@azerogluemin/ai-bootstrap 0.2.1

package/templates/skills/lyricist/knowledge/azerbaijani/classical-forms/ghazal-q/311/231z/311/231l.md

@@ -0,0 +1,154 @@
+# Qəzəl — Klassik Divan Ədəbiyyatının Tacı
+
+> 5-15 beytlik lirik şeir. Aa, ba, ca... qafiyə sxemi. Eşq, mistika, vüsal-hicran. Füzulinin dünyası.
+
+## Tərif
+Qəzəl — ərəb mənşəli, klassik divan ədəbiyyatının ən geniş yayılmış lirik formasıdır. **5-15 beyt** (10-30 misra) uzunluğunda. Hər beyt iki misradır. Eşq, mistika, vüsal, hicran mövzularında yazılır. **Əruz vəznində** olur.
+
+## Quruluş
+- **Beyt** = 2 misra (cüt)
+- Qəzəl uzunluğu: 5-15 beyt (klassik norma 7-9 beyt)
+- **Mətlə** = ilk beyt (hər iki misra qafiyəlidir: aa)
+- **Məqtə** = son beyt (təxəllüs olur)
+- Aralıq beytlərdə: birinci misra qafiyəsiz, ikinci misra qafiyəli (ba, ca, da...)
+
+## Qafiyə sxemi
+```
+1-ci beyt: a — a   (mətlə)
+2-ci beyt: b — a
+3-cü beyt: c — a
+4-cü beyt: d — a
+...
+n-ci beyt: n — a   (məqtə, təxəllüs olur)
+```
+
+Hər beytin son misrası (zoğ misra) eyni qafiyəlidir.
+
+## Misal: Füzuli qəzəlindən
+```
+Mətlə (aa qafiyə):
+Mən cəfanın tutmuşam dadın, vəfa nə şeydir, bilməm,
+Eşqdə təqdir nə imiş bunu sən söylə, mən təfsir bilməm.
+
+İkinci beyt (ba):
+Qəm yükündən sınmışam, lakin gözəl olduğun üçün,
+Bu yükü çəkməyə razıyam, mən özgə zəncir bilməm.
+
+(...və s.)
+
+Məqtə (təxəllüs):
+Füzuli, çoxdandır eşq pərvanəsisən, gözəl gözünə,
+Yanıb bu pərvana qalsın, sən tanıyan bir tədbir bilməm.
+```
+
+## Qəzəl yazma qaydaları
+
+### 1. Vəzn
+Əruzun bir bəhrində yazılmalı. Ən geniş bəhrlər:
+- Bəhri-rəməl (-˘-- / -˘-- / -˘-- / -˘--)
+- Bəhri-həzəc (˘--- / ˘--- / ˘--- / ˘---)
+- Bəhri-müctəs
+
+### 2. Qafiyə + Rədif
+- **Qafiyə** = sözün son hərfləri eyni səs verir
+- **Rədif** = qafiyədən sonra təkrarlanan eyni söz/söz qrupu
+- Misal: "...vəfa nə şeydir, **bilməm**" / "...mən təfsir **bilməm**"
+  - Qafiyə: "şeydir / təfsir" (ir səsi)
+  - Rədif: "bilməm" (təkrarlanan söz)
+
+### 3. Mətlə beyti
+İlk beyt qəzəlin "üzü"dür. İki misrası da eyni qafiyə + rədif daşıyır.
+
+### 4. Məqtə beyti
+Son beytdə şair təxəllüsünü çəkir. "Füzuli", "Nəsimi", "Şəhriyar" kimi.
+
+### 5. Mövzu
+Qəzəl həmişə **lirik** olmalıdır:
+- Eşq (ən geniş — ictimai, mistik və ya real)
+- Hicran (ayrılıq)
+- Vüsal (qovuşma)
+- Şərab, sevgili, gözəllik
+- Sufi mistika (məcazi eşq → ilahi eşq)
+
+## Mövzu kateqoriyaları
+
+### 1. Eşq qəzəli (Aşiqanə)
+Real, dünyəvi eşq haqqında. Sevgili gözəlliyi, hicran ağrısı.
+
+### 2. Sufi qəzəli (Arifanə)
+İlahi eşq simvolik şəkildə. "Sevgili" = Allah, "şərab" = mərifət, "meyxana" = tarikat.
+
+### 3. Tərif qəzəli (Mədhiyyə)
+Patron tərifi və ya hər hansı şəxsiyyətə həsr.
+
+## Klassik Azərbaycan qəzəl ustadları
+- **Nizami Gəncəvi** (XII əsr) — qəzəl + qəsidə + xəmsə
+- **İmadəddin Nəsimi** (XIV əsr) — sufi qəzəlləri
+- **Şah İsmayıl Xətai** (XV-XVI əsr) — qızılbaş hökmdarın qəzəlləri
+- **Məhəmməd Füzuli** (XVI əsr) — qəzəlin tacı, "Leyli və Məcnun" müəllifi
+- **Vidadi**, **Vaqif** (XVIII əsr) — son klassik dövr
+- **Şəhriyar** (XX əsr) — "Heydər Babaya Salam" + qəzəlləri
+
+## Qəzəlin XX əsr inkişafı
+- Klassik forma azaldı
+- Modern qəzəl variantları yarandı (heca vəznində qəzəl-tipi)
+- Səməd Vurğun, Bəxtiyar Vahabzadə bəzi əsərlərdə qəzəl strukturu işlədib
+
+## Müasir mahnıda qəzəl
+
+### Klassik mahnılar (Üzeyir Hacıbəyov dövrü)
+- Füzuli "Leyli və Məcnun" operası — bütöv qəzəl mətni
+- Klassik xanəndə repertuarı (Cabbar Qaryağdıoğlu, Səid Rüstəmov)
+
+### Müasir muğam-pop fusion
+- Alim Qasımov muğam ifaları əsasən qəzəl mətnli
+- Bəzi modern bəstəkarlar Şəhriyar qəzəllərinin müasir aranjmanını edib
+
+### Pop musiqidə qəzəl izləri (nadir)
+Müasir pop-da qəzəl forması qeyri-aktualdır, lakin "klassik" atmosfer üçün uyğunlaşdırma olur.
+
+## Qəzəlin gücü
+- **Lirik dərinlik** — bir beytin özü bütöv əsər ola bilər
+- **Sufi simvolizmi** — söz mənalarının çoxqatlığı
+- **Nəsib** ənənəsi — gözəlliyi anlatmaq sənəti
+- **Mistik atmosfer** — dünyəvi söz arxasında ilahi məna
+- **Daimi yaşaması** — Şərq dünyasında 1000+ il klassikdir
+
+## Suno üçün
+```
+[Lyrics in classical Azerbaijani qəzəl form, əruz bəhri-rəməl vəzni 
+(-˘-- sxemi), 7 beyt uzunluqda, mətlə + 5 beyt + məqtə (təxəllüs ilə), 
+aa-ba-ca-da... qafiyə sxemi rədifli, Füzuli tərzi mistik eşq mövzusu, 
+muğam musiqi uyğunlaşdırması (tar + kamança), Alim Qasımov vokal 
+estetikası]
+```
+
+## Qəzəl yazma metodu (müasir uyğunlaşdırma üçün)
+1. **Bəhr seç** — rəməl və ya həzəc başlayanlar üçün
+2. **Mətlə yaz** — qəzəlin atmosferini açan iki misra (aa qafiyəli)
+3. **Mövzu inkişaf etdir** — hər beytdə fərqli yöndən yanaşma
+4. **Hər beyt müstəqil ola bilər** — qəzəl beytləri lirik qətrələrdir
+5. **Rədif təkrarla** — son sözün eyni qalması ahəng yaradır
+6. **Məqtə yaz** — təxəllüs (klassik) və ya imza misra
+7. **Yenidən oxu** — hər beyt öz-özlüyündə möhtəşəm olmalıdır
+
+## Qaçılmalı yanlış
+- Heca vəznində yazıb "qəzəl" adlandırma (qəzəl əruz tələb edir)
+- Mətlə beytdə qafiyə pozma
+- Rədifin dəyişməsi
+- Hər beytdə fərqli mövzu (qəzəl bütöv atmosfer saxlamalıdır)
+- Məqtədə təxəllüsü unutma (klassik versiyada)
+- 5-dən az və ya 15-dən çox beyt (forma pozulur)
+
+## Qəzəlin qəsidədən fərqi
+| Forma | Beyt sayı | Mövzu | Quruluş |
+|-------|-----------|-------|---------|
+| Qəzəl | 5-15 | Lirik (eşq dominant) | Lirik atmosfer bütöv |
+| Qəsidə | 15-100 | Mədhiyyə + ictimai | Nəsib + mədhi + duə |
+
+## İnstrumentlərlə uyğunluq
+- **Tar + kamança** (klassik müşayiət)
+- **Daf + ud** (sufi atmosfer)
+- **Muğam ansamblı** (bütöv aranjman)
+- **Solo piano** (müasir kamera versiyası)
+- **String quartet + ud** (chamber-eastern fusion)

package/templates/skills/lyricist/knowledge/azerbaijani/classical-forms/m/303/274st/311/231zad.md

@@ -0,0 +1,134 @@
+# Müstəzad — Əlavə Misralı Klassik Forma
+
+> Hər əsas misradan sonra qısa "əlavə misra" gəlir. Klassik divan ədəbiyyatının nadir, xüsusi forması.
+
+## Tərif
+Müstəzad — klassik divan ədəbiyyatının orijinal formasıdır. Hər **əsas misranın** sonuna **qısa əlavə misra** (yarımmisra və ya kiçik misra) əlavə olunur. "Müstəzad" sözü ərəbcə "artırılmış" mənasını verir.
+
+## Quruluş
+- **Əsas misra** + **əlavə misra** cütləşir
+- Əsas misralar əruz vəznində (uzun bəhri)
+- Əlavə misralar həmin bəhrin yarısı (qısa hissəsi)
+- Hər cüt birgə bir vahid təşkil edir
+- Qafiyə sxemi: əsasən qəzəl tipidir, əlavə misralar da öz qafiyə qaydasında
+
+## Vizual quruluş
+```
+[ÜZÜN ƏSAS MİSRA buradadır, geniş fikir daşıyır]
+    [qısa əlavə misra — vurğu, şərh, və ya əlavə]
+[ÜZÜN ƏSAS MİSRA, davam edir]
+    [qısa əlavə misra]
+```
+
+## Klassik nümunə (uyğunlaşdırma)
+```
+Eşq qoyub məni dünyada gözəl gözünə qurban olum,
+    Hər nəfəsim sənindir.
+Köhnə dərdləri unutdum, sən gəldin, çiçək kimi açıldım,
+    Sevda cana cəlb olur.
+Bir təbəssüm versən mənə, bütün hicran daşıram, daşı,
+    Gözlərində nur saçır.
+Yarımı görmək istəyirəm hər səhər oyananda mən,
+    Lakin yox, hələ uzaq.
+```
+
+## Müstəzadın xüsusiyyətləri
+- **İki səviyyəli mətn** — əsas + əlavə birgə oxunur
+- **Vurğu effekti** — əlavə misra əsasa şərh kimi durur
+- **Visual ritm** — uzun-qısa-uzun-qısa səslənir oxunduqda
+- **Klassik nadir** — ən az yazılan klassik formalardan biri
+- **Sənətkarlıq sınağı** — uğur təbii axar tələb edir
+
+## Mövzular
+- **Lirik** (eşq, hicran)
+- **Mistik** (sufi məcaz)
+- **Fəlsəfi** (dünyanın fanilik müşahidələri)
+- **Şərhli mətn** (əlavə misralar şərhi yarada bilər)
+
+## Klassik Azərbaycan müstəzadı
+Çox az yazılıb. Bəzi divan şairlərinin (Saib Təbrizi, Vidadi) divanlarında izləri var. Forma çox çətin olduğundan ümumi populyarlığı az olub.
+
+## Müasir tətbiq
+
+### Mahnıda call-and-response
+Müstəzadın "əsas misra + əlavə misra" konsepsiyası modern call-and-response strukturuna uyğun gəlir:
+- Solo vokal əsas misranı oxuyur
+- Backup vokal və ya xor əlavə misranı oxuyur
+- Yaxud verse + tag formatı
+
+### Pop-rok hibrid struktur
+```
+[Verse]
+Bu küçələrdə tanıyıram hər izi sənin...
+    (kim bilir hara getdin?)
+Hər kafedə içdik birgə şirin çayı bir vaxt...
+    (indi mən təkəm orada)
+```
+
+### Spoken-word / rap kombinasiyası
+- Əsas misra rap formasında
+- Əlavə misra spoken-word kimi (ad-libs, vocal asides)
+- HOST grupu və modern Azərbaycan rapçıları belə struktur istifadə edirlər
+
+## Müstəzadın diğer formalarla əlaqəsi
+- **Qəzəl + əlavə**: əslində "genişləndirilmiş qəzəl"dir
+- **Qoşma + nidalar**: heca vəznində oxşar effekt yaratmaq olar
+- **Rap call-and-response**: modern uyğunlaşdırma
+
+## Suno üçün
+```
+[Lyrics in classical Azerbaijani müstəzad form, əruz vəzni, hər əsas 
+misradan sonra qısa əlavə misra (yarımmisra), 5 cüt (10 misra cəmi), 
+lirik eşq mövzusu, klassik divan dili, call-and-response struktur 
+(soloist + backup), tar + kamança + ud müşayiət]
+```
+
+## Müstəzad yazma metodu
+1. **Vəzn seç** — uzun bəhri (rəməl, həzəc) əsas misralar üçün
+2. **Əsas misraları yaz** — qəzəl tipi
+3. **Əlavə misraları əsas misraların yarı uzunluğunda yaz**
+4. **Əlavə misralar əsasa "şərh" və ya "vurğu" qatsın**
+5. **Qafiyə sxemini saxla** — əsas + əlavə öz aralarında ahənglə
+6. **Oxuyub yoxla** — əsas + əlavə təbii axsa, uğurludur
+
+## Yanlışlar — qaçınmaq
+- Əsas + əlavə misraları eyni uzunluqda yazmaq (müstəzad pozulur)
+- Əlavə misraları sadəcə əsasdan kəsmək (məna olmamalı qarmaqarışıq)
+- Vəzn pozma — əruz disiplini saxlanmalı
+- Heca vəznində yazıb "müstəzad" adlandırmaq
+
+## Müstəzadın gücü
+- **Çoxsəsli forma** — əsas + əlavə iki səs yaradır
+- **Vizual maraq** — sətirlər fərqli uzunluqda göz üçün diqqətcəkici
+- **Modern dramatik** — bugünki spoken-word + rap üçün tarixi əsas
+- **Sənət iddiası** — müstəzad yazan şair texniki ustalıq nümayiş etdirir
+
+## Müstəzad nümunəsi (tam)
+```
+Bahar gəldi, çiçəklər açıldı yenə hər tərəfdə,
+    Yarım hardadır mən bilmirəm.
+Bülbül oxudu gül üstündə nəğmələr şirin və xoş,
+    Mənim ürəyim dolu kədər.
+Hər nəfəsim sənindir, gözəl gözlərinin qurbanıyam,
+    Bilirsən, mənə güc ver.
+Bir gün gələrsən, bilirəm, sənsiz yaşayanmam mən,
+    Sənsiz hər şey bir yarımdır.
+```
+
+## İnstrumentlərlə uyğunluq
+- **Tar + kamança** (klassik müşayiət)
+- **Soloist + backup vokal** (call-and-response struktur)
+- **Müasir orkestr** (dramatic forma uyğunlaşdırması)
+- **Spoken-word + minimal piano** (modern intim versiyası)
+- **Rap + electronic backing** (post-modern uyğunlaşdırma)
+
+## Müstəzad bugün niyə vacibdir?
+- **Klassik miras** — Azərbaycan ədəbi tarixinin orijinal formalarından
+- **Modern uyğunluq** — call-and-response və spoken-word strukturunun klassik kökü
+- **Sənət iddiası** — müstəzad yazmaq texniki bacarıq nümayişidir
+- **Innovasiya** — müasir Azərbaycan mahnısında müstəzad uyğunlaşdırması orijinal estetik yarada bilər
+
+## Dərin oxu üçün
+- ghazal-qəzəl.md (müstəzadın əsasını qəzəl təşkil edir)
+- techniques/cinas.md (söz oyunu — müstəzaddə əlavə misralarda istifadə olunur)
+- modern-forms/modern-sərbəst-şeir.md (modern uyğunlaşdırma)

package/templates/skills/lyricist/knowledge/azerbaijani/classical-forms/m/303/274s/311/231dd/311/231s.md

@@ -0,0 +1,131 @@
+# Müsəddəs — 6 Misralı Klassik Bənd Forması
+
+> Müxəmməsdən bir misra geniş. Hər bənddə 6 misra. Daha dramatic, daha möhtəşəm.
+
+## Tərif
+Müsəddəs — hər bəndi **6 misralı** klassik şeir formasıdır. Ərəb mənşəli "sədəs" (6) sözündən. Müxəmməsdən bir misra çox, qoşma və gəraylıdan iki misra çox. Klassik divan ədəbiyyatında və aşıq sənətində istifadə olunur.
+
+## Quruluş
+
+### Klassik müsəddəs
+- Hər bənd 6 misra
+- Qafiyə: aaaaaa, bbbbba, ccccca, ddddda...
+- 6-cı misra adətən rədifli
+- Vəzn: əruz
+
+### Aşıq müsəddəsi
+- Hər bənd 6 misra
+- Heca vəzni (11 və ya 16 hecalı)
+- Qafiyə: aaaaab, cccccb, dddddb...
+- 6-cı misra rədif
+
+## Qafiyə sxemi
+```
+1-ci bənd: a-a-a-a-a-a (klassik) və ya a-a-a-a-a-b (aşıq, b rədif)
+2-ci bənd: b-b-b-b-b-a / c-c-c-c-c-b
+3-cü bənd: c-c-c-c-c-a / d-d-d-d-d-b
+...
+```
+
+## Aşıq müsəddəsi nümunəsi
+```
+a — Bir cihad oldu könlüm öz-özümə
+a — Hər səhər oyandım yenə üzümə
+a — Yarımı gözlədim hər küçə-bucağa
+a — Səs gəlmədi, dilim daş kəsib qalıb
+a — Hər nəğmə tıxandı qışqırıb dilimdə
+b — Yarımı gözüm görmədi   ← rədif
+
+c — Bütün dünya yerini dəyişdi sanki
+c — Bütün gözəlliklər söndü, yarımışıq
+c — Bütün çiçəklər qışda quruyub düşdü
+c — Bütün quşlar səssiz uçdular yana
+c — Bütün rənglər ağırı-ağarmışıq
+b — Yarımı gözüm görmədi   ← rədif təkrar
+```
+
+## Müsəddəsin xüsusiyyətləri
+- **6 misralı bənd** — daha geniş forma
+- **Daha dolğun fikir təsvir imkanı**
+- **Rədif gücləndirmə** — 6-cı misra son zərbə
+- **Möhtəşəm forma** — dramatic mövzular üçün ideal
+- **Az rast gəlinir** — qoşma və müxəmməsdən daha az yazılır
+
+## Mövzular
+- **Klassik müsəddəs**: lirik (qəzəlin böyük forması), mistik
+- **Aşıq müsəddəsi**: hicran, eşq, vətən, fəlsəfə
+- **Modern adaptasiya**: dramatic ballada, epik mövzular
+
+## Klassik divan müsəddəsi
+Klassik divan ədəbiyyatında müsəddəs az yazılırdı. Müxəmməs daha populyar idi. Lakin bəzi şairlər müsəddəs ustaları sayılırdı.
+
+## Aşıq müsəddəsi nümunələri
+Aşıq Ələsgər və başqa aşıqların repertuarında müsəddəs nadir, lakin var. Möhtəşəm ifa üçün seçilirdi.
+
+## Müasir tətbiq
+
+### Pop ballada / kompleks struktur
+6 misralı verse + rədif chorus müasir ballada üçün uyğun:
+```
+[Verse 1 — müsəddəs]
+Bu yağışlar şahidim, mənimlə birgə ağlayır
+Pəncərəm önündə, hər bir damla səs etir
+Sənsiz hər küçə tək bir xatirə kimi səslənir
+Sənin gəlişin gözlə yarpaqlar düşür yuxuya
+Hər saniyə bir əsr kimi keçir mənim həyatımdan
+Sənsiz hər şey yarımda qaldı   ← rədif
+```
+
+### Epik / dramatic mahnı (mərhum-mərasim)
+Müsəddəs uzun, dramatic mahnılar üçün uyğun. Bəzi xanəndə repertuarında istifadə olunur.
+
+### Rap-da müsəddəs
+6 misralı bloklar rap struktur üçün də işləyir. HOST grupunun bəzi long-bar verse-ləri müsəddəs disiplini daşıyır.
+
+## Suno üçün
+```
+[Lyrics in Azerbaijani aşıq müsəddəsi form, 11 hecalı heca vəzni 6+5 
+duraq, 6 misralı bəndlər aaaaab + cccccb qafiyə (rədif son misra), 4 
+bəndlik mahnı, dramatic ayrılıq mövzusu, aşıq tonalitə, saz + tar 
+müşayiət, klassik aşıq + müasir balladaya keçid]
+```
+
+## Müsəddəs yazma metodu
+1. **Geniş mövzu seç** — müsəddəs uzun forma daşıyır
+2. **Birinci bənddə 5 qafiyəli misra + 1 rədif misra**
+3. **Rədif çox güclü olmalı** — 6-cı misra hər bəndin "ürək sözü"
+4. **4-6 bənd yaz** (24-36 misra cəmi — uzun mahnı)
+5. **Son bənddə zirvə** — kulminasiya + təxəllüs/imza
+6. **Heca disiplinini saxla** — 11 hecada qal, duraq pozma
+
+## Yanlışlar — qaçınmaq
+- 5 və ya 7 misralı bənd
+- Rədifi unutmaq və ya pozmaq
+- Mövzunu bir bənddə qoymaq (müsəddəs inkişaf tələb edir)
+- Heca sayı dəyişikliyi
+- Sadə dil (müsəddəs yüksək söz tələb edir)
+
+## Müsəddəsin müxəmməsdən fərqi
+| | Müxəmməs | Müsəddəs |
+|---|---|---|
+| Bənd | 5 misra | 6 misra |
+| Hava | Möhtəşəm | Daha möhtəşəm |
+| Mövzu çəkmə | Geniş | Daha geniş, epik |
+| İstifadə | Tez-tez | Az |
+
+## Müsəddəs vs ümumi forma müqayisəsi
+| Forma | Bənd misrası | Çətinlik | Ton |
+|-------|---|---|---|
+| Bayatı | 4 | Asan | Sadə, kəskin |
+| Gəraylı | 4 | Orta | Lirik |
+| Qoşma | 4 | Orta-çətin | Geniş |
+| Müxəmməs | 5 | Çətin | Möhtəşəm |
+| **Müsəddəs** | **6** | **Çox çətin** | **Epik, dramatic** |
+| Tərkibbənd / Tərcibənd | 7-9 misra | Ən çətin | Filosofik kompleks |
+
+## İnstrumentlərlə uyğunluq
+- **Saz + tar + nağara** (aşıq epik müşayiət)
+- **Tar + kamança + ud** (klassik kompleks)
+- **Orkestr** (dramatic mahnı uyğunlaşdırma)
+- **String quartet + piano** (chamber-classical)
+- **Modern orchestral pop** (Hans Zimmer + folk fusion)

package/templates/skills/lyricist/knowledge/azerbaijani/classical-forms/m/303/274x/311/231mm/311/231s.md

@@ -0,0 +1,141 @@
+# Müxəmməs — 5 Misralı Klassik Bənd Forması
+
+> Hər bənddə 5 misra. Klassik divan ədəbiyyatı və aşıq sənətində geniş istifadə. Qəzəlin "təkəbbüri" qardaşı.
+
+## Tərif
+Müxəmməs — hər bəndi **5 misralı** klassik şeir formasıdır. Ərəb mənşəli "xəmsə" (5) sözündən. Həm divan ədəbiyyatında (əruz vəznində), həm aşıq sənətində (heca vəznində) yazılır.
+
+## Quruluş
+
+### Klassik müxəmməs (əruz)
+- Hər bənd 5 misra
+- Qafiyə: aaaaa, bbbba, cccca, ddddx, ...
+- Sonuncu misra adətən rədifli
+- Vəzn: əruzun bir bəhri
+
+### Aşıq müxəmməsi (heca)
+- Hər bənd 5 misra
+- Heca: 11 hecalı (qoşma vəzninə yaxın) və ya 16 hecalı
+- Qafiyə: aaaab, ccccb, ddddb...
+- 5-ci misra rədif
+
+## Qafiyə sxemi (klassik)
+```
+1-ci bənd: a-a-a-a-a
+2-ci bənd: b-b-b-b-a
+3-cü bənd: c-c-c-c-a
+4-cü bənd: d-d-d-d-a
+...
+```
+
+## Aşıq müxəmməsi (heca-vəznli) misal
+```
+a — Səhər oldu, bahar gəldi yenə də
+a — Çiçəklər açdı dağda, çəməndə
+a — Bülbül oxudu gül üstündə bir də
+a — Hər tərəf nur içində dayanıb
+b — Yarımı gözüm görmədi   ← rədif (5-ci misra)
+
+c — Meşə yaşıllaşıb, su yenə coşub
+c — Qızıl gül açıb bağda, ürəyimdə coşub
+c — Hər nəğmə dilimdə tutsaq da quşum
+c — Hər tərəf nur içində dayanıb
+b — Yarımı gözüm görmədi   ← rədif təkrar
+```
+
+## Müxəmməs növləri
+
+### 1. Müxəmməs-i tərbi
+Müxəmməsin ən geniş forması. Klassik divan ədəbiyyatında dominant.
+
+### 2. Müxəmməs-i taxmis
+Başqa şairin qəzəlinə "üst beyt" əlavə etmək. Hər orijinal beytin üstündə 3 yeni misra qoymaqla 5 misralı bənd yaradır. Sənətkarlıq nümayişi.
+
+### 3. Aşıq müxəmməsi
+Aşıq Ələsgər və başqa aşıqların 5 misralı versiyası — heca vəznində.
+
+## Klassik nümunə (taxmis):
+Füzulinin bir qəzəli üzərinə yeni şair 3 misra qoyaraq müxəmməs yaradır. Bu klassik dövrdə ustadlıq sınağı idi.
+
+## Aşıq müxəmməsi nümunəsi (Aşıq Ələsgər)
+
+```
+Ələsgər deyər: dünyada heç kim qalmadı,
+Hər kim sevdi, hicran odunda yandı,
+Vəfa-dostluq bu cahanda az tapıldı,
+Bütün gözəlliklər tez sönüb bitdi,
+Yarımı gözüm görmədi.
+```
+
+## Mövzular
+- **Klassik müxəmməs**: lirik, mistik, tərif
+- **Aşıq müxəmməsi**: eşq, vətən, hicran, fəlsəfə
+- **Modern uyğunlaşdırma**: dramatic ballada mövzuları
+
+## Müxəmməsin xüsusiyyətləri
+- **5 misralı bənd** — qoşma və gəraylının 4 misrasından bir misra çoxdur
+- **Daha dolğun fikir** — bir bənddə geniş təsvir mümkündür
+- **Rədif gücləndirmə** — 5-ci misra vurğulu nöqtə
+- **Möhtəşəm forma** — qoşma və qəzəldən "ali" hiss
+- **Aşıq ustadlıq sınağı** — müxəmməs yazan aşıq xüsusi hörmətdə
+
+## Müasir tətbiq
+
+### Pop ballada uyğunlaşdırma
+Modern Azərbaycan balladalarında 5 misralı verse + rədif chorus strukturu müxəmməsə uyğun gəlir:
+```
+[Verse 1 — müxəmməs strukturlu]
+Bu küçələrdə tanıyıram hər izi
+Sən gedən yolun hər daşı, gül-çiçəyi
+Səssiz danışır mənə hər ulduz, hər söyüd
+Pəncərənin önündə gözləyirəm
+Sənsiz hər şey yad olub hələ də   ← rədif
+
+[Verse 2 — eyni quruluş]
+...
+```
+
+### Folk-pop tərzi (Brilliant, Aygün)
+- 5 misralı verse + qısa chorus formatı işləyir
+
+### Rap-da müxəmməs (HOST, Miri Yusif)
+- 5 misralı blocklar rap structure-a uyğun gəlir
+- Rədifli son misra "punchline" rolunda
+
+## Suno üçün
+```
+[Lyrics in Azerbaijani aşıq müxəmməsi form, 11 hecalı heca vəzni 6+5 
+duraq, 5 misralı bəndlər aaaab + ccccb qafiyə sxemi (rədif son misra), 
+5 bəndlik mahnı, hicran-eşq mövzusu, aşıq Ələsgər tərzi tonalitə, 
+saz + tar müşayiət]
+```
+
+## Müxəmməs yazma metodu
+1. **Forma seç**: klassik əruz və ya aşıq heca
+2. **Birinci bənddə bütün 5 misra qafiyəli** (klassik) və ya 4+1 (aşıq)
+3. **Rədif tap** — bütün bəndlərin son misrasında təkrarlanacaq
+4. **5-6 bənd yaz** — mövzu inkişaf etsin
+5. **Son bənddə təxəllüs** (klassik) və ya imza (müasir)
+6. **Hər misra 11 heca, 6+5 duraq saxla** (aşıq versiyası üçün)
+
+## Yanlışlar — qaçınmaq
+- 4 və ya 6 misralı bənd yaratma
+- Heca sayını dəyişdirmə (sabit qalmalıdır)
+- Rədifi pozma və ya unudaq
+- Klassik və aşıq variantları qarışdırma (forma seçimini dəqiqləşdir)
+
+## Müxəmməsin diğer formalardan fərqi
+| Forma | Bənd | Vəzn | Hava |
+|-------|------|------|------|
+| Bayatı | 4 misra | 7 heca | Qısa, kəskin |
+| Gəraylı | 4 misra | 8 heca | Lirik |
+| Qoşma | 4 misra | 11 heca | Geniş |
+| **Müxəmməs** | **5 misra** | **11 və ya 16 heca** | **Möhtəşəm, ali** |
+| Müsəddəs | 6 misra | Çeşidli | Daha geniş, dramatic |
+
+## İnstrumentlərlə uyğunluq
+- **Saz + tar** (aşıq müxəmməsi)
+- **Ud + tar + nağara** (klassik müxəmməs)
+- **Akustik gitara + piano** (müasir balladaya uyğunlaşdırma)
+- **String quartet + ud** (chamber-eastern fusion)
+- **Pop band ensemble** (müasir uyğunlaşdırma üçün)

package/templates/skills/lyricist/knowledge/azerbaijani/classical-forms/q/311/231sid/311/231.md

@@ -0,0 +1,129 @@
+# Qəsidə — Klassik Mədhiyyə Şeiri
+
+> Uzun (15-100 beyt), möhtəşəm, çox vaxt patron tərifi və ya ictimai mövzulu klassik forma. Qəzəlin "böyük qardaşı".
+
+## Tərif
+Qəsidə — ərəb mənşəli, uzun və möhtəşəm klassik şeir formasıdır. Qəzəllə eyni qafiyə sxemində (aa, ba, ca, da...) yazılır, lakin daha uzun olur (15-100 beyt) və mövzu daha geniş olur. **Mədhiyyə** (təriflə), **fəxriyyə** (şair özünü tərif), və ya **müşahidə** (cəmiyyət təsviri) növlərinə bölünür.
+
+## Quruluş
+- **15-100 beyt** (təxminən 30-200 misra)
+- Hər beyt 2 misra, əruz vəznində
+- Qafiyə sxemi: **aa, ba, ca, da, ea...** (qəzəl ilə eyni)
+- Üç hissəyə bölünür:
+  1. **Nəsib** (giriş — təbiət təsviri, atmosfer)
+  2. **Mədhi** (əsas hissə — tərif və ya mövzu)
+  3. **Duə** (yekun — şəxsiyyətə xeyir-dua)
+
+## Hissələr detallı
+
+### 1. Nəsib (giriş — 5-15 beyt)
+- Təbiət təsviri (bahar, payız, gecə, səhər)
+- Atmosfer yaratmaq
+- Oxucunu çəkmək
+- Mövzuya yumşaq keçid
+
+### 2. Mədhi (əsas — 15-70 beyt)
+- Tərif edilən şəxsiyyət (sultan, vəzir, hökmdar)
+- Bütün məziyyətləri sayma
+- Mübaliğəli təriflər
+- Tarixi müqayisələr (İsgəndər kimi, Süleyman kimi)
+
+### 3. Duə (yekun — 5-15 beyt)
+- Tərif edilənə xeyir-dua
+- Uzun ömür, sağlamlıq, qələbə
+- Şair təxəllüsü çəkilir
+
+## Mövzu növləri
+
+### 1. Mədhiyyə qəsidəsi
+Patron tərifli (ən geniş yayılmış)
+
+### 2. Fəxriyyə qəsidəsi
+Şair özünü tərif edir, sənətini mədh edir
+
+### 3. Hicr qəsidəsi (kədərli)
+Vəfat etmiş şəxsə həsr (ölü mərasimi şeiri)
+
+### 4. Tövbə qəsidəsi
+Şairin tövbə etməsi, dini mövzu
+
+### 5. Müşahidə qəsidəsi
+Cəmiyyət, əxlaq, hadisələr təsviri
+
+## Klassik Azərbaycan qəsidə ustaları
+- **Xaqani Şirvani** (XII əsr) — qəsidənin tacı, "Qəsidə-i Şini" (250+ beyt)
+- **Nizami Gəncəvi** — bəzi qəsidələr xəmsənin müqəddiməsində
+- **Füzuli** — bəzi qəsidələr
+- **Saib Təbrizi** (XVII əsr) — sufi qəsidələri
+- **Müsəddiq** klassiki — XIX əsr Azərbaycan qəsidə davamçısı
+
+## Misal: Xaqani Şirvani tərzi (uyğunlaşdırma)
+```
+Nəsib (giriş):
+Bahar gəldi, çiçəklər açıldı, tabiət yenildi,
+Bülbül oxudu nəğmələr, gül üstündə savaş başlandı...
+
+Mədhi (əsas):
+Hökmdarımız, ey ədalət sahibi, sənsən günəş qalqan,
+Sənsiz ərzimiz qaranlıq, sənsiz gəlir hər zaman bahar yenidən...
+
+Duə (yekun):
+Səndə uzun ömür, ey hökmdar, qızıl ulduz kimi parlaq,
+Xaqani sənə dua edir, qələmiylə yazır bu qadağanı.
+```
+
+## Müasir tətbiq
+
+### Klassik dirilmə (nadir)
+Müasir Azərbaycan ədəbiyyatında qəsidə demək olar ki yazılmır. Lakin:
+- Bəzi müasir şairlər vətənə həsr olunmuş "qəsidə-tipli" əsərlər yazır
+- Səməd Vurğun "Azərbaycan" şeiri qəsidə ruhuna yaxındır
+
+### Mahnıda qəsidə izləri
+- Vətən mövzulu uzun mahnılar (Üzeyir Hacıbəyov "Sənsən, ey Vətənim")
+- Hökmdara həsr olunmuş klassik xanəndə repertuarı
+
+## Qəsidə vs Qəzəl
+| | Qəsidə | Qəzəl |
+|---|---|---|
+| Beyt sayı | 15-100 | 5-15 |
+| Mövzu | Mədhiyyə, ictimai, böyük | Lirik (əsasən eşq) |
+| Quruluş | Nəsib + Mədhi + Duə | Atmosfer bütöv |
+| Ton | Möhtəşəm, ali | İntim, dərin |
+| Xitab | Şəxsiyyətə (sultan, hökmdar) | Sevgili (real və ya mistik) |
+
+## Suno üçün
+```
+[Lyrics in classical Azerbaijani qəsidə form, əruz vəzni, 20 beyt 
+uzunluqda, nəsib + mədhi + duə struktur, vətən mədhiyyəsi mövzusu, 
+klassik divan ədəbiyyatı dili (Xaqani Şirvani tərzi), möhtəşəm 
+orkestr-ud-tar fusion müşayiət]
+```
+
+## Qəsidə yazma metodu (müasir tələbə üçün)
+1. **Mövzu seç** — mədh edilməyə layiq şəxsiyyət və ya konsept (vətən, ana, sənət)
+2. **Bəhr seç** — uzun forma üçün rəməl və ya kamil bəhri uyğun
+3. **Nəsib yaz** — 5-7 beyt atmosfer yaradan giriş
+4. **Mədhi yaz** — 10-20 beyt əsas mövzu
+5. **Duə yaz** — 3-5 beyt yekun + təxəllüs
+6. **Vəzn pozma** — bütün qəsidə eyni bəhrdə qalmalı
+7. **Qafiyəni təkrar et** — bütün ikinci misralar eyni qafiyə + rədif
+
+## Yanlışlar — qaçınmaq
+- 15-dən az beyt (qəsidə uzun olmalıdır)
+- Mövzu dəyişikliyi (qəsidə bir mövzuya fokuslaşır)
+- Sadə dil (qəsidə klassik, möhtəşəm dil tələb edir)
+- Strukturu pozmaq (nəsib + mədhi + duə üçlüyü vacibdir)
+- Heca vəznində yazmaq (qəsidə əruz tələb edir)
+
+## Qəsidənin gücü
+- **Möhtəşəmlik** — qrandiyozluq və geniş forma
+- **Tarixi sənəd** — patron tərifi tarixi qaynaqdır
+- **Söz ehtiyatı** — çoxlu söz, çoxlu təsvir
+- **Sənət ölçü** — qəsidə yaza bilən şair "ustad" sayılırdı klassik dövrdə
+
+## İnstrumentlərlə uyğunluq
+- **Tar + kamança + nağara** (klassik möhtəşəm müşayiət)
+- **Orkestr** (Üzeyir tərzi opera-cüstü)
+- **Xor + soloist** (anlayış-cüstü struktur)
+- **Müasir film orkestrası** (Hans Zimmer tərzi qəsidə uyğunlaşdırması)