@azerogluemin/ai-bootstrap 0.2.1

package/templates/skills/image-validator/knowledge/physical-realism-checks.md

@@ -0,0 +1,704 @@
+# Physical Realism Checks — Image Validator Checklist
+
+**Sinxronizasiya qeydi:** Bu fayl `image-prompt-engineer/knowledge/physical-realism.md` master faylından **checklist version**-dur. Master dəyişəndə bu da yenilənməlidir (CLAUDE.md "sync rule").
+
+Bu fayl image-validator-in **Qat A** üçün istifadə etdiyi 9 bölmə üzrə check-list-dir. Hər check üçün **soruş, vision input-da gör, ✅/❌/⚠️ ver**.
+
+---
+
+## Bölmə 1 — Gravity & support (cazibə, dayaq)
+
+### A1.1 — Bütün obyektlər real dayaq üzərində
+- Hər obyekt nəyə söykənir/dayanır? (yer, masa, divar, asma)
+- Hər kontakt nöqtəsi vizual aşkardırmı?
+- Floating obyekt varmı (havada bitən)?
+
+**Pozulma misalı:** Şəfaq fəal: çay fincanı masaya tam toxunmur, ~3 mm aralıq görünür.
+
+### A1.2 — Attachment məntiqi
+- İp/zəncir/kabel hər iki ucunda bir şeyə bağlıdırmı?
+- Asma obyektlər real attachment point-dən sallanırmı?
+- Daddy-long-legs effekti yoxdurmu (uzun attachment olmayan)?
+
+**Pozulma misalı:** Clothesline yalnız sol divarda bağlı, sağ ucu havada bitir.
+
+### A1.3 — Yüklə uyğun sag/bend
+- İp paltarla yüklənibsə, **catenary curve (V-şəkilli sag)** görünürmü?
+- Düz xətt halında qalan ip → fiziki pozulma
+- Heavy obyekt nazik shelf üzərində → shelf bend görünməlidir
+
+### A1.4 — Insan dayaq nöqtələri
+- Insan ayaq üstündə düzgün bal saxlayır?
+- Oturmuşsa, kürəyi/oturacaq bir şeyə söykənir?
+- Yıxılan halda dynamic balance görünür?
+
+### A1.5 — Heyvan dayaq
+- Pişik/it 4 ayaq distribution real?
+- Ayaq pozisiyası bədən çəkisinə uyğun?
+- Sıçrayış halında flight arc real?
+
+---
+
+## Bölmə 2 — Light sources & shadows
+
+### A2.1 — Hər işıq mənbəyi vizual aydındır
+- Pəncərə, lampa, atəş, günəş — biri vizual aydın olmalıdır
+- Mənbəsiz işıq (subject parıldayan, mənbə yoxdur) → pozulma
+
+### A2.2 — Kölgə işıq mənbəyinin əksinə düşür
+- Bütün kölgələr **eyni istiqamətdə** düşürmü?
+- Multi-light scene-də hər kölgə uyğun mənbəyə bağlıdırmı?
+- Sol pəncərə → sağa kölgə (və əksinə)
+
+**Pozulma misalı:** Tək pəncərə soldadır, lakin pişikin kölgəsi solada düşür (təbiətən imkansız).
+
+### A2.3 — Kölgə uzunluğu işıq bucağına uyğun
+- Aşağı sun (sübh/qürub) → uzun kölgə
+- Yüksək sun (midday) → qısa kölgə
+- Lamp/spot işıq → kölgə uzunluğu məsafə-asılı
+
+**Pozulma misalı:** Midday yazılıb, lakin warm golden hour shadows uzun, yumuşaq.
+
+### A2.4 — Color temperature uyğun
+- Tungsten lamp = 3200K (warm orange)
+- Daylight window = 5600K (neutral white)
+- Candle = 1800K (deep orange)
+- LED = mixed
+- Mixed source scene-də hər mənbə öz temperatür yayır
+
+### A2.5 — Specular highlight mənbə tərəfdə
+- Şüşə, metal, parlaq səth — highlight işıq tərəfdə olmalıdır
+- Highlight tərs istiqamətdə → pozulma
+
+### A2.6 — Bounce light real
+- Parlaq səthlər ətrafa rəng yayır (qırmızı divar → soft pink fill)
+- Tam dark side without bounce → əksər real səhnələrdə pozulma
+
+---
+
+## Bölmə 3 — Time of day consistency
+
+### A3.1 — Sky vəziyyəti saatla uyğun
+- Pre-dawn = deep blue, no sun visible
+- Sunrise = warm orange horizon
+- Midday = neutral blue, no orange
+- Golden hour = warm low sun
+- Dusk = purple-orange transition
+- Night = dark, stars/moon possible
+
+### A3.2 — Praktik işıqlar saatla uyğun
+- Gündüz mətbəxdə → lampa **yanmır**
+- Gündüz şam **yanmır** (atmosferik olmaz)
+- Gecə → bütün praktik işıqlar yana bilər
+
+**Pozulma misalı:** Səhər 8:00 mətbəx, lampa yanır + sun şüası gəlir (mismatch).
+
+### A3.3 — Sun direction logical
+- Səhər = şərqdən
+- Günorta = yuxarıdan
+- Axşam = qərbdən
+- Avropalı şəhərdə Bakı kimi → sun arc məntiqi
+
+### A3.4 — Insan adları/həssas məsələlər
+- Səhər 6:00 oyanma → unmade bed, sleepy expression
+- Gecə yarısı → tired, lighting cool
+- Cinema typical: səhər = enerjili, axşam = sakit
+
+---
+
+## Bölmə 4 — Weather & atmosphere
+
+### A4.1 — Yağış logical
+- Yağışda → wet səthlər, su gölməcələri, reflection
+- Wet yer + dry insan → pozulma
+- Şüşə üzərində water droplets məntiqli
+
+### A4.2 — Qar/sleet
+- Qarın altında footprint yarına bilər
+- Heç bir footprint olmayan freshly fallen + insanlar arasında → pozulma
+- Qar səthində kölgə soft blue
+
+### A4.3 — Duman
+- Duman uzaq obyektləri **azaldır** (atmospheric perspective)
+- Tam dəqiq distant background through fog → pozulma
+- Local duman patch real yoxdur (homogeneous spread)
+
+### A4.4 — Külək
+- Külək = paltar, saç, ağac yarpaqları **hər biri eyni istiqamətdə** hərəkət
+- Saç sol → ağaç sağ → pozulma (külək istiqaməti tək olmalıdır)
+
+---
+
+## Bölmə 5 — Anatomy & biology
+
+### A5.1 — İnsan əl 5 barmaq
+- Hər əldə 5 barmaq, **görünən** sayılmalıdır
+- 4 barmaq, 6 barmaq, melted barmaqlar → pozulma
+- Barmaq proportion real (thumb shorter, index/middle longest)
+
+### A5.2 — İnsan üz simmetriyası
+- Iki göz eyni səviyyə (head tilt istisna)
+- Iki qulaq eyni səviyyə
+- Iki çiyin balanced
+
+### A5.3 — İnsan proportion
+- Head : body ratio yaşa uyğun
+  - Bebek = 1:4
+  - Uşaq = 1:5-6
+  - Yetkin = 1:7-8
+- Limb length proportion məntiqi
+
+### A5.4 — Pişik anatomy
+- 4 ayaq, 2 qulaq (uçlu), 2 göz, quyruq
+- Whiskers symmetrical
+- Eye position frontal (avtomatik konstrast vs köpək)
+
+### A5.5 — Köpək anatomy
+- 4 ayaq, 2 qulaq (cins-asılı), quyruq
+- Eye position frontal-side (cins-asılı)
+
+### A5.6 — Quş anatomy
+- 2 qanad, 2 ayaq, gağaz
+- Wing structure stiff bone + feather layer
+
+### A5.7 — Saç physics
+- Saç ucundan **aşağı düşür** (gravity)
+- Külekli halda istiqamətli
+- Wet saç → flat və stringy
+- Dry saç → volume və separation
+
+### A5.8 — Face diversity in multi-figure cells (HARD RULE)
+Hər multi-figure kadrda **hər üz fərqli individualdır**. AI image modelləri default olaraq qrupdakı bütün figuralarda **eyni "face template"-i** təkrar edir — bu, ən geniş yayılmış realism failure-lərindən biridir.
+
+**Hər multi-figure cell-də soruşulmalı:**
+- Üz formaları varieties: oval / round / square / heart-shaped / long qarışıqdırmı?
+- Göz yerləşməsi/ölçüsü/forması fərqlidirmi?
+- Burun forması (uzunluq, körpü profili, dəlik eni) fərqlidirmi?
+- Ağız forması (dodaq dolğunluğu, eni) fərqlidirmi?
+- Komplekson eyni ethnicity daxilində nüanslı varieties göstərirmi?
+- Saç (rəng və texture) ethnic range daxilində dəyişirmi?
+- Yaşlar stated range daxilində ayırd edilə bilirmi (8-10 qrupunda 8 / 9 / 10 fərqi görünür)?
+- Bədən tipləri (boy, build) varieties göstərirmi?
+- Individual markers (freckle, mole, micro-asymmetry, kiçik scar) hər üzdə fərqlidirmi?
+- Mikro-expressions (biri maraqlı, biri darıxmış, biri ayıq, biri xəyalda) varieties göstərirmi?
+
+**Detection metodikası:**
+1. Output şəkili 100% zoom-da aç
+2. Hər görünən üzü ayrı-ayrı yan-yana müqayisə et
+3. **2+ üz oxşardırsa → ❌ regenerate** (heç bir istisna yox)
+4. Xüsusilə diqqətli yoxla: qadın qrupları, uşaq qrupları, uniformed qruplar (məktəb sinifləri, hərbi sıralar, xorlar, tibb bacıları formaları) — AI bunları template-clone etməyə ən meyllidir
+
+**Pozulma misalı (2026-05-21, 28-may documentary):** k.4 schoolgirls cell-də dörd qız sıra ilə durmuşdu və hər dördünün **eyni üz template-i** var idi — eyni göz aralığı, eyni burun, eyni ağız forması. Hər üz fərqli individual olmalıdır.
+
+**Pattern referansı:** image-prompt-engineer/knowledge/character-anatomy.md "FACE DIVERSITY" HARD RULE; əlaqəli rule composition.md "Cinematic lived moments" (varied blocking ↔ varied micro-expressions).
+
+### A5.9 — Anti period-grit stereotype check (HARD RULE)
+Hər period kadrda insanlar üzərində **motivasiyasız dirt/stain/grit** olub-olmadığını yoxla. AI image modelləri (və prompt yazarları) sıxlıqla "period authenticity" əldə etmək üçün **default Hollywood-grit** əlavə edirlər — mürəkkəbli yazıçı barmaqları, tozlu uşaq pinafore-u, üzü qaralmış fəhlə, tər-ləkəli yaxalıq. **Bu tarixi reallıq deyil — kino stereotipidir.** Tarixi insanlar dövrlərinin estetik/hijyenik standartlarına görə özlərini təmiz saxlayırdı, hətta mürəkkəb/kömür/boya ilə işləyəndə də.
+
+**Hər insan figurası üçün soruş:**
+- Əl, üz, yaxalıq, geyim ətəyi, dırnaq altında **motivasiyasız** dirt/stain/grit görünürmü?
+- Əgər bəli — bu kadrın SPECIFIC səhnə kontekstinə **trigger** varmı? (mid-knead baker, mid-strike blacksmith, post-battle soldier, mid-harvest farmer, fire-fleeing refugee)
+- Trigger YOX-dursa → ❌ (default "period look" üçün əlavə olunmuş Hollywood stereotipi)
+- Trigger VARSA → ✅, lakin trigger action (un əldə, kömür forge-da, və s.) eyni kadrda visible olmalıdır
+
+**Bilərək təmiz default sənariləri (grit AVOID):**
+- Formal portret, ailə şəkili, rəsmi mərasim, məclis/iclas, məktəb sinif şəkli
+- İş fasiləsi (worker washing up sonrası posed photo)
+- İctimai toplaşma, küçə görüşü, küçədə gəzinti
+- Yazıçı/redaktor/müəllim/deputat/tələbə masada — clean hands default
+
+**Grit ALLOWED triggers (rare, scene-spesifik):**
+- Mid-work active action visible kadrda (baker mid-knead, blacksmith mid-strike, miner mid-shift, soldier mid-battle/post-battle)
+- Narrative tələbi (qaçqın, qəza, yanğın, müharibə anı)
+- User explicit request emotional impact üçün
+
+**Pozulma misalı (origin 2026-05-21):** Period kadrda yazıçı "ink-stained fingertips of a working writer" default ilə yazılmışdı — kadr formal masa səhnəsi idi, yazı action-ı mid-stroke yox, dignified portret tonu. Stereotip "period writer" trope-undan gəlmişdi, scene context tələb etmirdi. Fix: "clean hands of an experienced writer who knows how to handle a pen" — same dignity, no fake grit.
+
+**Detection metodikası:**
+1. Hər visible insan figurası üçün əl/üz/yaxalıq/geyim ətəyini 100% zoom-da yoxla
+2. Hər grit elementi (dirt smudge, ink stain, soot, sweat, dust) üçün scene-də trigger axtar
+3. Trigger yox → ❌ regenerate (clean default ilə əvəz et)
+4. Pair this with composition.md "Cinematic lived moments" — lived-in ≠ dirty; varied blocking + dignified appearance birlikdə işləyir
+
+**Pattern referansı:** image-prompt-engineer/knowledge/character-anatomy.md "ANTI period-grit stereotypes" HARD RULE (YES/NO cədvəli); əlaqəli rule composition.md "Cinematic lived moments" (lived-in materials YES, bodily filth NO).
+
+---
+
+## Bölmə 6 — Material physics
+
+### A6.1 — Su
+- Şəffaf, refractive
+- Səthi refleksiya verir
+- Hərəkətdə motion blur
+- Şüşə içində bevel/refraction visible
+
+### A6.2 — Şüşə
+- Şəffaf with refraction
+- Edge highlight
+- Behind şüşə → slightly distorted
+
+### A6.2b — Şüşə Fresnel dual-layer (F10 pattern)
+- Night-time window scene-də şüşə **iki layer** eyni anda göstərə bilər: transparency (city through) + reflection (room on surface)
+- Reflection layer **GLASS PLANE depth-də** olmalıdır (NOT scene depth-də)
+- Reflection element-ləri: insan silueti translucent ghost kimi, lamp glow floating on surface
+- **AI failure mode:** Model reflection-ı transparency scene-ə inteqrasiya edir (lamp → uzaq bina)
+- **Doğru rendering:** layered + floating + position-matched + cinema reference (Sofia Coppola, Lost in Translation)
+- **P-05 v1 bug → v2 fix:** Iter 1-də lamp city-ə inteqrasiya olunmuşdu. Iter 2-də spatial depth explicit + ghost language + ultra anti-default ilə düzəldi.
+
+**Pattern referansı:** prompt-consistency-checks.md F10 + test-learnings.md P-05 entry
+
+### A6.3 — Parça
+- Linen → rumpled, soft drape
+- Silk → smooth shine
+- Wool → matte texture, slight nap
+- Cotton → balanced drape
+- Drape gravity-uyğun
+
+### A6.4 — Metal
+- Reflective səth
+- Specular highlight sharp
+- Brushed metal → directional highlight
+
+### A6.5 — Saç
+- Strand-based, mass deyil
+- Light penetrate edir (translucency at edges)
+
+### A6.6 — Ağac
+- Grain pattern visible
+- Joints (mortise/tenon) görünür stress-bearing yerlərdə
+- Aged wood → patina
+
+### A6.7 — Beton
+- Rough texture, slight bilateral asymmetry
+- Stain/weathering məntiqi
+
+### A6.8 — Kağız
+- Light və thin
+- Easily creased, curled at edges
+
+---
+
+## Bölmə 7 — Architecture & structure
+
+### A7.1 — Pəncərə struktur
+- Frame solid material (wood, aluminum, PVC)
+- Glass clear
+- Sill və lintel structural
+- Light passes through, refracts slightly
+
+### A7.2 — Qapı struktur
+- Hinges visible (or implied)
+- Handle/knob əl səviyyəsində
+- Frame thicker than wall opening
+
+### A7.3 — Pilləkən (CRITICAL)
+- **Bilateral struktur** — hər iki tərəfdə dayaq (inner wall + outer banister)
+- Step rise (10-20 cm) və depth (25-30 cm) **bütün step üçün eyni**
+- Hər step **complete** (tread + riser + nosing)
+- Open edge yoxdur — bilateral protection
+- Soviet Baku spesifik: iron banister with vertical bars, mosaic tile floor possible
+
+**P-bug nümunəsi:** Pilləkənin **yarısı** yox idi — outer banister rendered, inner wall absent, steps disappearing into space.
+
+### A7.3b — Spiral staircase (dual-banister rule)
+- **TWO separate banister systems** mütləq görünsün:
+  - Outer banister (step xarici kənarında, vertical iron posts + helical top rail)
+  - **Inner handrail** (central column-a bracket-lərlə bağlı, helical iron rail) — AI sıxlıqla bunu DROP edir
+- Bracket attachment points central post-da visible olmalıdır (L-shaped arms hər ~1m)
+- Step rise consistent, no missing portions
+- Outer banister hər visible turn-də (bottom, middle, top) görünsün
+
+**P-03 v1 bug (2026-05-15):** Inner handrail tamamən rendered olunmamışdı — yalnız solid central post + outer banister. P-03 v2-də fix tətbiq olundu (numbered subsystems + brackets + verification clause).
+
+### A7.4 — Divar
+- Solid, no transparency
+- Material consistent (brick, concrete, plaster)
+- Edges/corners 90° (or designed otherwise)
+
+### A7.5 — Damı
+- Slope məntiqi (water drainage)
+- Material consistent (tile, metal, flat membrane)
+- Edge → wall transition clean
+
+### A7.6 — Balkon (Soviet Bakı specific)
+- Iron rail with vertical bars
+- Concrete floor with slight age patina
+- Often has rust on metal
+- Hanging items (clothesline, plants) attached at BOTH ends
+
+---
+
+## Bölmə 8 — Composition with physical accuracy
+
+### A8.1 — Perspective consistency
+- Vanishing point single (or designed multiple)
+- Horizon line consistent
+- Object scale uyğun məsafəyə
+
+### A8.2 — Depth of field məntiqli
+- Focused subject sharp
+- Background blur smooth (bokeh)
+- Foreground blur (if subject mid-distance) məntiqli
+- Sharp əvərdə fərqli depth-da artificial → pozulma
+
+### A8.3 — Refleksiya physics
+- Mirror = exact reflection (left-right flip)
+- Water = wavy reflection
+- Polished floor = slight reflection
+- Glass = partial reflection + transparency
+
+### A8.4 — Scale məntiqli
+- Insan vs məkan ölçü
+- Cat vs furniture ölçü
+- Object vs hand ölçü
+
+---
+
+## Bölmə 9 — Cultural & geographic specifics
+
+### A9.1 — Bakı / Azerbaijan
+- Architecture: Soviet apartments (panel houses), pre-Soviet stone, modern (Flame Towers visible from rooftops)
+- Streets: narrow old town, wider Soviet boulevards
+- Climate: Caspian humid, mild winter
+- Flora: ardıc, fig, pomegranate, cypress
+- Cultural items: tea (in pear-shaped armudu glass), bread (tendir lavash)
+
+### A9.2 — Etnik features (default = Azerbaijani Caucasian)
+- Olive-tan skin (Fitzpatrick III)
+- Hair: dark brown/black usually
+- Eyes: varies (brown, hazel, green, blue possible)
+- Facial structure: Caucasian features with Caspian/Caucasian variation
+
+**İstisna:** Layihə-spesifik karakter etnikliyi WORKFLOW.md və ya character profile-da fərqli ola bilər.
+
+### A9.3 — Geyim
+- Modern urban Bakı: Western fashion + occasional traditional
+- Rural: more conservative, less Western
+- Religious context (mosque): traditional cover
+
+### A9.4 — Time/season
+- Summer in Baku = humid hot, light clothing
+- Winter = mild but humid, layered
+- Spring/fall = mild, breezy
+
+### A9.5 — Landmark geographic positioning consistency (skyline & panoramic shots)
+Real-world landmarks have **FIXED geographic coordinates**. In a panoramic skyline shot showing multiple landmarks, their relative LEFT/RIGHT placement in the frame MUST reflect real geography — the camera viewpoint + landmark coordinates dictate the composition, NOT aesthetic preference.
+
+**AI failure mode:** Model places "iconic" landmarks on the visually dramatic side of the frame (often the right) for composition, ignoring real-world coordinates. Result: two landmarks shown on opposite sides of frame when in reality they're on the same side, or in inverted left/right order.
+
+**Detection during validation:**
+1. Identify each landmark's real coordinates (lat/lon)
+2. Determine the implied camera viewpoint from the prompt
+3. Compute each landmark's bearing from the camera
+4. Verify each landmark's left/right placement in the frame matches its real bearing
+
+**Baku-specific landmark coordinates (canonical):**
+| Landmark | Coordinates | Position |
+|---|---|---|
+| Maiden Tower (Qız Qalası) | 40.366°N, 49.838°E | Old City, eastern coast |
+| Flame Towers | 40.359°N, 49.829°E | Bayil hill, SOUTH-WEST of Maiden |
+| Heydar Aliyev Center | 40.396°N, 49.867°E | NORTH-EAST of Old City (~5 km) |
+| SOCAR Tower | 40.380°N, 49.852°E | NE of Maiden (~2 km) |
+| Baku TV Tower | 40.404°N, 49.870°E | NORTH-EAST of Old City (~5 km) |
+| Government House | 40.371°N, 49.851°E | Just north of Old City |
+| Highland Park / Şəhidlər Xiyabanı | 40.359°N, 49.825°E | Adjacent to Flame Towers (same hill) |
+
+**Canonical modern-Baku panorama view (CORRECTED 2026-05-19 from user reference photos):**
+The iconic "modern Baku skyline" shot is taken **FROM the Baku Boulevard (Dənizkənarı Milli Park) promenade itself**, near the bay's curve, looking NORTH-WEST along the coastline. It is NOT a cross-bay shot with Maiden Tower in the foreground.
+
+From this canonical Boulevard-vantage shot, visible elements:
+- **Foreground:** the Boulevard's stepped stone promenade, modern WHITE-painted steel railings along the water, palm trees + green ornamental trees, warm-amber street lamps producing long-exposure starbursts, a few silhouetted people on the steps
+- **Mid-water (right):** the Caspian Bay, warm street-lamp reflections as vertical orange-amber streaks on dark blue water
+- **Background-right:** Flame Towers on the south-west Bayil hill (elevated, reflective glass, emerging tricolor LEDs at dusk)
+- **Background-left:** Baku TV Tower (thin white-and-red metal antenna spike on a northern wooded hill)
+- **Background-centre:** modern Baku hillside buildings with many warm window lights glowing amber at dusk
+- **Mid-left:** a tall Azerbaijani national flagpole with the tricolor
+
+**NOT visible from this Boulevard shot (do NOT include):**
+- Maiden Tower (Qız Qalası) — sits inside Old City, INLAND, hidden behind coastal modern buildings
+- Old City crenellated walls — INLAND, hidden behind Boulevard buildings
+- Heydar Aliyev Center — north-east, out of frame
+- SOCAR Tower — north-east, out of frame or barely visible as a small element
+
+**The Old City + Maiden Tower deserve a SEPARATE close-up reference shot** — a close-medium framing of Maiden Tower with the crenellated Old City walls around it, photographed from inside the Old City or just outside its walls. That is a different iconic Baku image, distinct from the "modern skyline panorama."
+
+**Common AI failure:** model conflates two separate iconic Baku images — the Boulevard skyline panorama AND the Old City close-up — into a single impossible composite. Detection: any frame showing Maiden Tower + Flame Towers + TV Tower together in one wide skyline shot is geographically impossible — these are SEPARATE iconic frames.
+
+**Pozulma misalı (R-17 v1, 2026-05-18):** Bakı panoram kadrında Flame Towers (real-world WEST of Maiden) sağ tərəfdə göstərilib, Maiden Tower sol tərəfdə — bu coğrafi olaraq YANLIŞ-tərslənmişdir (WEST/EAST inversiyası). TV Qülləsi də səhv yerdə (NE-də olmalı, kadrda görünməyə də bilməz; göstərilibsə sağda olmalı, amma şəkildə sol kənarda göstərilib). Fix: promptda explicit "Flame Towers MUST be on LEFT", "Maiden Tower MUST be CENTRE-RIGHT", coordinates göstərildi, NOTHING ELSE clause-da TV/SOCAR/Aliyev Center explicit excluded.
+
+**General qayda:** İstənilən real şəhərin panoram kadrını yazanda — landmark coordinates-i araşdır, viewpoint-i təyin et, sonra promptda **left/right placement-i explicit lock et** real geography əsasında. Aesthetic preference NEVER override edə bilməz real geography-ni.
+
+### A9.6 — Baku coastline architecture: NO coastal fortress wall (modern Baku)
+**Critical Baku-specific rule:** Modern Baku has **NO continuous coastal fortress wall** along the Caspian shore. The historic sea-wall (one of two original fortress walls, between the city and the sea) was **destroyed long ago**; only the inland Old City (Icherisheher) walls remain.
+
+**Real-world Baku coast structure (from sea toward city):**
+1. Caspian Sea / Baku Bay water
+2. Coastal edge — low modern promenade railing (NOT a fortress wall, NOT crenellated)
+3. **Baku Boulevard (Dənizkənarı Milli Park / Seaside National Park)** — a wide modern landscaped promenade: palm trees and ornamental trees, paved walking paths, street lamps, low landscaped gardens, pavilions, modern small structures. ~150–500 m wide depending on section.
+4. Modern road / coastal avenue
+5. **Old City (Icherisheher) walls** — set back **approximately 500 metres INLAND** from the water; 12th-century crenellated sandstone walls forming a contained inland enclosure
+6. Maiden Tower (Qız Qalası) — inside the Old City, at its sea-facing edge
+7. Modern Baku spreading inland behind
+
+**AI failure mode:** Model renders the iconic Maiden Tower + crenellated walls **directly on the waterfront** as a coastal fortress, because that visually evokes "ancient citadel by the sea" archetype. This is **geographically wrong** for modern Baku — the walls are set back, the Boulevard separates them from the water.
+
+**Pozulma misalı (R-17 v2, 2026-05-19):** Bakı panoramında Maiden Tower-in ətrafındakı qala divarları suya bitişik göstərilib — sahil bulvarı yox, bulvar ağacları yox, sahil promenadası yox. Bu, "dəniz kənarındakı qədim qala" arxetipi idi — real Bakı belə deyil. Fix: promptda explicit "walls set back ~500m, Baku Boulevard between walls and water, NO coastal fortress wall" anchoring.
+
+**Detection during validation:** Look at the waterline of any Baku frame. Is there a crenellated fortress wall RIGHT on the water? If yes → ❌. Is there a modern Boulevard (trees, paths, lamps) along the coast with Old City walls visible INLAND behind it? If yes → ✅.
+
+**General qayda for any city skyline:** Research the actual layered structure from waterline inland — many old cities have demolished their sea walls and replaced them with modern promenades. Don't assume "old walls = coastal walls". Always verify with real photos and city plans.
+
+### A9.7 — Lighting technology vs city's electrification year (formal/state buildings)
+Formal buildings (palaces, parliaments, government offices, theatres, embassies, prestige hotels) **adopt electric lighting first** in any electrified city, typically within years of the city receiving electric service. Candles, candelabras, and oil lamps in a formal/state building **AFTER the city's electrification year** are anachronistic — those buildings used electric chandeliers and electric sconces.
+
+**City electrification reference (verified):**
+| City | First electric lighting | Notes |
+|---|---|---|
+| Baku | 1880 | Major industrial city; early adopter |
+| Tiflis (Tbilisi) | 1887 | Caucasian Viceroyalty capital |
+| Istanbul | 1914 | Late but pre-WWI |
+| Paris | 1881 | Early adopter |
+| London | 1881 | Early adopter |
+| Moscow | 1883 | Early adopter |
+
+**AI failure mode:** Model defaults to "romantic candlelight" for any dignified period scene (signing ceremonies, diplomatic moments, formal portraits) because candlelight = cinematic-trope shorthand for "important historical moment." Ignores city's actual electrification status.
+
+**Pozulma misalı (P-04 v1, 2026-05-20):** Tiflis 1918 (Russian Imperial Viceroy's Palace, Great Hall, 2-nd floor) — Azerbaijan Declaration of Independence signing prompt included "three-branch brass candelabra glowing warm flame yellow 1900K." But Tiflis electrified in 1887, and the Viceroy's Palace certainly had electric chandeliers by 1918. Lit candles in this setting = anachronism. Fix: candelabra removed; primary light = warm late-afternoon daylight through tall French windows; secondary practical = unlit brass-and-green-glass electric desk lamp (period 1900s, present but off because daylight sufficient).
+
+**Detection during validation:** 
+1. Identify the city + year of the scene
+2. Check if the city was electrified by that year (use table above; for cities not listed, web search)
+3. Identify the building's prestige tier (state palace > theatre > middle-class home > rural cottage)
+4. If electrified AND prestige tier ≥ 2 → lit candles/oil lamps are ❌ anachronistic
+5. Allowed exceptions: power outage scene, deliberate ceremonial candle (e.g., religious rite, birthday cake, séance, funeral) where the candle is the subject, not utility lighting
+
+**General qayda:** "Period drama" ≠ "candles by default." Verify electrification + building tier. Pre-electric scenes get kerosene/gas/candles; post-electrification formal buildings get electric chandeliers and sconces. Romantic-candlelight trope must be earned by the scene's logic, not imported as default mood.
+
+### A9.8 — State symbols verified against formal adoption year
+National flags, coats of arms, state emblems, anthems, and seals each have a **formal adoption date**. Depicting any state symbol **before its adoption date** is an anachronism. Modern viewers often assume "this country always looked like this," but national symbols have specific historical timelines.
+
+**AI failure mode:** Model fills in "Azerbaijani symbol" or "post-Soviet country emblem" by interpolating modern iconography (modern coat of arms, modern tricolor, modern flag motifs) into period scenes — without checking when those symbols were actually adopted.
+
+**Azerbaijani state symbols — verified adoption timeline:**
+| Symbol | Adopted | Notes |
+|---|---|---|
+| First Azerbaijani flag (red with white crescent + 8-pt star) | early 1918 (pre-Nov) | The ADR's original simple flag, used through summer 1918 |
+| Tricolor flag (azure / red / green with crescent + 8-pt star) | 9 November 1918 (Ganja) | Adopted by ADR; modified slightly in 1919 |
+| ADR state emblem / coat of arms | **NEVER FORMALLY ADOPTED** | Competitions ran March 1919 and Jan 1920; both failed; ADR fell April 1920 without an adopted emblem |
+| Soviet Azerbaijan emblem | 1920 onward | Communist iconography (hammer + sickle + grain) |
+| Modern Azerbaijani national emblem | 19 January 1993 | Based on a 1919–1920 ADR draft, modernised |
+| Modern restored tricolor | 5 February 1991 | Re-adopted from ADR original |
+
+**Pozulma misalı (P-05 v1, 2026-05-20):** Istanbul 1918 diplomatic dispatch prompt included "red wax seal bearing the impression of an early Azerbaijan Democratic Republic emblem (a crescent and star in a wreath)." But the ADR had NO formally adopted coat of arms — the competitions of 1919 and 1920 produced no approved emblem. The "crescent and star in a wreath" motif on a wax seal in 1918 is anachronistic invention. Fix: replaced state-emblem seal with a **personal diplomatic monogram seal** — three Arabic letters interlaced in a small cartouche (the cypher of the delegation's representative, in period 1910s Ottoman-Azerbaijani engraver style). Added explicit guard clause: tricolor flag motif also excluded (tricolor was adopted 9 November 1918 in Ganja — the dispatch predates it).
+
+**Detection during validation:** For any state-symbol element in frame (flag, emblem, seal, coin, stamp, official letterhead):
+1. Identify the symbol depicted
+2. Look up its formal adoption date
+3. Compare to the scene's date
+4. If symbol's adoption > scene date → ❌ anachronistic
+5. If unclear what symbol is depicted → ask user OR replace with a period-safe alternative (personal monogram, religious motif, generic period decorative pattern)
+
+**General qayda:** Don't infer state symbols from modern reference — research the formal adoption date for every state symbol. Many newly-independent states (early 1918–1920 wave, post-1991 wave) had **multi-year gaps** between independence declaration and emblem adoption. During those gaps, official documents used personal monograms, religious invocations (besmele), Latin-script European-style letterhead, or Ottoman/Russian Imperial holdovers. Period-accurate render = NO state emblem during the gap.
+
+### A9.9 — Lamp anatomy must be period-pure (no hybrid eras)
+Choosing the right lighting *technology* for the year+city (A9.7) is not enough — the lamp's **anatomical parts** must all belong to the SAME lighting era. AI image models routinely render **hybrid lamps**: e.g., a kerosene fuel reservoir + visible flame at the bottom, BUT topped with an Edwardian electric-era frosted-glass dome shade. The "type" of lamp is technically correct (kerosene in a pre-electric scene) but the rendered object is an anachronistic Frankenstein of two eras. This rule applies to **any pre-electric period kadr and any early-electric period kadr** — both regimes have specific anatomies that must not bleed into each other.
+
+**AI failure mode:** Training data labels "antique lamp" reference images across multiple decades (1850s–1930s) without anatomical separation. When a prompt says "period oil lamp" or "period table lamp," the model interpolates parts across the entire "antique-looking" cluster — typical hybrid = kerosene base + flame + glass chimney + frosted Edwardian dome shade on top.
+
+**1850s–1880s kerosene lamp — period-correct anatomy:**
+- BASE: brass OR clear/colored glass FUEL RESERVOIR (10–20 cm, bulbous or columnar)
+- WICK MECHANISM: flat or round (Argand) cotton wick + small brass WICK ADJUSTMENT KNOB on the side
+- CHIMNEY: CLEAR glass chimney (bulbous at base, narrowing toward top) — NEVER frosted, NEVER a colored shade over the chimney
+- FLAME: VISIBLE yellow-orange flame inside the clear chimney
+- OPTIONAL diffuser: simple brass REFLECTOR RING at chimney top, OR a metal SHADE pointing light downward, OR no shade at all
+- FORBIDDEN parts (era-mixing): frosted-glass dome shade above, green banker's-lamp shade, Tiffany stained-glass shade, visible incandescent bulb, on/off switch, pull-chain, electrical cord
+
+**1880s–1910s early electric lamp — period-correct anatomy:**
+- BASE: brass or cast-iron pedestal
+- NO fuel reservoir, NO wick, NO chimney, NO visible flame
+- BULB: early carbon-filament Edison bulb visible through the shade (warm ~2400–2700K glow)
+- SHADE: opal-glass dome, green-glass banker style, or Tiffany stained-glass (period-correct for electric only)
+- CORD: visible cloth-wrapped electrical cord running off-frame
+- FORBIDDEN parts: fuel reservoir bowl, wick adjustment knob, glass chimney with flame inside, kerosene-style brass fuel base
+
+**Prompt templates (use verbatim; see also image-prompt-engineer/knowledge/lighting.md "Period lamp anatomy" section):**
+
+Kerosene:
+```
+A period-correct KEROSENE OIL LAMP on the desk: brass fuel reservoir base
+(holding kerosene fuel), small brass wick-adjustment knob on the side, a
+CLEAR GLASS BULBOUS CHIMNEY above the wick (curved at the bottom, narrowing
+toward top), with a VISIBLE YELLOW-ORANGE FLAME inside the chimney casting
+warm ~3000K light. NO frosted shade, NO electric bulb, NO shade above the
+chimney (or only a simple brass reflector ring). Period-pure kerosene
+anatomy — NO Edwardian electric-era shade hybridized onto a kerosene base.
+```
+
+Early electric:
+```
+A period-correct EARLY ELECTRIC DESK LAMP: brass pedestal base, NO fuel
+reservoir, NO wick, NO chimney, NO visible flame. An early Edison
+carbon-filament bulb visible through an opal-glass / green-glass /
+Tiffany-style shade, casting warm yellow tungsten light (~2700K). Cloth-
+wrapped electrical cord running off-frame. Period-pure electric anatomy
+— NO kerosene reservoir, NO wick mechanism, NO glass chimney with flame.
+```
+
+**Detection during validation:** Open the generated cell at 100% zoom on the lamp and run this 3-step check:
+1. **Is there a visible flame inside a glass chimney?** → if YES, this is kerosene anatomy. Proceed to step 2.
+2. **Is there a shade above the chimney/bulb?** If YES, what TYPE?
+   - CLEAR glass chimney with nothing else above (or only a brass reflector ring) → ✅ OK for kerosene
+   - Frosted glass dome / opal / green banker / Tiffany shade → ❌ ELECTRIC-only feature
+3. **Conflict check:** flame inside chimney + electric-style shade above the chimney = ❌ HYBRID ANACHRONISM. Regenerate with explicit period-pure prompt (see templates above). Same in the other direction: an electric-style shade + bulb + cord but with a visible flame or fuel reservoir below = ❌ hybrid.
+
+**General qayda:** A9.7 chooses the lighting *technology* (kerosene/gas/electric) from the city+year electrification timeline. A9.9 enforces that the lamp **rendered for that technology** uses only anatomically pure parts from that one era. Both checks must pass independently. Cross-reference: image-prompt-engineer/knowledge/lighting.md → "Period lamp anatomy — must be era-pure" section (full prompt templates + part lists); image-prompt-engineer/knowledge/physical-realism.md → "lit lamp ⇒ darker ambient" practical-source rule.
+
+---
+
+## Bölmə 10 — Functional placement (məntiqi yerləşmə)
+
+Hər obyekt **funksional rolu olduğu nöqtədə** yerləşməlidir. Obyektin məqsədi (istifadə, danışıq, qeyd, hərəkət) anchor-dırsa, o anchor-a yaxın render olunmalıdır. Boş hava boşluğunda "dekorativ" yerləşdirmə məntiq pozulmasıdır — AI modeli sıxlıqla equipment-i estetik kompozisiya üçün boş yerə qoyur, funksional anchor olmadan.
+
+### A10.1 — Mikrofonlar / qeyd alətləri
+- Mikrofon **danışan adamın qarşısında** olmalıdır: sədrlik yeri, podium, intervyu obyekti, müsahibə masası
+- Mikrofon stenddə, lakin **heç kimin qarşısında olmayan boş nöqtədə** dayanıbsa → pozulma
+- Mətbuat brifinq səhnələri: mikrofon dəstəsi tribunada və ya natiqin qarşısında, NEVER otağın boş mərkəzində və ya divara yaxın "havada"
+
+**Pozulma misalı (R-15 v1, 2026-05-18):** Konstitusiya Komissiyası iclas otağında mikrofon dəstəsi sağ tərəfdə kreslolarla pəncərə arasında dayanıb — heç bir natiqin qarşısında deyildi, sədrlik yerindən uzaq, tribunada yox. Mikrofonun funksional rolu (danışıq qeyd etmək) anchor-suz idi.
+
+### A10.2 — Broadcast kameralar
+- Tripoddа kamera fokus istiqaməti **səhnə nüvəsinə yönəlməlidir** (sədr, podium, action)
+- Kamera havada kim bilir nəyə baxır → pozulma
+- Press perimetrdə dayanırlar, lakin obyektivləri kadrın funksional nöqtəsinə yönəlir
+
+### A10.3 — Podium / lectern
+- Mikrofon + əyilmiş səth = natiqin yeri olmalıdır
+- Heç kim üçün nəzərdə tutulmayan "dekorativ podium" → pozulma
+
+### A10.4 — Telefon / kommunikasiya cihazı
+- Masa telefonu = oturan adamın çatılan məsafəsində
+- Divarda telefon = giriş zalı, koridor, praktik nöqtə
+- Otağın ortasında stenddə telefon → pozulma
+
+### A10.5 — Kresloların yönü
+- Kresloların yönü = nəzərdə tutulan istifadəyə uyğun (masaya, ekrana, çıxışa)
+- Boş istiqamətə baxan kreslo → pozulma və ya açıq səbəb (tərk edilmiş otaq, dağıdılmış səhnə)
+
+### A10.6 — İş alətləri (faylar, qovluqlar, kompüterlər)
+- Hər iş aləti **istifadə nöqtəsində** olmalıdır (masada, rəfdə, əllərdə)
+- "Just decoration" obyektləri (vaza, bitki, dekorativ sənət) istisnadır — onlar funksional anchor tələb etmir, lakin **dekorativ niyyəti** açıq olmalıdır
+
+### A10.7 — Press equipment cluster
+- Mətbuat klasteri (mikrofon + kamera + işıq) **bir koordinat sistemi**ndə olmalıdır — hamısı eyni funksional fokusa
+- Mikrofon bir tərəfə, kamera başqa tərəfə, işıq üçüncü tərəfə baxır → pozulma
+
+### A10.8 — Place setting consistency (formal multi-seat meetings)
+Formal çox-saatlıq oturmalar — komissiya, konfrans, dövlət şurası, məclis, parlament komitəsi, redaksiya yığıncağı — üçün **hər iştirakçı eyni baza place setting-ə malik olmalıdır**.
+
+- Əgər **sədrlik yerində** su qarafası/stəkanı varsa → hər iştirakçının yerində də su olmalıdır (sadəcə stəkan, ya stəkan + intervallarla ortaq qarafa)
+- Əgər **bir yerdə** kağız/qələm/qovluq varsa → hər yerdə təkrarlanmalıdır
+- Mətbuat brifinq səhnələrində: hər jurnalist üçün eyni qeyd vasitəsi (notebook və ya kassetli diktofon)
+- Hospitality məntiqi: çox-saatlıq iclasda iştirakçılara su təmin edilməməsi qeyri-real
+
+**AI failure mode:** Model **VIP/sədr/lider** yerini ayrıca diqqətlə işləyir (su, qələm, qovluq), qalan yerləri "ekonomik" buraxır (yalnız kağız) — bu real protokol pozulmasıdır. Sədr üçün hospitality, qalanları üçün heç nə → vizual olaraq "yalnız bir adam üçün hazırlanmış otaq" effekti yaranır.
+
+**Pozulma misalı (R-15 v2, 2026-05-18):** 1995 Azərbaycan Konstitusiya Komissiyasının iş otağında sədrin qarşısında su qarafası + stəkan var idi, lakin digər ~15 iştirakçının qarşısında **yalnız kağız stack** idi — su yox idi. Saatlarla davam edən rəsmi konstitusiya iş iclasında bu absurddur. Fix: hər iştirakçının yerinə clear-glass water tumbler + masa boyu intervallarla ortaq qarafalar əlavə olundu.
+
+**Detection during validation:** Place setting-lərə bax, **birində olan amma digərlərində olmayan** elementi tap. Əgər həmin element hospitality/utility (su, qələm, qovluq, mikrofon əgər çox natiqdirsə) kateqoriyasındandırsa → ❌.
+
+**General qayda:** Hər communication/recording/work equipment üçün **soruş**: "Bu nə üçün buradadır? Kim üçün? Nə zaman istifadə olunur?" Cavab **funksional anchor**-a aparmalıdır. Aparmırsa → ❌. Eyni qayda hospitality element-ləri üçün: "Hər iştirakçı saatlarla burada oturacaqsa, onlara nə lazımdır?" — su, kağız, qələm "hamı üçün" olmalıdır.
+
+### A10.9 — Lived-in working zones (offices, studios, meeting rooms)
+Hər **aktiv iş məkanı** (ofis, studio, redaksiya, prezident kabinetləri, dövlət iş otaqları) ən azı 2-3 funksional zona ehtiva etməlidir ki, "muzey eksponatı" görüntüsü yaratmasın:
+
+1. **Primary work zone** (məcburi): iş masası + kreslo + masada istifadədə olan əşyalar (kağız, qələm, telefon, lampa)
+2. **Secondary functional zone** (məcburi): qonaq oturma sahəsi (kreslolar/divan + aralıq masa), VƏ YA kitab rəfləri, VƏ YA məsləhət/arxiv küncü
+3. **Tertiary period anchor details** (məcburi): dövrə uyğun office accessories — telefon, divar saatı, masa lampası, ofis xəritəsi, leather-bound books, period filing cabinet
+
+**AI failure mode:** Model VIP/leader üçün yalnız "symbolic icons" yığır — desk + chair + flag + emblem + chandelier — bu **"memorial display of an office"** görüntüsü yaradır, real working office görüntüsü deyil. Real iş ofisləri **qonaq seating, reference books, dövr communication equipment, divar saatları** ehtiva edir.
+
+**Pozulma misalı (R-18 v1, 2026-05-19):** 1990-cı illərin sonu Heydər Əliyev ofisi yalnız desk + leather chair + flag + emblem + chandelier + drapes + rug ilə yazılmışdı. Heç bir qonaq kreslosu, kitab rəfi, period telefon, divar saatı yox idi. Otaq "memorial display" kimi görünürdü — boş və lifeless. Fix: visitor armchairs + side table with armudu tea glasses + built-in bookshelves with mixed-color spines + 1990s desk telephone + brass wall clock + framed Azerbaijan map + desk lamp əlavə olundu — otaq lived-in working office görünüşü aldı.
+
+**Detection during validation:** Boş işləyən məkana bax. Soruş: "Burada kim oturur? Onunla görüşməyə kim gəlir? Hansı işlə məşğul olurlar?" Cavablardan yaranan element-lər ekranda görünməlidir. Görünmürsə → ❌. 
+
+**Balance qaydası:** Lived-in ≠ cluttered. Complexity budget hələ də (1 primary zone + 1-2 secondary zones + 5-9 materials + max 2-3 light sources) qalır. Boşluğu doldur, amma chaos yaratma.
+
+**General qayda:** "Yox-opulence" = sober materials + restrained scale, NOT empty room. Sade dövlət ofisi belə **lived-in olmalıdır** — sadəcə qızıllı deyil. "Restrained dignity" ≠ "vacant memorial display".
+
+### A10.10 — Two-handed operation devices
+Bəzi alətlər **iki-əlli əməliyyat predmetləridir** — onları "mid-action" göstərən kadrda **hər iki əl çalışan vəziyyətdə olmalıdır**, tək əl yox:
+
+- **Yazı makinası (typewriter)** — touch-typing və ya near-touch standart pozadır; tək-əllə "hunt and peck" amateur pozasıdır, professional jurnalist/typist üçün yanlış
+- **Piano / fortepiano / organ** — iki əl, hər iki tərəfdə klaviaturada
+- **Akkordeon / qarmon** — bir əl bass, bir əl klaviatura — hər ikisi həmişə aktivdir
+- **Telephone switchboard (1900s–1970s)** — operator iki əllə kabel keçidləri edir
+- **Sewing machine (treadle)** — bir əl parçada, bir əl çarx/fly-wheel-da
+- **Tar / kamança / saz / setar** — bir əl pərdələrdə, bir əl mizrabda/yayda
+- **Aşbazlıq aletləri** — bir əl bıçaqda, bir əl tərəvəzi tutur; tək əllə doğrama yanlış
+- **Daktiloqraf, stenoqraf, mühasibat klaviaturası** — iki-əlli iş
+
+**AI failure mode:** Model çox vaxt **tək-əl "casual" pozanı** seçir (training data Hollywood-cum-stock-photo stereotype: "thoughtful typist with one finger hovering"). Bu, real istifadə posturasını pozur və "qarşılaşma yaranır" mənasını verir, "iş gedir" yox.
+
+**Pozulma misalı (P-06 v1, 2026-05-20):** 1919 Bakı "Azərbaycan" qəzeti redaksiyasında jurnalist Remington Arabic typewriter-də **tək sağ əllə** yazılı göstərilib. Real working journalist mid-deadline posturası iki-əlli touch-typing-dir. Fix: both hands at the keyboard explicit anchored — sol əl klaviaturanın sol yarısında, sağ əl sağ yarısında, hər iki index finger key strike pozisiyasında slight motion-blur ilə; hər iki qol eyni geyimdə (white linen cuff + navy waistcoat); hər iki əldə period-realistic ink-smudge fingertip pads-da.
+
+**Detection during validation:** İki-əlli istifadə predmetinin "mid-action" kadrını yoxlayanda — soruş: "Bu alət ENSEMBLE-də iki əl tələb edirmi?" Cavab YES-dirsə və yalnız bir əl görünürsə → ❌ (digər əl çərçivədən çıxa bilər, amma şəkildə görünən əl tək başına o iş üçün məntiqsizdir).
+
+**General qayda:** Hər tool/instrument üçün soruş: "Real professional bunu necə istifadə edir? Bir əllə? İki əllə? Hansı pozada?" Stock-photo stereotype yerinə real posturanı promptda explicit anchor et.
+
+### A10.11 — Machine control placement (functional, not generic)
+Mexaniki cihazların idarə qolları, düymələri, və ya levers **funksional, tarixi-konvensiya yerlərində** olmalıdır — "alətə yapışdırılmış generik qol" yox. Hər mexanizm üçün control elements **işləyəcəyi yerdə** olmalıdır (ergonomic + mechanical reason).
+
+**Misalı (period machine-by-machine):**
+
+| Cihaz | Kontrol element | Düzgün yer |
+|---|---|---|
+| Manual typewriter (Remington/Underwood/etc., 1900–1960s) | Carriage return lever | **Karetkanın (hərəkət edən üst hissə) sol-yuxarı ucunda**, yuxarı-xaricə əyilir; karetka ilə birgə hərəkət edir |
+| Manual typewriter | Margin release | Klaviaturanın yuxarısında, sol-sağ ortada, kiçik düymə |
+| Manual typewriter | Line-spacing knob | Karetkanın sağ ucunda, plateni döndərmək üçün |
+| Vintage telephone (1900–1940s) | Receiver hook | Aparatın yuxarısında, U-şəkilli çəngəl |
+| Vintage telephone | Rotary dial | Aparatın ön üzündə, düz mərkəzdə |
+| Steam locomotive | Throttle / regulator | Operator's cab, sağ yan, böyük metal qol |
+| Old camera (rangefinder) | Shutter release | Yuxarı üzdə, sağ tərəfdə (right-hand operation) |
+| Sewing machine (treadle) | Fly-wheel | Sağ tərəfdə, böyük metal çarx |
+| Old radio (Bakelite, 1930s–50s) | Tuning knob | Ön üzdə, ortada və ya sağda; volume knob ayrıca |
+
+**AI failure mode:** Model machine ilə bağlı **generic curved metal arm**-ı uydura bilər və onu cihazın "estetik dramatic" yerinə yapışdırar — alt-sol, ön-sağ, və s. — funksional konvensiyanı tanımır. Sonda mexanizm məntiqsiz görünür: "bu nə qoldur, nə üçün burada?"
+
+**Pozulma misalı (P-06 v1, 2026-05-20):** Remington Arabic typewriter şəklində carriage return lever **gövdənin alt-sol hissəsində** uzun nikellənmiş əyri qol kimi göstərilib. Bu mexaniki olaraq yanlışdır — Remington 10-da carriage return lever **karetkanın (hərəkət edən üst hissə) sol-yuxarı ucunda** olmalıdır, üfüqi olaraq yuxarı-xaricə əyilir; karetka ilə birgə hərəkət edir. Gövdənin altında belə bir qol yoxdur (yalnız margin release tab və line-spacing knob kompakt-integrated). Fix: "CRITICAL MECHANICAL DETAIL — CARRIAGE RETURN LEVER PLACEMENT" bloku promptda explicit yerləşdirildi, "NO curved lever protrudes from the lower body or base" exclusion clause ilə.
+
+**Detection during validation:** Şəkildə mexaniki bir cihaz görünürsə (typewriter, telefon, kamera, lokomotiv, qatar, dirijabl, və s.):
+1. Cihazın tarixi modelini tanı (Remington Standard №10? Ya Underwood №5? Ya Oliver?)
+2. Real referans şəkillər üçün web search et (məs. "Remington Standard 10 typewriter carriage return lever")
+3. Şəkildəki kontrol elementlərin yerini real konvensiya ilə müqayisə et
+4. Generic "lever attached for drama" görürsənsə → ❌; əgər kontrol element historically-accurate yerdə deyilsə → ❌
+
+**General qayda:** Mexaniki cihaz yazanda — istifadəçidən və ya web-dən **tarixi referans şəkilə bax** və kontrol element-lərin **funksional konvensiya yerini** promptda explicit anchor et. AI model machine-i "stylized stereotype"-də render edə bilər; explicit anchor olmadan kontrol element-lər səhv yerlərdə render olunur. Bu rule [[A10.1]] – [[A10.7]] (microphone/camera/podium/telephone/chair functional placement) sxemi cihaz-daxili kontrolların yerinə tətbiq olunur.
+
+---
+
+## Yoxlama cədvəli (final output şablonu)
+
+```markdown
+## Qat A — Physical realism
+
+| # | Bölmə | Checkpoint | Verdikt | Qeyd |
+|---|---|---|---|---|
+| A1.1 | Gravity | Bütün obyektlər real dayaq üzərində | ✅ | — |
+| A1.2 | Gravity | Attachment məntiqli (clothesline iki ucu) | ❌ | Sağ ucu havada bitir |
+| A2.1 | Light | İşıq mənbəyi vizual aydın | ✅ | Sol pəncərə görünür |
+| A2.2 | Light | Kölgə istiqaməti mənbəyə uyğun | ❌ | Pişik kölgəsi yanlış istiqamətdə |
+| A3.1 | Time | Sky saatla uyğun | ✅ | Pre-dawn deep blue OK |
+| A3.2 | Time | Praktik işıqlar saatla uyğun | ✅ | Gündüz, lampa söndürülmüş |
+| A4 | Weather | Yağış/qar/duman logical | ✅ | Yox (interior scene) |
+| A5.1 | Anatomy | İnsan 5 barmaq | ⚠️ | Sol əl yarımca, sayılmır |
+| A5.4 | Anatomy | Pişik 4 ayaq + 2 qulaq | ✅ | Tam |
+| A6.3 | Material | Parça (linen) drape məntiqli | ✅ | Soft rumple visible |
+| A6.6 | Material | Ağac grain visible | ✅ | Masa OK |
+| A7.3 | Architecture | Pilləkən bilateral struktur | N/A | Bu səhnədə yoxdur |
+| A8.1 | Composition | Perspective consistent | ✅ | Single VP, OK |
+| A9.1 | Cultural (Bakı) | Soviet balkon detalları | ✅ | Iron rail, concrete OK |
+```
+
+---
+
+*Versiya: 1.10 | Sinxron: image-prompt-engineer/knowledge/lighting.md "Period lamp anatomy" + physical-realism.md v1.x | Son yenilənmə: 2026-05-21 (A9.9 Lamp anatomy must be period-pure — hibrid lampa anatomiyaları: kerosene base + flame + Edwardian electric frosted shade kimi; A9.7 lighting-tech choice-u tamamlayır). Əvvəlki yenilənmə 2026-05-21: A5.9 Anti period-grit stereotype check — Hollywood period-grit default-u universal AI failure mode; A5.8 Face diversity in multi-figure cells. 2026-05-20: A9.7 Lighting tech vs city electrification year — Tiflis 1918 candelabra anaxronizmi; A9.8 State symbols verified against formal adoption year — ADR 1918 coat-of-arms anaxronizmi; A10.10 Two-handed operation devices — single-hand typewriter posturası; A10.11 Machine control placement functional convention — carriage return lever yanlış yerdə)*