuları
+
+### 1. Sənət fəlsəfəsi
+- Aşıq olmağın mənası
+- Söz seçimi məsuliyyəti
+- Saz çalmaqın incəlikləri
+
+### 2. Əxlaqi vəsiyyət
+- Aşıq ləyaqəti
+- Hörmət, ədəb
+- Yalan və riyakarlıqdan uzaq olmaq
+
+### 3. Texniki dərs
+- Vəzn disiplini
+- Qafiyə incəlikləri
+- Bədahətən yaradıcılıq
+
+### 4. Dünya görüşü
+- Həyat fəlsəfəsi
+- Cəmiyyət görmə tərzi
+- Vəfa, sevda, dostluq
+
+### 5. Sufi izləri
+- İlahi eşq və sənət bağlantısı
+- Aşıqlığın mistik tərəfi
+
+## Quruluş
+- Adətən **qoşma** vəznində (11 heca, 6+5 duraq, 4 misralı bənd)
+- Bəzən **müxəmməs** (5 misralı bənd)
+- **5-10 bənd** uzunluğunda
+- **Son bənddə təxəllüs** (məcburidir)
+- **Vəsiyyət tonunda** ifa
+
+## Misal: Aşıq Ələsgər tərzi üstadnamə
+
+```
+Bənd 1 (giriş — kimə müraciət):
+Aşıq olan oğul, eşit sözümü mənim,
+Sənət ucadır, sözünə həmişə diqqət et,
+Hər kəs bilməz aşıqlığın sirrini, vəzni,
+Yarımı gözüm görmədi  ← rədif (Aşıq Ələsgər standart rədifi)
+
+Bənd 2 (texniki dərs):
+Sazını çalmadan əvvəl sözünə bax,
+Hər heca yerində olsun, duraq pozma sax,
+Qafiyə yalan, məna doğru olsun, anla,
+Yarımı gözüm görmədi
+
+Bənd 3 (əxlaqi dərs):
+Aşıq olan ürək təmiz olar, riyasız,
+Söz qılıncdır, kəsər həm ürək, həm kəlam,
+Sənət ali, lakin sənətkar daha aladır,
+Yarımı gözüm görmədi
+
+Bənd 4 (mistik tərəf):
+Eşq pərvanəsidir aşıq, yanar, sönməz heç vaxt,
+Saz onun dilidir, söz onun nəfəsi,
+Sazsız aşıq olmaz, sözsüz saz da yad,
+Yarımı gözüm görmədi
+
+Bənd 5 (vəsiyyət — son):
+Mənim sözüm sənə dərs olsun, ay oğul,
+Sənət yolu çətin, lakin şərəfli sonu,
+Mənim adım qalmalıdır səndə, davam et,
+Yarımı gözüm görmədi.
+
+Ələsgəri yad et hər saz çalanda,
+Bu cahanda sözüm qaldı, mən köç eləyirəm,
+Sən sənətə vəfalı qal, yalan demə heç vaxt,
+Yarımı gözüm görmədi.
+```
+
+## Üstadnamənin xüsusi quruluşu (ümumi pattern)
+1. **Müraciət** ("Aşıq olan oğul...", "Eşit, ay aşıq...")
+2. **Texniki dərs** (vəzn, qafiyə, saz)
+3. **Əxlaqi dərs** (ləyaqət, ədəb)
+4. **Fəlsəfi tərəf** (sənət ruhanisi)
+5. **Vəsiyyət** (gələcəyə müraciət)
+6. **Təxəllüs** (ustad imzası)
+
+## Tanınmış üstadnamə müəllifləri
+- **Aşıq Ələsgər** — üstadnamə yazma master, çoxlu əsər qoyub
+- **Aşıq Şəmşir** — bəzi üstadnamələr
+- **Aşıq Pənah** — XX əsr aşıqlarına dərs
+- **Aşıq Mikayıl Azaflı** — müasir üstadnamə davamçısı
+- **Aşıq Ələm** — son nəsil ustad
+
+## Üstadnamə ifa tərzi
+- **Saz açılışı dərin, ciddi** — vəsiyyət atmosferi
+- **Səs intonasiyası uca, hörmətli** — ustadın səsi
+- **Tempo yavaş** — hər söz dərindən düşünülmüş
+- **Pauzalar əhəmiyyətli** — dərs verən ifaçı tələbə düşünmək vaxtı verir
+- **Dramatic ton** — sıradan qoşma kimi deyil
+
+## Üstadnamənin müasir əhəmiyyəti
+- **Aşıq sənətinin canlılığı** — yeni nəsil aşıqlar üstadnamə oxuyub öyrənir
+- **Pedaqoji rol** — sənət dərsi yazılı yox, oxşamı ilə keçir
+- **Mədəni miras** — Azərbaycan ədəbi-musiqi mədəniyyətinin əsas sənədlərindən
+- **Modern uyğunluq** — sənət fəlsəfəsi bu gün də aktualdır
+
+## Müasir uyğunlaşdırma
+
+### Modern "manifesto" mahnılar
+Bəzi müasir Azərbaycan musiqiçiləri öz əsərlərində üstadnamə ruhu yaradır:
+- Sənət haqqında mahnı
+- Növbəti nəslə müraciət
+- Vəsiyyət-tipli yazı
+
+### Rap-da üstadnamə (HOST, müasir)
+HOST grupu və başqa Azərbaycan rapçıları bəzi mahnılarda "rap üstadnaməsi" yazırlar — gənc rapçılara dərs verən mətnlər. Aşıq tradisiyasının modern uyğunlaşdırması.
+
+### Konseptual album mövzusu
+Müasir bəstəkar album mövzusu olaraq "Üstadnamə" tipli konsept seçə bilər — sənət, irs, vəsiyyət mövzularını birləşdirən.
+
+## Üstadnamənin diğer aşıq formalarından fərqi
+| | Qoşma (eşq) | Üstadnamə |
+|---|---|---|
+| Müraciət | Sevgili | Gənc aşığa |
+| Mövzu | Eşq, lirika | Sənət, fəlsəfə, vəsiyyət |
+| Ton | Lirik, dramatic | Hörmətli, dərsli |
+| Pedaqoji rol | Yox | Var |
+| Tempo | Standart | Yavaş, ağır |
+
+## Suno üçün
+```
+[Lyrics in Azerbaijani aşıq üstadnaməsi, 11 hecalı heca vəzni 6+5 duraq, 
+qoşma quruluşunda 5 bəndlik mahnı, üstadnamə mövzusu (sənət fəlsəfəsi, 
+vəsiyyət gənc nəsil aşıqlara), Aşıq Ələsgər tərzi tonalitə hörmətli 
+dərsli, son bənddə təxəllüs (ustad imzası), saz əsas müşayiət dərin 
+dramatik, balaban köməkçi, yavaş tempo, uca səs registr]
+```
+
+## Üstadnamə yazma metodu
+1. **Müraciət təyin et** — kimə dərs verirsən? (gənc aşıq, gənc nəsil)
+2. **Mövzunu seç** — sənət fəlsəfəsi, əxlaq, texnika, vəsiyyət
+3. **Birinci bənddə müraciət aç**
+4. **Orta bəndlərdə dərs ver** — texniki + əxlaqi qarışıq
+5. **Son bənddə vəsiyyət** + **təxəllüs**
+6. **Hörmətli, ali ton** saxla — sıradan əsər deyil
+7. **Vəsiyyət hissi yarat** — ustad köç edir, sözünü qoyur
+
+## Yanlışlar — qaçınmaq
+- Şəxsi şikayət (üstadnamə cəmiyyət üçün dərs olmalıdır)
+- Çox sadə dil (üstadnamə nəcib və hörmətli dil tələb edir)
+- Eşq mövzusu (üstadnamə əsasən sənət-fəlsəfi)
+- Təxəllüsü unutmaq
+- Tempo və ton sıradan qoşma kimi edilməsi
+- Modern slang (üstadnamə klassik atmosfer)
+
+## Üstadnamənin "yaşaması" niyə vacibdir?
+- **Sənət əxlaqı** — modern dövrdə sənət ləyaqəti azalanda üstadnamə xatırladır
+- **Mədəni davamlılıq** — aşıq sənəti üstadnamə vasitəsilə canlı qalır
+- **Pedaqoji innovasiya** — modern məktəblər üstadnamə formasından istifadə edə bilər
+- **Konseptual sənət** — modern incəsənət üstadnamə ruhuna yenidən qayıda bilər
+
+## İnstrumentlərlə uyğunluq
+- **Saz** (məcburi əsas — üstadnamə saz olmadan tam deyil)
+- **Balaban** (dərin lirik xət — vəsiyyət atmosferi)
+- **Tar** (klassik genişləndirmə)
+- **Solo aşıq + saz** (klassik intim ifa)
+- **Müasir film score** (Hans Zimmer + folk fusion — dramatik üstadnamə)
+- **Spoken-word + minimal saz** (post-modern uyğunlaşdırma)
+
+## Dərin oxu üçün
+- folk-forms/qoşma.md (üstadnamə adətən qoşma vəznindədir)
+- folk-forms/müxəmməs-aşıq.md
+- personas/aşıq-ələsgər.md (üstadnamə master)
+- themes/mistik-irfani.md (sufi üstadnamə)
+- themes/ekzistensial-həyat.md (fəlsəfi üstadnamə)

package/templates/skills/lyricist/knowledge/azerbaijani/meter/11-heca-qo/305/237ma.md

@@ -0,0 +1,128 @@
+# 11 Hecalı Vəzn — Qoşma
+
+> Aşıq şeirinin kralı. 11 heca, 6+5 və ya 4+4+3 duraq. Ən geniş istifadə.
+
+## Tərif
+Qoşma — 11 hecalı, dörd misralıq bənd quruluşunda olan klassik Azərbaycan aşıq formasıdır. Hər bənd dörd misra, hər misra 11 heca. Aşıq Ələsgər, Aşıq Şəmşir, Molla Cüməcənin əsas formaları arasındadır.
+
+## Quruluş
+- Hər misra **11 heca**
+- Duraq sistemi: **6+5** (klassik) və ya **4+4+3** (alternativ)
+- Bənd ölçüsü: **4 misra**
+- Adi qoşma uzunluğu: 5-7 bənd
+- Sonuncu bənddə təxəllüs (şair adı)
+
+## Qafiyə sxemləri
+
+### Klassik qoşma: abab cccb dddb...
+1-ci bənd: a-b-a-b
+Sonrakı bəndlər: c-c-c-b (b — rədif)
+
+```
+a — Aşiqəm gül üzünə canım yarım
+b — Bənzəyim ney sözünə, qara gözüm
+a — Bir xəbər ver mənə tez ay yarım
+b — Yarımı gözüm görmədi  ← rədif
+
+c — Düzlər yaşıl geyindi, dağ aydındır
+c — Hər tərəf nur içində, gül zərlidir
+c — Bülbül oxudu yenə də gül üstündə
+b — Yarımı gözüm görmədi  ← rədif təkrar
+```
+
+### Müasir qoşma: abab cdcd...
+Hər bənd müstəqil qafiyə, daha azad.
+
+## Duraq sistemi
+
+### 6+5 (ən geniş)
+```
+Aşiqəm gül üzünə / canım yarım  (6+5)
+Bənzəyim ney sözünə / qara gözüm  (6+5)
+Bir xəbər ver mənə tez / ay yarım  (6+5)
+Yarımı gözüm görmədi  (5+6 alt — fərqli durar bəzən)
+```
+
+### 4+4+3 (alternativ)
+```
+Aşiqəm gül / üzünə canım / yarım  (4+4+3)
+Sevirəm gül / yanağa, gözüm / dolur  (4+4+3)
+```
+
+## Qoşmanın xüsusiyyətləri
+- **Geniş mövzu spektri**: eşq, fəlsəfə, vətən, hicran, şikayət, pəh
+- **Aşıq sənətinin bel sütunu**: ən çox bu vəzndə əsər var
+- **Dramatik qurulma**: mövzu açılır, dərinləşir, kulminasiyaya çatır, yekunlaşır
+- **Təxəllüs**: ustad aşıqlar son bənddə adlarını çəkir
+
+## Aşıq Ələsgərdən klassik qoşma nümunəsi
+
+```
+Bahar gəldi, bağlar yenə cənnətdir,
+Bülbül oxur gül üstündə, lalada,
+Hər bir tərəf çiçəkli zinətdir,
+Yarımı gözüm görmədi.
+
+Ələsgərəm sözüm tamam dedimsə,
+Bu dünyaya bel bağlayıb qalmaqdı,
+Sevda bilmiş, könül atəş ilə yandı,
+Yarımı gözüm görmədi.
+```
+
+## Müasir tətbiq: Pop ballada / folk-pop
+
+### Verse (qoşma sayağı)
+```
+Bu şəhərdə tanıyırsan / hər küçəni  (6+5)
+Hər kafedə içdik birgə / şirin çayı  (6+5)
+İndi tək gəzirəm o / yerləri yenə  (6+5)
+Sənsiz hər şey yad olub mən / üçün, yarım  (6+5)
+```
+
+### Chorus (qısa-formaya keçir)
+Verse 11 hecalı qoşma, chorus isə 7-8 hecalı bayatı/gəraylı keçidi tipikdir.
+
+## 11 Hecalı Qoşmanın Gücü
+- **Bəstəkar üçün**: melodiyaya geniş yer verir (bir misraya çox not düşə bilər)
+- **Söz üçün**: kompleks fikir bir misrada çata bilər
+- **Hekayə anlatımı**: bir bənddə mini-səhnə ola bilər
+- **Aşıq sənəti**: improvizasiya üçün ideal struktur
+
+## Müasir musiqidə qoşma izləri
+- **Aşıq Ələsgər** — bütün repertuar qoşma əsaslı
+- **Aşıq Pənah** — müasir aşıq qoşma davamçısı
+- **Brilliant Dadaşova** — bəzi mahnılarda qoşma vəznli verse
+- **Süleyman Ələsgərov** bəstəladırdığı mahnılar — qoşma poetik baza
+- **HOST grupu rap-i** — bəzi verse-lərdə qoşma disiplini
+
+## Suno üçün
+```
+[Lyrics in Azerbaijani 11 hecalı qoşma vəznində, 6+5 duraq sistemi, 
+abab + cccb qafiyə sxemi (b rədif), 5 bəndlik mahnı, eşq mövzusu, 
+aşıq sənəti tonalitə, müasir pop ballada melodisi]
+```
+
+## Qoşma yazma metodu
+1. **Mövzu seç** — qoşma geniş, dramatic mövzu daşıya bilər
+2. **Birinci bənddə açılış** — oxucunu çək
+3. **Orta bəndlərdə inkişaf** — 3-4 bənd
+4. **Son bənd** — kulminasiya + təxəllüs (klassik) və ya imza (müasir)
+5. **Duraq pozma** — 6+5 sistemi sabit qal
+6. **Rədif gözəl seç** — yaddaqalan bir cümlə (klassik versiya üçün)
+
+## Yanlışlar — qaçınmaq
+- 10 və ya 12 heca işlətmə
+- Duraq sıçraması (5+6, 7+4 və s. işlətmə)
+- Rədifi pozmaq və ya hər bənddə dəyişmək (klassik versiyada)
+- Mövzudan dəfələrlə dönüş (qoşma fokuslu qalmalı)
+- Çox sadə dil (qoşma nəcib, zərif söz tələb edir)
+
+## Müxəmməs ilə fərq
+- **Qoşma**: 4 misralı bənd, 11 heca
+- **Müxəmməs**: 5 misralı bənd, 11 və ya 16 heca
+
+## İnstrumentlərlə uyğunluq
+- **Saz** (klassik aşıq müşayiəti)
+- **Tar + kamança** (klassik mahnı versiyası)
+- **Akustik gitara + piano** (müasir uyğunlaşdırma)
+- **Folk-pop band** (bütöv ansambl)

package/templates/skills/lyricist/knowledge/azerbaijani/meter/14-heca-divani.md

@@ -0,0 +1,118 @@
+# 14 Hecalı Vəzn — Divani
+
+> Qoşmadan daha uzun, daha fəlsəfi. 14 heca, 7+7 duraq. Aşıq sənətinin "ağır" forması.
+
+## Tərif
+Divani — 14 hecalı, dörd misralıq bənd quruluşunda olan klassik aşıq formasıdır. Hər misra 14 heca, 7+7 duraq. Mövzu çox vaxt fəlsəfi, ictimai, hikmət əsaslı.
+
+## Quruluş
+- Hər misra **14 heca**
+- Duraq sistemi: **7+7** (ən geniş) və ya **4+4+3+3**
+- Bənd: 4 misra
+- Adi uzunluq: 5-7 bənd
+- Sonuncu bənddə təxəllüs
+
+## Qafiyə sxemi
+Klassik divani: aaab cccb dddb...
+Rədif (b) hər bəndin son misrasında təkrarlanır.
+
+```
+a — Aşiq olub gəzdim mən bu cahanın hər küncünü, dağ-daşın
+a — Çox sevənlər gördüm yarsız qalan, gözündə yaşın
+a — Eşq oduyla yandı sinələr, sönmədi heç o atəş
+b — Bu dünyada vəfa varmış, demə yox, varmış sözün
+```
+
+## Duraq: 7+7
+```
+Aşiq olub gəzdim mən / bu cahanın hər küncünü  (7+7)
+Çox sevənlər gördüm yarsız / qalan, gözündə yaşın  (7+7)
+Eşq oduyla yandı sinə / sönmədi heç o atəş  (7+7)
+Bu dünyada vəfa varmış, / demə yox, varmış sözün  (7+7)
+```
+
+## Divaninin xüsusiyyətləri
+- **Dərin mövzular**: hikmət, fəlsəfə, ictimai tənqid, məhəbbətin əzəlilik fəlsəfəsi
+- **Ağır söz**: divani üçün dərin lüğət lazımdır (təşbeh, istiarə zəngin)
+- **Aşıq sənətinin "ali" forması**: ustad aşıqlar divani master sayılır
+- **Az istifadə**: qoşma və gəraylıdan daha az yazılır (çətin formdur)
+
+## Aşıq Ələsgər tipik divani
+
+```
+Aşiq olub bu dünyanın hər küncünü dolaşdım,
+Sevdim, yandım, eşq odunda könül-canım yağışdım.
+Bir vəfa görmədim heç kimsədə, demə yalandı bu söz,
+Ələsgər, sözün doğrudur, vəfa axtarma bu cahanda.
+```
+
+## Müasir tətbiq
+
+### Pop-rok ballada (Ramiz Rövşən sayağı söz, müasir musiqi)
+```
+Bu küçələr şahidim, gecənin sirrini bilirlər,  (14)
+Səni gözlədim hər çiraq sönəndən sonra göydə,  (14)
+Vaxt aldı, vaxt verdi, amma sənin yerini doldurmadı,  (14 — yoxlamaq lazımdır)
+Bilirəm sevgi əbədi, amma vəfa bir röyadır.  (14)
+```
+
+### Rap verse-də divani disiplini (HOST sayağı)
+```
+Söz açıram bu dünyanın hər künc-bucağında, hər zamana,  (14)
+Səhnədəyəm, dinləyici qulaq verir mənə hər anda,  (14)
+Müsiqim hekayəm, hekayəm həyat, həyatım sən ananın,  (14)
+Bu sözlər cərəyandır, açar gözlərini hər insanın.  (14)
+```
+
+## 14 Hecalı Divaninin Gücü
+- **Kompleks fikir**: bir misraya bütöv bir paraqraf düşə bilər
+- **Dramatic build**: uzun misra dramatik gərginliyi gücləndirir
+- **Fəlsəfi məzmun**: dərin mövzular üçün ideal
+- **Kraliyət hissi**: divani məcclis şeiri kimi səslənir, ali ton
+
+## Müasir musiqidə divani izləri
+- Klassik bəstəkar musiqisində (Üzeyir Hacıbəyov dövrü) divani uyğunlaşdırmaları
+- Səməd Vurğun şeirlərinin bəzilərinin musiqi versiyaları divani vəznli
+- Müasir folk-pop "ağır" mahnılarda divani disiplini izlənir
+- Bəzi muğam mahnılarında divani vəzn dominant
+
+## Suno üçün
+```
+[Lyrics in Azerbaijani 14 hecalı divani vəznində, 7+7 duraq, aaab + 
+cccb qafiyə sxemi (rədif), 5 bəndlik mahnı, fəlsəfi mövzu (dünyanın 
+vəfasızlığı, eşqin əbədiliyi), aşıq sənəti tonalitə, dramatic divani 
+musiqi düzümü]
+```
+
+## Divani yazma metodu
+1. **Ağır mövzu seç** — fəlsəfi, hikmət, ictimai
+2. **Söz ehtiyatını hazırla** — divani üçün zəngin lüğət lazımdır
+3. **7+7 duraqı sabit saxla** — pozulması formanı çökərdir
+4. **Hər misrada bütöv fikir** — yarımçıq misra divaniyə yaraşmır
+5. **Son bənddə kulminasiya** — divani aram-aram qalxır, sonda zirvə
+6. **Təxəllüs** klassik divanidə şərt
+
+## Yanlışlar — qaçınmaq
+- 13, 15 və ya 12 heca işlətmə
+- 7+7 duraqdan kənara çıxma
+- Sadə dil (divani nəcib söz tələb edir)
+- Qısa, kəskin emosiya (bayatı mövzusu) — divani ağır mövzu istəyir
+- Mövzunu yarımçıq qoymaq
+
+## Qoşma və gəraylıdan fərq
+| Forma | Heca | Duraq | Mövzu xarakteri |
+|-------|------|-------|-----------------|
+| Bayatı | 7 | 4+3 | Qısa, kəskin emosiya |
+| Gəraylı | 8 | 4+4 | Lirik, axıcı |
+| Qoşma | 11 | 6+5 | Geniş spektr |
+| **Divani** | **14** | **7+7** | **Fəlsəfi, ağır, hikmət** |
+
+## İnstrumentlərlə uyğunluq
+- **Tar + kamança** (klassik müşayiət)
+- **Saz** (aşıq versiyası)
+- **Orkestr** (operatic uyğunlaşdırma)
+- **Piano** (müasir kamera versiyası)
+- **String quartet** (chamber-folk fusion)
+
+## Rapı ilə bağlantı
+14 hecalı uzun misra modern rap "long bar" texnikasına yaxındır. HOST grupu və müasir Azərbaycan rap-i divani disiplinini hip-hop-a uyğunlaşdırmaqda təcrübə edir.

package/templates/skills/lyricist/knowledge/azerbaijani/meter/7-heca-bayat/304/261-mani.md

@@ -0,0 +1,133 @@
+# 7 Hecalı Vəzn — Bayatı və Mani
+
+> Ən qısa, ən kəskin Azərbaycan xalq forması. 4 misra, 7 heca. Bir nəfəsdə deyilən həqiqət.
+
+## Tərif
+7 hecalı vəzn — hər misrada 7 heca olan vəzn növüdür. Bayatı və mani bu vəzndə yazılır. Xalq şeirinin ən qədim, ən sıxılmış forması.
+
+## Quruluş
+
+### Bayatı (Azərbaycan ən geniş forması)
+- 4 misra
+- Hər misra 7 heca
+- Qafiyə sxemi: **aaba**
+- 1, 2 və 4-cü misralar qafiyəlidir
+- 3-cü misra sərbəst (qafiyəsiz)
+
+### Mani (Türk və ya Azərbaycan variantı)
+- 4 misra
+- 7 heca
+- Sxem: aaba (eyni bayatı kimi)
+- Mövzu çox vaxt sevgi, ayrılıq, gözəllik
+
+## Duraq sistemi
+**4+3** (ən geniş istifadə):
+```
+Mən aşiqəm / o yara
+Çəkməz başım / könülə
+Bir xəbər ver / onlara
+Köç eyləsin / könülə
+```
+
+**3+4** (alternativ):
+```
+Yaz olur, / qara qaynar
+Yarpaq pərqəl / boyatar
+Çox ağır / həsrət çəkər
+Sevdiyimə / qovuşar
+```
+
+## Bayatı növləri
+
+### 1. Sevgi bayatıları
+```
+Aşıqəm gül üzünə
+Bənzəyim ney sözünə
+Bir xəbər ver yarımdan
+Olum qurban özünə
+```
+
+### 2. Ayrılıq bayatıları
+```
+Mən aşiqəm bahara
+Yarpaq düşür kənara
+Yar yadıma düşəndə
+Su tökərəm odlara
+```
+
+### 3. Vətən bayatıları
+```
+Mənim ana torpağım
+Daşı, qumu can canım
+Sənsiz nə həyatım var
+Sənsiz mənim yox günüm
+```
+
+### 4. Hikmət bayatıları
+```
+Aşiq olan inləməz
+Sirrini söz eyləməz
+Yar gözündən qan damar
+Bir-bir gilə eyləməz
+```
+
+## Qafiyə incəlikləri
+- **Tam qafiyə**: yara / oxlara (sait + samit eyni)
+- **Yarımqafiyə**: dağa / bağa (vurğu yox sait dəyişik)
+- **Cinas qafiyə**: yar (sevgili) / yar (ayrıl) — eyni səsli, fərqli mənalı
+
+## 7 Hecalı Vəznin Gücü
+- **Yaddaşa rahat**: bir nəfəsdə yadda qalır
+- **Emosiyaya kəskin**: az sözlə dərin hiss
+- **Şifahi mədəniyyət**: nağılçı, aşıq, ana laylası tradisiyası
+- **Müasir rap**: HOST, Miri Yusif bayatı ritmindən istifadə edir
+- **Pop chorus**: 7 hecalı söz axarı yaddaqalan hook yaradır
+
+## Müasir tətbiq
+
+### Pop mahnı chorus-u
+```
+Səni sevdim ay gözəl  (7)
+Adın canda titrəyər  (7)
+Sən əksiksən hər zaman  (7)
+Mənim üçün, ay gözəl  (7)
+```
+
+### Rap verse-də bayatı uyğunlaşdırması
+```
+Söz açıram bir-bir mən  (7)
+Söz dəlirəm hər yerdən  (7)
+Səhnədəyəm gecə-gün  (7)
+Səs ucaldıram yer-yerdən  (7)
+```
+
+## Yaranma tarixi
+- Çox qədim, şifahi xalq mədəniyyətindən
+- Yazılı şəkildə XV-XVI əsrlərdən
+- Aşıqlar tərəfindən saxlanıb gəlmə
+- Toy, yas, beşik mahnılarında dominant
+- Layla, oxşama bayatı şəklində
+
+## Suno üçün
+```
+[Lyrics in Azerbaijani 7 hecalı bayatı vəznində, 4+3 duraq, aaba qafiyə 
+sxemi, 4 misralı bənd, sevgi mövzusu, lirik xalq tonu, oxşama 
+intonasiyası]
+```
+
+## Bayatı yazmaq üçün məsləhət
+1. Mövzunu birinci misrada qoy
+2. İkinci misrada genişləndir
+3. Üçüncü misrada hekayə dön (qafiyəsiz)
+4. Dördüncüdə güclü zərbə (qafiyə qaytar)
+
+## Müasir mahnılarda bayatı izləri
+- Ramiz Rövşən bayatı tradisiyasını müasir şeirə gətirir
+- Müsəlbaba ulduzu, Aşıq Şəmşir kimi aşıqlar bayatı master
+- Pop balladalarda 7 hecalı chorus dominant qalmaqdadır
+
+## Qaçılmalı yanlış
+- 8 və ya 6 heca işlətmə (bayatı pozulur)
+- 3-cü misraya qafiyə qoymaq (bayatı qaydası deyil)
+- Mənaca uzun cümlə zorlamaq (qısa, kəskin olmalı)
+- Modern sərbəst düşüncə qatmaq (bayatı ənənəvi qalmalı)

package/templates/skills/lyricist/knowledge/azerbaijani/meter/8-heca-g/311/231rayl/304/261.md

@@ -0,0 +1,128 @@
+# 8 Hecalı Vəzn — Gəraylı
+
+> Aşıq şeirinin əsas formalarından. 8 heca, 4+4 duraq. Lirik və axıcı.
+
+## Tərif
+Gəraylı — 8 hecalı, dörd misralıq bənd quruluşunda olan aşıq şeiridir. Hər bənddə aaab qafiyə sxemi (1, 2, 3 misra qafiyəli, 4-cü misra rədif/refren), və ya abab.
+
+## Quruluş
+- Hər misra **8 heca**
+- Duraq sistemi: **4+4**
+- Bənd ölçüsü: **4 misra** (dördlük)
+- Adətən 5-7 bənd olur (orta uzunluq)
+- Sonuncu bənddə şair adını çəkir (təxəllüs)
+
+## Qafiyə sxemi
+
+### Klassik gəraylı: aaab + cccb + dddb...
+```
+a — Səhər oldu, bahar gəldi
+a — Çiçəklər bağda görsəndi
+a — Bülbül oxudu yenə də
+b — Yarımı gözüm görmədi  ← rədif (təkrarlanan misra son)
+
+c — Düzlər yaşıllıq geyindi
+c — Buludlar göydən endi
+c — Hər tərəf nur, ay sevgilim
+b — Yarımı gözüm görmədi  ← rədif təkrar
+```
+
+### Müasir gəraylı: abab abab...
+Pop musiqisində daha geniş yayılıb.
+
+## Duraq sistemi: 4+4
+```
+Sevgilim sən, / vətən sənsən  (4+4)
+Hər nəfəsim / sənə qonsun  (4+4)
+Mən gözündən / can verirəm  (4+4)
+Sən mənimsən, / aldım candan  (4+4)
+```
+
+## Gəraylının xüsusiyyətləri
+- **Lirik mövzular**: əsasən eşq, gözəllik, təbiət, dostluq
+- **Axıcı söz**: oxumağa rahat, söz atılmır
+- **Aşıq tradisiyası**: Aşıq Ələsgər, Aşıq Şəmşir gəraylı ustaları
+- **Müasir uyğunluq**: pop balladalarda və müasir folk-da geniş istifadə
+
+## Aşıq Ələsgər tipik gəraylı formatı
+
+### Tövsiyə (mövzu giriş)
+İlk bənddə mövzu açılır, oxucunu çəkir.
+
+### İnkişaf (4-5 bənd)
+Mövzu dərinləşir, müxtəlif baxış bucaqları.
+
+### Yekun (son bənddə təxəllüs)
+"Ələsgər deyər ki..." formasında şair adını çəkir.
+
+```
+Ələsgəri sənə qurban,
+Bilirsən bu dünya yalan,
+Bir də yarın gəlmir bu yana,
+Yarımı gözüm görmədi.
+```
+
+## 8 Hecalı Gəraylının Müasir Tətbiqi
+
+### Pop ballada chorus
+```
+Sənsən mənim / can canımda  (4+4)
+Hər ürəyim / döyünəndə  (4+4)
+Adın yanır / könlüm odlu  (4+4)
+Sənsiz necə / yaşayım mən  (4+4)
+```
+
+### Folk-pop verse (Sevda Yahyayeva sayağı)
+```
+Bahar gəldi, / vətən gözəl  (4+4)
+Hər tərəfdə / qaynaqır el  (4+4)
+Toylar başlar, / gənclər oynar  (4+4)
+Azərbaycan / sülh içində  (4+4)
+```
+
+## Rədif (təkrarlanan son söz/cümlə)
+Klassik gəraylıda hər bəndin son misrası eynidir — rədif. Bu məsuliyyət:
+1. Yaddaşı möhkəmləndirir
+2. Mövzunu vurğulayır
+3. Mahnıda chorus rolunu oynayır təbii şəkildə
+4. Müasir pop "hook" konsepsiyasının kökü
+
+## Müasir musiqidə gəraylı izləri
+- **Brilliant Dadaşova** — pop balladalarda 8 hecalı vəzn
+- **Manaf Ağayev** — folk-pop tərzində gəraylı
+- **Aygün Kazımova** chorus-larında 8 hecalı simmetriya
+- **HOST grupu** — bəzi rap verse-lərdə gəraylı disiplini
+
+## Suno üçün
+```
+[Lyrics in Azerbaijani 8 hecalı gəraylı vəznində, 4+4 duraq, aaab 
+qafiyə sxemi (rədif son misra təkrarlanan), 4 bəndlik mahnı, lirik 
+məhəbbət mövzusu, aşıq tonalitsı]
+```
+
+## Gəraylı yazma metodu
+1. Mövzu sec — lirik, mehriban olmalı
+2. Birinci bənddə mövzu aç
+3. Hər bənddə aaab qafiyə (b — rədif)
+4. 4+4 duraqı pozma
+5. 5-6 bənd yaz, son bənddə təxəllüs (modern: imza)
+6. Söz axarı təbii olsun, zorla qafiyə uyduran kimi olmasın
+
+## Yanlışlar — qaçınmaq
+- 7 və ya 9 heca işlətmə
+- Duraq pozulması (3+5 və ya 5+3 işlətmə qadağandır)
+- Rədifi pozmaq
+- Çox uzun bənd yaratmaq (5+ misra qadağan)
+- Mövzudan kənar dramatik dönüşlər (gəraylı sakit qalır)
+
+## Klassik nümunə (Aşıq Ələsgər)
+```
+Ələsgərəm gözüm yaşlı,
+Daim qəlbim qəm yarıymış.
+Hər kim sevdi, qürbət düşdü,
+Yarımı gözüm görmədi.
+```
+(Sxem: aaab, 4+4 duraq, 8 heca hər misrada)
+
+## İnstrumentlərlə uyğunluq
+Gəraylı çox vaxt **saz** müşayiəti ilə oxunur. Pop versiyada **akustik gitara**, **piano** keçərlidir. Tar və kamança ilə də əla işləyir.