create-berna-stencil 1.0.25 → 1.0.26

package/src/api/core/vendor/fakerphp/faker/src/Faker/Provider/nl_NL/Text.php

@@ -1,3933 +0,0 @@
-<?php
-
-namespace Faker\Provider\nl_NL;
-
-class Text extends \Faker\Provider\Text
-{
-    /**
-     * Project Gutenberg's Dichtertje - De Uitvreter - Titaantjes, by Nescio
-     *
-     * This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
-     * almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
-     * re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
-     * with this eBook or online at www.gutenberg.org
-     *
-     * Title: Dichtertje - De Uitvreter - Titaantjes
-     *
-     * Author: Nescio
-     *
-     * Release Date: August 17, 2009 [EBook #29719]
-     *
-     * Language: Dutch
-     *
-     * *** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DICHTERTJE - DE UITVRETER  ***
-     *
-     * Produced by Mark C. Orton and the Online Distributed
-     * Proofreading Team at http://www.pgdp.net/
-     *
-     * Nescio
-     *
-     * Dichtertje
-     *
-     * De Uitvreter
-     *
-     * Titaantjes
-     *
-     * J. H. de Bois - Haarlem.
-     *
-     * "Dichtertje" is hier voor het eerst gepubliceerd.
-     * "De Uitvreter" verscheen in "De Gids" van Januari
-     * 1911. "Titaantjes" in "Groot-Nederland" van Juni 1915.
-     *
-     * @see http://www.gutenberg.org/cache/epub/29719/pg29719.txt
-     *
-     * @var string
-     */
-    protected static $baseText = <<<'EOT'
-DICHTERTJE.
-
-                                            In 't derde oorlogsjaar.
-                                            Bellum transit, amor manet.
-
-
-I.
-
-
-Tweemaal schudde de God van Nederland zijn eerbiedwaardig hoofd en
-tweemaal schoven z'n eerbiedwaardige grauwe bakkebaarden heen en weer
-over z'n vest.
-
-'t Klopte niet. Ergens moest een fout zijn. Een dichter met nergens
-haar, dat was heel vreemd. Sedert dertig jaar hield de God van
-Nederland niet van dichters. Je wist niet meer, wat je er aan
-had. Fatsoenlijk of onfatsoenlijk, je kon er niet uit wijs. En nu dit.
-
-"Hij heeft gezegd, dat hij vol van mij is. Vroeger kon je daar op aan."
-
-God zuchtte. Hij zou er morgen eens met Potgieter over spreken. Je
-had tegenwoordig niets dan narigheid aan je hoofd.
-
-Daar beneden in de Leidsche straat liep een meisje. Met vaderlijk
-welgevallen zag God op haar neer. Het meisje was als honderde andere
-meisjes dien zomer, heelemaal in 't wit, zijden blouse, korte frotté
-rok, witte kousen, fijne enkeltjes en lage witte schoentjes en had
-lieve oogen als honderde andere meisjes in Amsterdam. Oogen die kijken
-alsof ze iets heel bijzonders weten. Dat vonden ze ook weer niet
-goed. Nooit had ons Lieve Heer daar vroeger iets bij gedacht. En nu
-hatti kwestie. 't Was begonnen met versjes over "wetende oogen." Toen
-zei er één, dat 't allemaal bedrog was, een vroom bedrog van God. Dat
-ze niets wisten en alleen maar keken alsof, zonder dat ze 't konden
-helpen. Nooit had God er over nagedacht.
-
-Tegenwoordig brachten ze hem over alles aan 't denken. En 't was toch
-zoo noodig, dat de hoofden bij de zaken werden gehouden. De keizer had
-'t nog onlangs weer gezegd: "Der Tüchtigkeit ist die Welt".
-
-Maar als je eenmaal over iets aan 't prakkizeeren raakte kwam je er
-zoo makkelijk niet weer af. Nu i er eenmaal op lette, zag i honderde,
-duizende van die meisjes, telkens weer anderen en telkens weer
-dezelfden. Zoodat i soms niet meer wist of i er tienduizend had gezien
-of één, tienduizendmaal. "Heer in den hemel had hij al die meisjes
-geschapen? Of was 't een grapje van den duivel, al die wetende oogen?"
-
-Kijk, daar gaat 't dichtertje. Toch wel een knap, jong ventje,
-zoo slank, zoo'n aardig gladgeschoren jongensgezicht, alleen een
-paar stutten voor de ooren, en zoo verbrand door de zon. Hij groet
-iemand. Z'n strooien hoedje lichtten-i even op van zijn kort geknipte
-haren.
-
-Raar toch, zoo kaal, maar 't was toch vast wel een dichtertje, want
-God begreep niets van 'm en Potgieter ook niet. En professor Volmer
-verachttenem.
-
-En hij leed ijselijk van die wetende oogen, zooals geen rechtschapen
-mensch. De duivel hattem leelijk te pakken. Hij was een zwak
-dichtertje, kindsch werti er van. Hij bleef fatsoenlijk van zwakte. Dat
-was weer zoo iets raars, waar God vroeger nooit over gedacht had,
-fatsoenlijk was fatsoenlijk en daarmee uit. 't Dichtertje wist niet
-op wie hij verliefd moest worden. Als hij in twee wetende oogen
-had gekeken, zag hij er dadelijk weer twee. Hij was zoo zwak, zoo
-lekker zwak. Maar als i 't vijfentwintigste meisje zag, voeldeni zoo
-iets raars in z'n hersens. Hij had al eens in 't voorbijloopen op 't
-terras van een café een stoeltje omgeschopt van kwaadaardigheid. Want
-hij wist wel, dat ze niets wisten, dat ze dom giggelden, alleen al
-als i z'n hoed voor hen af nam, of strak keken, omdat ze stonken van
-burgerjuffrouwen-ingebeeldheid. En toch kon i 't niet laten. En dan
-moest i vluchten naar ergens, waar geen vrouwen waren en dan maakteni
-zich kwaad op God en den duivel tegelijk en zei datti idioot werd
-en datti nog eens met open mond jaren lang kwijlen zou, een leeren
-slabbetje voor, zonder datti 't zelf wist. Maar den volgenden dag
-keeki weer en dacht daarbij: "Mon âme prend son élan vers l'infini."
-
-Potgieter zei dat de vent gek was en dat in den tijd van Piet
-Hein........
-
-Dichtend vervolgde 't dichtertje z'n tocht door de woestenijen van
-Amsterdam. Zoover 't oog reikte, niets dan Nederlandsche menschen. Weer
-groette-n-i iemand, een heer met hoogen hoed en gekleede jas, uit
-een stuk van Verkade. Nu spraken ze elkaar aan. Daar stonden ze, op
-'t plein voor 't Centraalstation.
-
-Op den beganen grond liep God nu met z'n gelen strooien deukhoed,
-z'n wandelstok met zilveren greep, z'n jas hing slobberig en breed
-en ondefinieerbaar bruinig over z'n rug, op z'n kraag lag roos,
-z'n broekspijpen waren te wijd en te lang en lagen met plooien op
-z'n schoenen. Z'n bakkebaarden kon je van achteren zien en toen i
-bezadiglijk de twee treden opstapte om in 't station te gaan, glom
-de lage avondzon in Gods gepoetsten linkerschoen.
-
-"Wie was die meneer?" vroeg 't dichtertje. "God" zei de duivel en
-de knobbels op z'n voorhoofd werden grooter. 't Dichtertje sprak
-niet. "Jouw God, de God van je baas en van je schoonvader en van je
-baas z'n boekhouder en van den gérant van de "Nieuwe Karseboom". De
-God van je tante, die zei, dat je moest groeten als je langs 't
-huis van je baas kwam in Delft of Oldenzaal, waar was 't ook weer,
-ook al zag je niemand, je kon nooit weten wie 't zag. Van je tante,
-die je zuster altijd liet breien. "Een vrouw mag niet stilzitten." De
-God van al die menschen, die zullen zeggen: "Dat had ik van jou niet
-gedacht," als je nog eens probeert te leven en die zullen zeggen:
-"Dat had ik altijd wel gedacht, dat kon niet goed gaan," als je
-later in 't werkhuis moet. De God, die niet hebben kan, dat je 's
-Zaterdagsmiddags vrij bent, de God van meneer Volmer, hoogleeraar in
-'t boekhouden en de bedrijfsleer, die vindt, dat je veel te veel
-naar de lucht kijkt. De God van allen die geen andere keus hebben
-dan werken of vervelen. De God van Nederland, van heel Nederland,
-van Surhuisterveen en Spekholzerheide, donateur van den Bond van
-hoofden van groote gezinnen en van de Vereeniging tot opheffing van
-gevallen vrouwen. Dat noemen ze vallen. Ik ben ook gevallen."
-
-"De beeldspraak is inderdaad gebrekkig", zei  't dichtertje, absent.
-
-Hij had al dien tijd gekeken naar een dame, die daar stond te
-wachten. Naar de aardige scherpe achterkantjes van haar beenen,
-vlak boven de lage witte schoentjes. Natuurlijk had ze lage witte
-schoentjes aan met korte rokken en erg open geweven kousen, waar haar
-beenen wit doorheen schemerden. "Nu vallen", dacht 't dichtertje.
-
-"Mon âme prend son élan vers l'infini," zei de Duivel en glimlachte
-ironisch, zooals hij een eeuwigheid lang geglimlacht had.
-
-Toen zag 't dichtertje 't stationsplein weer en den duivel en hoorde
-wat die gezegd had.
-
-"Duivel" zei-di, "mij belazer je niet."
-
-De duivel haalde even z'n schouders op en keek naar de
-stationsklok. Tien minuten over zevenen. Hij gaapte achter z'n
-hand. De eeuwigheid schoot niet op. En eigenlijk hatti ook al zooveel
-dichtertjes gekend. Waarom sprak i nog zooveel?
-
-'t Dichtertje liep naar huis en keek in de hoogte naar 't gevleugelde
-wiel, dat midden op de leuning van de hooge spoorbrug over de
-westelijke doorvaart op een kleine ijzeren zuil staat en vliegen
-wil en nooit van z'n plaats komt en gezien wordt uit vertetjes waar
-'t nooit komt, wel heel van de Torensluis, 't Singel af. De blauwe
-lucht was er nog zoo hopeloos ver boven. Zelfs de palen met de
-booglampen, aan 't begin en 't eind van de brug, staken hoog boven
-'t wieltje uit. 't Geeft niet veel of je op een spoorbrug staat op
-een ijzeren zuiltje. Je kunt er hoogstens van aan 't denken raken
-en dat deugt heelemaal niet. En 't dichtertje dacht, dat je beter
-zoo'n wiel kunt wezen dan een dichtertje. Zoo'n wiel is van ijzer,
-maar een dichtertje niet.
-
-Onderwijl zat God alleen in een coupé eerste klas in den trein naar
-Delft en staarde uit 't raampje, maar zag niets. Uitkijken deed hij
-nooit. In z'n hand hielti een rapport. Naast 'm lagen dossiers.
-
-De God van Nederland dacht. Het was een rare tijd. Weer las God:
-
-"Het lot van den mensch is verdriet te hebben, wanneer hij z'n doel
-niet bereikt en wanneer hij z'n doel bereikt heeft.
-
-"Er is geen troost in de deugd en er is geen troost in de zonde.
-
-"Daarom laat blijmoediglijk af van alle verwachting. Stel uw hoop op
-de eeuwigheid: uit dezen droom is geen ontwaken."
-
-Het was wel een rare tijd. Zoo kon 't niet goed gaan. En nou hatti
-nog wel gezegd, dat een nieuw tijdvak was aangebroken. De tijd van het
-"ironisch dilettantisme" was voorbij, een nieuwe tijd van "baanbrekend
-optimisme" en "frissche daadkracht" was begonnen. Dat hatti zoo maar
-'s gezegd. En weer zuchtend begon God toen 't manuscript te lezen
-van een dik boek over 't Taylor systeem.
-
-
-
-
-II.
-
-
-'t Dichtertje was nooit gevallen.
-
-Een groot dichter te zijn en dan te vallen. Als 't dichtertje er over
-dacht, wat hij eigenlijk 't liefst zou willen, dan was 't dat. De
-wereld ééns te verbazen en ééns een liaisonnetje te hebben met een
-dichteres. Jarenlang had hij dit telkens weer gedacht, naïvelijk.
-
-'t Dichtertje was fatsoenlijk getrouwd met een lief, jong, levendig,
-natuurlijk vrouwtje. Natuurlijk was hij onmiddellijk verliefd geworden,
-toen hij de wereld begon te zien. 's Morgens zag hij haar als hij naar
-kantoor ging en zij naar school, en 's middags om kwart over eenen "in
-'t beursuur", als hij op straat mocht en zij uit de melkinrichting
-kwam, waar zij haar boterhammen met een glas melk at en soms een
-roomhorentje of een taartje met slagroom, haar boterhammen.
-
-En ze was wat kwaad op 'm, omdat i daar altijd zoo stond, gewoon
-bespottelijk. De andere meisjes noemden 'm "'t Ideaaltje", omdat
-i een keep droeg en zulk mooi zwart haar had, (toen liet-i 't nog
-niet kortknippen). En ze keken naar 'm, als ze met hun drieën gearmd
-langs hem heen liepen, heel even keken ze en giggelden tegen elkaar,
-de beide buitensten de hoofden gebogen naar de binnenste, die ook
-giggelde en naar den grond keek. Maar zij liep statig voorbij en zag
-hem niet en zei tegen Mien Bus datti om haar kwam en dan lachten ze
-allemaal, want ze wist wel beter. Op den grond stampte ze met haar
-schoolmeisjesvoetje van zeventien jaar. "Om mij? die engert?" en
-hield haar hoofd achterover.
-
-En hij was ongelukkig en telde de uren. 's Avonds om elf uur keek
-i naar de lucht, de helft was om tusschen 's middags half twee en
-'s morgens half negen. En hij dichtte.
-
-Hij maakte gedichten naar Heine, Hollandsche en Duitsche, en naar
-Héléne Swarth en naar Kloos en van Eeden. "De Uren":
-
-
-    "Hoe gaan de uren zoo zwaar met loggen tred".
-
-
-"Die Kreuzfahrer":
-
-
-    "Dort unten lag die heilge Stadt in ihrer Glorie".
-
-
-Dat was zij. Maar de poorten waren dicht. En hij vroeg zich af waarom
-hij verder leefde. En hij werd opstandig tegen God.
-
-
-    "Mijn God, zal dan mijn kwelling nimmer einden?"
-
-
-En de lui op kantoor kon i niet zien en hooren, als i om kwart over
-negenen op kantoor kwam hatti er wel een willen slaan, zoo maar. En
-van somber werti extatisch. En dichtte weer. "Mijn heilig lief". "Nu
-is de wereld een groot zomerland".
-
-
-    "God gooide de poorten des hemels open,
-    Mijn zoete lief zat op een gouden troon".
-
-
-Dat duurde zoo elf maanden. Daar kwamen nog drie maanden bij datti
-buiten was, een klein betrekkingkje had in een stadje, waar ze nu
-nog praten over dien mallen kerel.
-
-Toen kreeg i haar. Negentien jaar was i. Hij schreef haar een briefje
-datti twee dagen in Amsterdam was en datti haar graag wilde spreken. Ze
-kenden elkaars namen, Amsterdam is ten slotte ook maar een dorp. Ze
-hattem die honderd dagen erg gemist en ze kwam. Haar moe vond 't goed,
-"als 't een nette burgerjongen was en ze hield van 'm....., maar
-geen scharrelpartij." Ze kwam, 's avonds bij de Muiderpoort en hij
-zei dat ze zeker wel begreep, watti haar vragen wou. 't Was zoo raar,
-zoo gewoon, hij kon heelemaal niet dichten. En ze zei natuurlijk dat
-ze 't niet begreep, maar toch liepen ze samen maar de Sarphatistraat
-op. 't Gesprek liep wat moeilijk, wat moest je mekaar vertellen, je
-kende mekaar nog zoo heelemaal niet. Hij had gedacht, dat i wonder
-wat zeggen zou, dat de woorden zóó maar zouden komen met geweld,
-zooals de breede Waal jaagt langs de schuitjes van den ponton-steiger
-bij Nijmegen.
-
-En nu spraken ze over z'n betrekking in dat stadje en over hun
-ouders. En voor haar huis namen ze afscheid en hij gaf haar een zoen,
-heel links, op haar voorhoofd. En ze was wat in haar schik, ze had een
-vrijer en zoo'n knappe, wat zou Loe wel zeggen. Jammer datti buiten
-woonde. Zoo vervelend, vooral 's Zondagsmiddags als i dan niet over
-kwam, dan moest je thuis blijven.
-
-Den tweeden avond mochti boven komen, 't moest gauw gaan, want hij
-had maar twee dagen vrij.
-
-Z'n pa was bij haar vader op bezoek geweest en nu mochti
-bovenkomen. Daar zaten haar vader en de zijne en haar moeder en een
-grootmoeder en een tante. Haar twee kleine zusjes waren vroeg naar
-bed gestuurd. En toen kreeg i haar en de tante zei later "wat een
-nette jongen".
-
-'s Zondagsmiddags natuurlijk zij op visite bij hem thuis en daar
-was toevallig een nicht met scheeve schouders in een scheeve groene
-hobbezak en een lorgnet op, die bier dronk en Coba was allerliefst
-voor haar aanstaande schoonmoeder en die was allerliefst voor Coba.
-
-"Wat heb je daar een snoezig taschje." "Uit 't City-magazijn?" "Nee,
-van Liberty". "Je ziet tegenwoordig heel veel van die taschjes met
-een klein taschje buitenop." "Nee, die vind ik om de waarheid te
-zeggen niet zoo aardig." "Och, ieder z'n smaak. Onze Riek heeft zoo
-één en die vind ik ook heel aardig". En hij zat er bij en begreep er
-niets van. Had hij 's nachts op straat geloopen en gezegd, dat God
-de poorten des hemels open gooide? Wat raar.
-
-Maar ze was heel lief, jong, levendig en natuurlijk en zoende 'm niet
-op z'n voorhoofd, maar flink op z'n lippen en op zij in z'n nek, in
-den gang, voor ze de kamer binnen gingen. Daar moest ze voor op haar
-teenen gaan staan en z'n schouders beetpakken. En ze ging heel veel van
-'m houden en hij hield ook veel van haar en drukte haar tegen zich aan.
-
-Maar de zaak bleef 'm duister en dichten deedi niet meer tot i
-getrouwd was.
-
-En nu waren ze zes jaar getrouwd en hadden een kindje, een meisje van
-vijf jaar, een snoes die door alle tantes geknuffeld werd. Zij had
-een beetje geld en hij had een beetje geld en hij had in Amsterdam
-een baantje gevonden, datti niet al te slecht waarnam en ze waren
-ten naaste bij gelukkig.
-
-Maar daar i een echt dichtertje was, moest hem iets ontbreken. Wat is
-voor een dichtertje iets dat hij heeft? Datti zoo maar heeft, dag in,
-dag uit. Al die dagen. En altijd getrouwd is zoo erg lang. En een
-heel lief, jong, levendig en natuurlijk vrouwtje, dat veel van haar
-man houdt en zijn manuscripten in 't net schrijft, maar tweeduizend
-nachten naast 'm heeft geslapen  en weet datti niet tegen tocht kan
-en 's morgens niet uit zijn bed kan komen en niet van de jam af kan
-blijven, al is i een dichter, dat is nu echt iets voor den Duivel.
-
-
-
-
-III.
-
-
-Een groot dichter zijn en dan te vallen. Maar er kwam nooit wat
-van, want als je een dichtertje bent, dan loopen de mooiste meisjes
-altijd aan den overkant van de gracht. En zoo werd z'n heele leven
-één gedicht, wat ook vervelend wordt.
-
-In de tram zat hij en dichtte zoo stilletjes voor zich heen, met
-z'n twee handen op den knop van z'n wandelstok zatti te staren en
-onderwijl te denken, datti zulke mooie blanke, fijne en slanke handen
-had, zooals dichtertjes dat doen. 't Was Zondagavond in November
-tegen zessen, de straten waren donker en verlaten. Een dame van een
-jaar of zes en twintig kwam de tram binnen, statiglijk, rijzig in
-haar bruine mantelpak, de opstaande kraag, manchetten en onderkant
-van mantel en rok afgezet met zwart bont, de handen in een groote,
-afhangende mof van 't zelfde bruine laken met 't zelfde bont bezet,
-klein bruin hoedje met zwart bont op 't fijne gezichtje. Alles echt
-lijn 2, Museumkwartier.
-
-'t Dichtertje keek even op, recht in haar oogen, maar zij zag alleen
-'t leege plaatsje in den hoek en ging hem voorbij, statiglijk. Achter
-haar kwam haar man, gladgeschoren, in 't zwart, met een hoogen hoed
-op z'n grijzend, kort geknipt haar.
-
-Toen ze zat kon 't dichtertje haar niet zien, want hij zat op de
-zelfde bank vooraan en er waren vier menschen tusschen.
-
-Meneer zat correct rechtop tegenover haar, keek op z'n horloge en
-zei iets, hoe laat 't was natuurlijk. Daarna spraken ze niet meer. Ze
-waren ongetwijfeld getrouwd.
-
-'t Dichtertje dacht, dat ze op bezoek waren geweest en naar huis gingen
-om te eten. En of ze een kindje zou hebben of kindertjes. En of haar
-man zich correct zou gedragen in de slaapkamer. God liet 't gebeuren,
-dat hij hem duidelijk voor zich zag, daar in die tram, in z'n enkele
-hemd en sokken, een jaegerhemd, ja natuurlijk jaeger, grijs, niet
-mooi wit, hij was zeker in de veertig en met wat malle, uitstekende
-haartjes op z'n bloote beenen, en z'n hooge dop op. Jammer dat i
-niet brilde. En hij hoorde hem vragen met z'n correcte Museumkwartier
-geluid: "Zal ik 't licht aan laten, Clara?" Want ze heette natuurlijk
-Clara, de schitterende. En 't dichtertje dacht datti "pardon" tegen
-haar zou zeggen op een gegeven oogenblik. Ja, God laat de gedachten
-van een mensch raar dolen en er komen vreemde passages voor in zoo'n
-gedicht zonder eind.
-
-Toen keek 't dichtertje op door 't ruit van de tram tegenover hem. De
-huizen waren alle donker en de dames die dit lezen weten wel, dat je
-dan alle passagiers heel duidelijk weerspiegeld ziet, buiten.
-
-En de peinzende oogen van 't dichtertje zagen toen recht in de
-peinzende oogen van Clara, de schitterende, die keken alsof ze iets
-heel bijzonders wisten, wat bedrog is. Even werden de vier peinzende
-oogen grooter en schitterden, toen dorst 't dichtertje niet meer,
-want hij was een welopgevoed mannetje, al hatti rare kronkels in z'n
-eindelooze gedicht en hij keek naar 't bruine laken en 't zwarte bont
-en naar den vagen vorm van haar beenen in den rok en toen keek hij
-met geweld naar een onderhuis, waar een melkboer woonde, 't gordijn
-was neer om den Zondag. Als je wilt kun je door die weerspiegeling
-heen kijken en de P. C. Hooftstraat is erg achteruitgegaan, jaren
-geleden had je daar geen melkboer, nu is er zelfs een aardappelen
-en groentenwinkel.
-
-Maar toeni daarna weer keek hoe een van haar haren los was gegaan en
-voor haar linkerslaap hing, zoo lief, zoo gegolfd, toen ontmoetten hun
-oogen elkaar weer, even. "Ik vind jou mooi, vind jij mij mooi?" "Ik
-wil je hebben als ik durf, wil jij mij hebben als je durft?" "Even
-wil ik een levend mensch zijn, even vrij, een Godin, geen dame van 't
-Museumkwartier, geen dochter van die, zuster van die, vrouw van die,
-moeder van die, vriendin van Mevr. die. Even, in mijn gedachten. Mijn
-gedachten gaan naar jou door mijn oogen, mijn gedachten kunnen wijd
-en zijd gaan, vooruit en achteruit in den tijd, door alle bedeksels
-gaan mijn gedachten. Niemand kan hen vatten of deeren, naar jou gaan
-mijn gedachten door mijn oogen."
-
-En zoo gingen zijn gedachten naar haar, door zijn oogen in de hare
-in deze luttele seconden. En niemand wist er van.
-
-En een hooge toren verrees uit zijn geest en een hooge toren uit
-den hare. En ze zagen wijd en zijd over alles heen en alleen elkaar
-zagen ze.
-
-Zoo dichtte 't dichtertje z'n eindelooze gedicht verder en de domste
-vrouw kan dat meedichten.
-
-Maar bij elkaar komen konden ze niet en dat was misschien juist
-'t mooie.
-
-Bij de Hobbemastraat keek haar man even naar den conducteur en direct
-ging die z'n hand naar de schel. En ze stond op en liep achter haar
-man door de tram, correct en statig en zag niemand.
-
-Maar terwijl meneer afstapte en zij wachten moest op 't balcon voor
-den ingang, haar linkerschouder naar 't dichtertje, en toen 't bijna
-gedaan was, toen overwon ze nog even één ondeelbaar oogenblik 't
-Museumkwartier en keek.
-
-"Ik vind je mooi en jij vindt mij ook mooi. Mijn hart zingt in mijn
-lijf en m'n hersens zingen onder m'n haren. Mooi haar, hé?"
-
-En 't dichtertje dichtte z'n gedicht voort, eindeloos. Maar 't werd een
-somber gedicht, zoolang 't duurde, en Amsterdam was donker en ledig.
-
-Als een echt belachelijk dichtertje heeft i daarna nog een paar maal
-'s middags in 't Museumkwartier gedwaald, waar i zich altijd erg arm
-voelde en nooit zeker was of z'n das wel goed zat en z'n boordje wel
-schoon was en of i er heelemaal wel beschaafd genoeg uitzag. Maar hij
-zag haar natuurlijk niet meer, mogelijk woonde ze heelemaal niet eens
-in Amsterdam. Er was een huis op een hoek met een klein tuintje er
-om en daar groeide een klimstruik tegen den muur. Die bloeide in 't
-zachte Novemberweer zonder blad, met kleine gele sterbloemetjes. En
-hij maakte voor zich zelf uit, dat ze daar woonde en de bloeiende
-struik noemde hij "Clara".
-
-Toch hield i wel van z'n vrouwtje en z'n vrouwtje hield veel van hem
-en ze lieten 't mekaar aan niets ontbreken.
-
-Waarom heeft God ook een mensch tot dichtertje gemaakt?
-
-
-
-
-IV.
-
-
-De duivel heeft altijd schik in lieve, jonge, natuurlijke vrouwtjes,
-die veel van hun wettigen man houden. Als ze een jaar of wat getrouwd
-zijn krijgen ze een vreemd heimwee naar een land, dat ze kennen. Maar
-ze zijn er toch nooit geweest. Hoe kunnen ze verlangen naar iets dat ze
-niet kennen? Hoe kun je iets kennen dat je toch niet kent? Vreemd, wat
-missen ze? En zingende zetten ze in den voorjaarsmorgen de balkondeuren
-open en ineens zijn ze weer vaag droevig. Waarom toch? C'est là,
-c'est là qu'il faut être. La? Waar? "'k Ben mal". En ze drukken hun
-kindje tegen zich aan en zoenen 't erg.
-
-Coba zit op 't terras van de "Beursbengel", op 't Damrak, aan zoo'n
-tafeltje met zwaar rond marmeren blad, met een koperen band om den
-kant. Haar kindje zit tegenover haar, de bloote beentjes van het kindje
-met witte halve kousjes bengelen voor haar stoeltje. Het krijgt een
-taartje met een glas melk. 't Eet met haar kleine vingertjes, haar
-lekkere oogen zijn zoo groot en kijken zoo overal heen. 't Kindje
-is onder den indruk van zoo iets heerlijks en al die menschen, maar
-'t is erg blij. Moedertje kijkt of 't kleintje niet morst en helpt
-haar zachtjes, maar zegt niet veel.
-
-In den hoek zit de duivel en draait z'n snor op. Eens heb ik een
-vrouw hooren zeggen, een hoogstaande vrouw: "Zoo'n vent, wat verbeeldt
-zich die wel? Een man die denkt dat ik verliefd zal worden, omdat i
-zich zelf aan een brok haar trekt, bah." Vertrouw die vrouw niet te
-veel. Nu ligt ze 's nachts wakker en bijt in haar natte kussen.
-
-Coba trekt haar manteltje uit, legt 't over haar knieën, 't is te
-warm voor een blauw cheviotten mantelpakje. Een wit bloesje heeft ze
-aan, haar armen schijnen er door, zoo rose-bruin en 't allerbovenste
-van haar rug en borst. Je ziet waar haar hemd eindigt en dat 't
-met kanten strooken van haar schoudertjes hangt. Nu trekt ze haar
-bovenlip even naar binnen en maakt haar onderkaak langer en strijkt
-met de rechterhand haar haar glad, ze draait even met haar hoofd en
-'t puntje van haar tong komt te zien en strijkt langs haar bovenlip en
-verdwijnt schielijk. De duivel draait aan z'n snor. Nu praat ze lief
-met haar kindje, ze lacht, al haar tanden laat ze zien; ze heeft een
-sterk gebit, alle tanden staan aangesloten en ze zijn schitterend wit,
-om haar zoo je hand voor te houden, dat ze er in bijten kan, aan den
-buitenkant tusschen pink en pols. Het is in 't begin van Mei. Voor 't
-eerst van 't jaar heeft ze een bloese aan die driehoekig is uitgesneden
-en ook haar borst is wit, zoo erg wit, dat de duivel moet denken aan
-het licht uit den hemel. En de hoeken van haar sleutelbeenderen bij 't
-kuiltje van haar hals staan zoo pittig. Met haar slanke vingers strijkt
-ze langs den rand van haar bloese. Nu veegt ze de handjes van haar
-kindje af en haar toetje, met haar zakdoekje, dat een opengewerkten
-rand heeft. En ze neemt 't handje van 't kind in haar twee handen
-en drukt 't en geeft haar een zoentje op haar groote oogjes en 't
-kindje vraagt: "Maatje, waarom doet u dat?" En ze kleurt en vraagt:
-"Wat, Bobi?" "Waarom zoent u me ineens?" "Maar kindje, maatje zoent
-je toch wel meer ineens? Wil Bobi nog een taartje? Maar dan moet
-je je niet zoo vuil maken, hoor. Zal mammi 't zelf gaan uitzoeken
-voor kindje? Zoet blijven zitten hoor!" En maatje gaat naar binnen,
-haar heupen draaien heel even en haar blauw cheviotten rok gaat heen
-en weer. En dan komt ze terug met 't taartje op een schaaltje en uit
-de deur lacht ze tegen haar kindje en ze gaat weer zitten. De duivel
-draait aan z'n snor. En dan in eens wordt ze bang. Als i haar eens
-aansprak? Wat moest ze doen? "Kom Bobi, maak voort, wacht, zal ik je
-helpen?" En op de punt van 't vorkje steekt ze haar 't halve taartje in
-'t mondje, 't is of de dikke dame naast haar draait. 't Kindje heeft
-'t toetje vol slagroom. "Bah, wat een vies kindje." "Mammi, dat doe
-je zelf." Daar is Pa. Hij groet en neemt z'n hoed af voor den duivel
-en de duivel neemt z'n hoed af voor Pa. Maatje kleurt weer, nu tot
-'t kuiltje van haar hals. Maar 't dichtertje ziet dat niet, hij is
-te lang getrouwd.
-
-Ze staat op en helpt 't kindje van haar stoel. "Wil je meteen weg?" "Ik
-moet nog wol koopen om mijn manteltje af te breien. Ik kan nergens de
-kleur krijgen. 'k Ben in wel vier winkels geweest en toen dacht ik,
-ik zal maar eerst hier naar toe gaan, want 't werd zoo laat." De oogen
-van 't kindje worden heel groot en kijken naar boven naar maatje. "Nou
-vooruit dan maar, heb je betaald? aanneme!" Dichtertje dopt, de duivel
-dopt, maatje knikt stijf. Bobi wuift met haar handje en zegt met een
-hoog stemmetje: "Dag meneer." De duivel knikt en lacht en knijpt een
-oog dicht. "Maatje, die meneer heeft al dien tijd naar u gekeken."
-
-Gelukkig, 't dichtertje hoort niets, zijn gedicht zonder eind is weer
-in een stadium datti er stapel zot van wordt. Hij ziet op dat terras al
-die vrouwen zitten en er gaan er voorbij op straat. "O God," denkt i,
-"als er nu eens een wonder gebeurde, als nu eens in eens van al die
-vrouwen al de kleeren afvielen?" Een dichtertje dat den waanzin nabij
-is denkt rare dingen. U en ik lezer denken nooit zoo iets. En mijn
-lezeressen..... heilige onschuld, ik moet er niet aan denken.
-
-
-
-
-V.
-
-
-Zes jaar waren ze getrouwd. En terwijl zij iederen morgen brood sneed
-en boterhammen smeerde en thee schonk voor hem, voor kleine Bobi, voor
-'t dienstmeisje en soms voor de werkster.... Snijd eens één keer brood
-en smeer eens boterhammen voor vier kinderen, als je 't niet gewend
-bent, wat de ongelukkige schrijver van deze geschiedenis eens gedaan
-heeft, volslagen uitzinnig word je d'r van. Op d'n duur zal 't wel
-wennen, maar o lieve Heer, op den duur moet 't toch ook afgrijselijk
-vervelend wezen, als je 't ongeluk hebt er over na te denken.
-
-Nu dan, terwijl zij voortdurend dit alles weer deed, behaagde 't
-God, den echten God van hemel en aarde, Dora, haar zusje, te doen
-opgroeien en vrouw worden, zoo mooi als een renpaardje. Zij was een
-van die twee zusjes, die in bed waren gestopt, toen i voor 't eerst
-boven mocht komen.
-
-Het duurde lang voor hij haar zag. Maar zij had hem allang
-gezien. Vijftien jaar was ze toen. Hij was pas getrouwd, iets meer
-dan een jaar en kwam van een reis terug, heelemaal verbrand. Een
-licht grijs pak had hij aan en bruine schoenen en een wit hoedje
-met heelemaal neergeslagen rand. Toendertijd gooiden ze je in de
-Reinwardtstraat nog met steenen als je den rand van je hoed heelemaal
-neergeslagen had, nu mag 't. Zijn schoonouders woonden toen op 't
-land, ergens bij den IJsel in een wit huisje met een serre, en een
-weranda langs de bovenverdieping. Ze was nog nauwelijks meer dan een
-kind, haar rokje kwam maar halverwege tusschen knie en enkel. Nu
-loopen de volwassen vrouwen zoo. Ze had een jurkje aan met banden
-over de schouders, met dikke roode strepen verticaal, daartusschen
-smalle witte strepen. De schouderbanden waren enkel rood. In dit
-hooge jurkje dat over de borsten reikte, droeg ze een wit bloesje
-met stijven opstaanden kraag. Ook haar gezichtje was gebruind. 't
-Donkere haar droeg ze met een scheiding en van achteren loshangend
-in een zwarten strik. Ze was blootshoofds en speelde op 't gras voor
-'t huis als een kind diabolo, voor 't laatst, maar dat wist ze niet.
-
-'t Was in 't begin van Juni, de hooge boomen achter en op zij van
-'t huis waren een groene berg, massief. Hier en daar stond er een
-bruine beuk tusschen. De roode meidoorn was uitgebloeid, de roode
-bloemen van de kastanjes waren afgevallen, de ijle kaarsjes, die er
-van waren overgebleven, stonden rechtop. De accaciá's bloeiden en
-de jasmijn. De serre en alle drie de deuren aan de weranda stonden
-wijd open. Er was een klein rond vijvertje voor 't huis met bladen
-en witte bloemen van de waterlelie er in en riet en gele irissen aan
-den kant. Voor den tuin liep de grindweg en aan den overkant van
-den weg en ook aan deze zij er van, links en rechts van den tuin,
-stond alom de groene rog manshoog.
-
-Met de geheven armen wijduit ving ze de diabolo op 't touw, maar hij
-viel en toen ze zich bukken wilde zag ze den man van haar zuster.
-
-"Dag Dora, ken je me niet meer?"
-
-Hij zag een kind en 't grasveld, en 't vijvertje en 't witte huis en
-de hooge boomen en de accacia's en jasmijn in bloei, op zij. Hij was
-pas getrouwd en nog niet begonnen aan z'n gedicht zonder einde. Maar
-zij zag hem, haar oogen werden groot, 't bloed gutste in haar lijf
-naar boven. Waarom vloog ze haar zwagertje niet om z'n hals en zoende
-'m? Dat had ze altijd gedaan, want hij was een lief zwagertje, die
-bonbons en brochjes meebracht en rumboonen, de rumboonen stilletjes.
-
-"Dag Ee," zei ze en gaf 'm een hand.
-
-"Dora, wat zie je d'r lief uit, is m'n schoonmama thuis en m'n
-schoonvader?" Hij wilde in haar wang knijpen, zooals hij dat "de
-kinderen" altijd gedaan had, maar ze liep hard weg en viel 't huis
-binnen. "Daar is Ee."
-
-De diabolo lag op 't pad en de stokjes met 't touw op 't grasveld. Hij
-raapte ze op en zoende z'n schoonmoeder en schudde den ouden heer de
-hand met geweld. "Hier zusje, daar heb je je speelgoed! Is Em nog op
-de kostschool?" En schoonmama, die graag zag zoenen in eer en deugd,
-vroeg: "Hebben jelui mekaar al behoorlijk goeien dag gezegd?" Maar
-zij ging haastig de kamer uit met 't speelgoed en liep naar boven en
-stond op haar kamertje voor 't open raam. Gek, ze hijgde anders nooit,
-nu haalde ze diep adem. En ze voelde met haar handen dat haar borsten
-groot werden. En 't grasveld voor 't huis en 't vijvertje met de bladen
-en de witte bloemen, met 't riet, dat zachtjes heen en weer ging en de
-gele lissen en links aan den kant van den tuin de bloeiende accacia's
-en de jasmijn bij het rhododendronboschje, dat uitgebloeid was en de
-rogge over den weg, die golvend glansde, al die dingen leken zoo nieuw
-en zoo mooi. De leeuwerikken zongen overal, een reiger vloog, de lucht
-was zoo hoog en de boomen ruischten om 't huis en 't licht--kun je 't
-licht pakken en aan je drukken en in je? Ze deed haar handen samen om
-haar achterhoofd en voelde haar borsten optrekken. Toen rekte ze zich
-heelemaal uit. De armen wijduit omhoog, als bij 't diabolospel. En
-ze voelde de lucht doordringen tot onder in haar longen.
-
-Kalm kwam ze de trap af en zong 't koor uit de Maccabeeën: "Dag vol
-licht en hemelgloed," wat ze vaak had gezongen, zonder er veel bij
-te denken. Toen ging ze de kamer binnen en zei: "Dag Ee", en ging
-op haar teenen staan en rekte zich uit en zoende 'm op z'n mond, als
-vroeger, zusterlijk. En hij, die een gesprek had met z'n schoonvader
-over lijnolie, pas van de reis terug, wat moet een dichtertje al niet
-doen, hij zei enkel:
-
-"Kind, wat wor je groot, ik hoef je waarachtig niet eens meer op
-te tillen."
-
-En toen hield ze al zooveel van 'm, dat ze niet eens kwaad was omdat
-ie dat zei. "Haar borsten werden immers al groot, wacht maar."
-
-"Dora, de melk kookt over, Maartje is naar 't dorp." En Dora vlug
-naar de keuken om 't stel uit te draaien.
-
-
-
-
-VI.
-
-
-Voor ik verder ga wil ik even vertellen dat ook mijn manuscripten door
-m'n vrouw worden overgeschreven en dat ze de poëzie in dit verhaal
-niet begrijpt. Dat Coba coquetteerde vindt ze niet zoo erg, dat kwam
-doordat 't dichtertje haar verwaarloosde. Die dame in de tram had
-een klap op haar gezicht moeten hebben en 't dichtertje ook. Gek,
-in andere verhalen vindt ze zulke dingen niet zoo erg. 'k Denk dat
-'t komt doordat ik dit geschreven heb. Ze moet toch den auteur weten
-te onderscheiden van meneer Nescio, maar dat gaat haar te hoog. De
-situatie is voor mij pijnlijk, mijn huiselijk geluk is ietwat gestoord,
-toch ga ik door.
-
-Daar wandelt de God van Nederland weer op 't Damrak over 't gloeiende
-asfalt. Weer heeft hij 't zelfde bruinige pak aan en denzelfden hoed
-op en schilfertjes op z'n kraag. Nu heeft hij een zakdoek om z'n
-boordje gelegd, voor 't zweten. Z'n wandelstok zetti een heel eind
-van z'n lichaam neer. Z'n grauwige bakkebaarden wandelen mee.
-
-God van hemel en aarde, van land en zee, neem deze benauwenis van mij
-weg, schep 'm op uw ééne hand van 't Damrak en leg 'm zoetjes neer
-op een belt, bij blauwe pannen zonder bodems en vertrapte blikjes en
-verroeste hoepels van vaten en asch en garnalendoppen, ergens waar
-ik nooit kom.
-
-Nu kan mijn geest mijn verdomde zelf verlaten en recht naar boven
-gaan als blauwe rook in een stillen zomeravond, als een verre koe
-klagelijk loeit.
-
-En nu is alles weg dat geweest is en ik ben Dora en in een nieuwe
-wereld, die dezelfde is als de oude, maar gezien van de voeten des
-Vaders, van waar ik ook neerzie op Dora, die ikzelf ben, een vrouw nu,
-een meisje, zoolang de genade duurt.
-
-En zooals de wereld thans nieuw is voor mij, zoo lag ze nieuw en
-maagdelijk en goedertieren uitgespreid voor Dora na dien dag. O,
-ze aanvaardde 't wonder, maar ze begreep 't niet en ze begreep zich
-zelven niet, zooals de aarde zich zelve niet begrijpt, waaruit 't
-koren groeit, dat groen is en geel wordt en wordt gemaaid en de hooge
-garven staan op de gele stoppels en de aarde weet er niet van.
-
-En haar borsten werden grooter, ze bewogen bij 't loopen. Toch was
-ze een tenger meisje met een duidelijk kuiltje in haar hals, met
-duidelijke peesjes en 't begin van haar sleutelbeenderen duidelijk
-afgeteekend, net als haar zuster. En als ze 't hoofd op zij deed, zag
-je een diep kuiltje op haar schouder als ze haar losse kiel aan had,
-die vierkant was uitgesneden. In haar bruine gezichtje waren haar oogen
-zoo wit en zoo donker blauw. Het wit was zooals ik eens de bevroren
-Zuiderzee gezien heb. Maar uit 't blauw scheen al de warmte van haar
-lijfje, dat toch niet koeler werd. En als ze dan met haar handjes op
-haar rug stond, stevig op de beenen, de voeten een eindje van elkaar,
-dan zag je de punten van haar schouderbladen en een holte daartusschen,
-als een gedicht, die de gedachten trok naar verten, als een rivier,
-die gestrekt ligt, ver, en zich dan wendt en waarvan je 't eind niet
-ziet. En als ze haar hals boog, ze droeg 't haar nu opgenomen, dan
-keek de God van hemel en aarde even op van z'n eeuwige contemplatie
-der eeuwige landen en zeeën en leunde z'n hoofd op z'n rechterhand,
-die steunde op z'n dij, de duim onder den kin en de wijsvinger langs
-zijn wang en aanschouwde het bruine knobbeltje boven de holte, die
-een gedicht was en de kleine haartjes die glinsterden in de zon en
-glimlachte. Daarna keek hij weer ernstig langs z'n voeten en zag zijn
-Rijn wenden tusschen zijn bergen en peinsde: "Hoe was hij er ook weer
-toe gekomen, 't Duitsche rijk te laten stichten? Die Pruisen....."
-
-En z'n edel, hareloos gelaat versomberde, er kwamen twee diepe plooien
-boven z'n rechten sterken neus.
-
-Maar zij dacht aan geen Pruisen. Zij dacht hoe een lieven man haar
-zuster had en dat 't goed was van haar zwager te houden. Hij was toch
-haar broer. En een dichter. Dat had Coba haar verteld. En een dichter
-dat was een van hen, die God lief had. Dat had ze in een boek gelezen.
-
-Ze was nu zoo oud, dat ze verheven boeken las met een mondje vol
-chocola en de rest van de reep op 't tafeltje.
-
-Als zij ook eens dichten kon of--schrijven. Een boek over jonge
-liefde. Jonge liefde, daar las je toen veel van. En als ze 's avonds
-aan den IJseldijk lag, de fiets naast haar plat in 't gras, met een
-grasje in haar mond, dat ze om en om draaide en over 't water keek,
-waar 't zeil van een tjalk met geraas zakte langs den mast en slap
-viel, dan probeerde ze het. Maar er kwam niet veel. Ze werd wel heel
-week van binnen, haar hartje en haar longetjes werden zoo groot en
-zoo weemoedig vol. Ze voelde 't avondlandschap in haar ruggestreng
-van boven tot onder. De koeien, die in 't water stonden en dronken
-en zichzelf zagen, 't rammelen van de ankerketting, 't licht dat
-opgetrokken werd aan den mast van de tjalk, ze brachten tranen in
-haar groote oogen. Maar er kwam niets. 't Grasje in haar mond spleet
-ze in de lengte met haar twee nageltjes, maar er kwam niets.
-
-Ze stond op. Aan de bleeke lucht schenen de sterren, 't water rimpelde
-en warrelde en draaide en stroomde alsof er geen Dora stond in den
-kleureloozen zomeravond. Een zware wagen kraakte moeizaam over den
-grindweg in de verte. Weemoed steeg op uit 't duisterende land,
-'t water hield nog wat licht.
-
-Toen strekte ze de handen uit, maar er was niemand die antwoordde. Toen
-wist ze niet of ze sterven wilde of leven en reed langzaam op haar
-fiets naar huis terug, waar moeder zat te gapen met 't Nieuws van den
-Dag onder de petroleumlamp en haar bril op de punt van haar neus. Zoo
-keek ze Dora strak aan. Daarna zette ze haar bril af, vouwde 'm op,
-voelde op de krant naar 't huisje er van en bukte omdat 't andere stuk
-wel onder tafel zou liggen. "Hier moe." Toen stond moe op, vouwde
-gapend de krant dubbel, keek op 't wekkertje dat op den schoorsteen
-stond en zei geeuwend: "Kwart-over tienen."
-
-Op haar kamertje kleedde Dora zich uit en rook de geur van haar eigen
-warme schoone lichaampje. En een groot verlangen vulde haar opnieuw,
-zooals 't avondlijke land haar met een groot verlangen had vervuld,
-en ook de donkere rivier, die uitliep in een punt, die even lichtte
-waar i zich wendde en verdween. Maar wat 't was, wist ze niet.
-
-En in eens zag ze alles weer voor zich in 't donker van de kamer,
-'t water met de tjalk die geankerd lag met z'n licht in de mast,
-de koeien aan 't water aan den overkant, dichterbij. Ze zag dat de
-avond niet viel, maar opkroop uit 't land, voor 't eerst gaf ze zich
-daarvan rekenschap. En ze zag vooral 't end van de rivier, de bocht,
-die in een punt uitliep, waar een groenige lichte plek in 't water
-was, daar waar de oever rondboog. En ze hoorde 't verre kraken van
-den zwaren wagen over den grindweg.
-
-"God, als 't eens waar was, dat U mij lief heeft," zei ze kinderlijk.
-
-En ze droomde dien nacht, dat Ee wandelde met Coba op een wei, zij
-in een wit linnen mantelpakje en hij heelemaal in wit flanel, met een
-omgeslagen rand aan zijn broek en een platten stroohoed op en bruine
-schoenen. En dat ze tegen elkaar lachten en hij haar zoende op haar
-mond, vier zoenen achter elkaar en dat ze zich lachend losmaakte. En
-dat zij, Dora, op haar zuster toeliep en haar armen om haar hals
-sloeg en haar hoofd tegen haar schouder legde en zei: "Coba wat ben
-je toch lief." En toen stond daar in eens haar moeder, nu met haar
-bril boven op haar voorhoofd en zei, "dertien minuten over half twee."
-
-
-
-
-VII.
-
-
-Intusschen liep 't beminde dichtertje kalmpjes als een net
-burgerheertje zijn wegje af naar z'n graf en op 't Damrak en op
-'t Rokin en in heel Amsterdam en overal ging 't verkeer z'n gang,
-alsof er aan 't dichtertje niets gelegen was.
-
-Hij maakte wat promotie in z'n betrekking en erfde een kleinigheid,
-veranderde gaandeweg van kleermaker en schoenenwinkel, kocht toen ook
-dat witte flanellen pak, rookte geregeld sigaren van vier cent inplaats
-van tweeëneenhalf, had ten slotte zelfs een kistje in huis, droeg fijne
-overhemden en niet meer van die dikke wollen sokken, waschte z'n handen
-voor en na 't eten, en gaf iedere week enkele guldens uit in cafés,
-alleen en met z'n vrouw. Hij verheugde zich in den beleefden groet
-van z'n sigarenwinkelier en in de eerbiedige familiariteit van den
-conducteur op lijn twee. Op kantoor werti door de jaren wat ijveriger,
-begon wat van z'n werk te maken en het gebeurde zelfs datti 's avonds
-terugkwam, ofschoon z'n baas de lui daar nooit om vroeg. De concierge
-respecteerde hem steeds meer, hield 'm voor een heele geleerde. Zelfs
-zijn tante uit Delft of Oldenzaal begon tegen 'm op te zien en knikte
-goedkeurend als Coba haar verhaalde hoe haar neef vooruitging. Hij zelf
-sprak er nooit over. Hij was nu geabonneerd op 't Volk, 't Handelsblad
-en de Groene, lid van de Partij en den Algemeenen Nederlandschen Bond
-van Handels en Kantoorbedienden. Op vergaderingen kwam i niet, maar
-als ze bij hem kwamen met een steunlijst voor een werkstaking of om een
-uur loon voor de Partijkas, dan gaf hij hun een sigaar en Coba schonk
-een kopje thee en dan praatte-n-i heelemaal niet uit de hoogte met ze
-en teekende voor een riks of vijf gulden en bracht ze tot de trap en
-trok de deur voor hen open. Hij was toch zelf ook maar in loondienst en
-had als jongen ook zoolbeslag en hoefijzers onder z'n schoenen gehad
-en heel vroeger in een huis gewoond waar de buren altijd de trapdeur
-open lieten staan en aan tafel gezeten met een pan rijst, voor dat
-z'n vader dat werk had gehad waar i zoo aardig aan had verdiend.
-
-En toen i weer opslag had gekregen aten ze voortaan iederen dag soep
-vooraf en Coba kocht drie zilveren servetringen, voor Bobi ook één,
-en wilde voortaan geen brood meer meenemen als ze 's Zondags de stad
-uitgingen, wat ze nog heel lang gedaan hadden.
-
-Ook z'n vrinden waren vooruitgekomen in de wereld. Bonger, de dokter
-en Graafland, die hoofdcommies was bij de post en 't boekenschrijven
-had opgegeven en van der Meer, die in automobielen dee en 't dichten
-verachtte. Die niet vooruitgekomen waren zag je heelemaal niet
-meer. Daar had je Kool, die altijd z'n brood met z'n twee handen at
-en die zoo lang had geprakkizeerd om de wereld te hervormen, datti
-koloniaal was geworden. God weet waar die nu zat, eerst hadden ze
-mekaar geschreven, maar toen had dat opgehouden, je wist niet meer wat
-je schrijven moest. Hein hatti een tijdje geleden nog eens ontmoet. Die
-moest en die zou schilderen. De ziel der dingen schilderdeni, maar
-'t bracht nix op en toen z'n vader was gestorven hatti heelemaal
-nix. In jaren had 't dichtertje hem niet gezien.
-
-Op een dag loopti door de Pietervlamingstraat en daar ziet i 'm, als
-kraai verkleed. Hein, die één maal geexposeerd had: "Portrait d'un
-jeune homme poitrinaire et syphilitique," theosofisch "opgevat." Er
-moest een groenteboer begraven worden. De kraaien stonden op de kleine
-steentjes te wachten, ze hadden parapluies bij zich, Hein ook. 't Was
-druilerig weer. Scheef op z'n kop stond een rouwhoogehoed, die 'm te
-klein was. Z'n gekleede rouwjas met tressen hatti dicht geknoopt. 't
-Ding was veel te nauw en barstte haast open en zat vol malle plooien
-om z'n ribbekast. "Jonge," zegt Hein, "wat ben jij een fijne man
-geworden." Meteen dragen ze, Goddank, den dooien groenteboer z'n deur
-uit. 't Is niet zoo makkelijk iets te wezen in de wereld, ook al ben je
-een dichtertje en heb je jezelf wel zoo wat in de gaten. Hij liep toch
-al niet zoo graag meer in die straten, na dien tijd kwam i er liever
-heelemaal niet meer. En dan moet je mee uit eten genomen worden en een
-spijskaart voor je krijgen waar geen regel op staat die je begrijpt. En
-dan neem je den eersten keer overal te veel van omdat je niet precies
-weet wat er komt en nooit weet hoe ver je bent. En de volgende maal
-zal je 't beter doen en dan krijg je lang niet genoeg en moet een
-groote zware sigaar rooken met een leege maag. Dan wensch je dat je
-vader je maar bij de stadsreiniging had gedaan indertijd, om met een
-blauwe kiel en een ratel en een glimmende leeren pet met een koperen
-nummer op een stil, zonnig grachtje te loopen ratelen in de vroegte,
-zonder er wat bij te denken, op schoenklompen met dubbele zoolen.
-
-En achtentwintig jaar voor hem uit, op 't wegje naar z'n graf zag i
-'t grijze hoofd van z'n vader loopen, dien 't ook altijd goed was
-gegaan en die ook nooit iets bijzonders had bereikt. Hij zag zichzelf
-al loopen over 28 jaar, met net zoo'n hoofd en kreeg 't gevoel of i
-z'n eigen vader was. En drieentwintig jaar achter 'm liep z'n dochter,
-nu nog z'n dochtertje. Z'n Bobi van nu zou over drieentwintig jaar
-nergens wezen en toch zou ze den weg afloopen dan, dezelfde en toch
-een ander. En 't dichtertje vond 't een zinnelooze optocht, die
-'m droefgeestig maakte.
-
-Maar in dit nette, onschadelijke, jonge burgerheertje leefde nog
-iets, dat geen heertje was, maar een mensch, die niet zoo maar dood
-wou gaan, die zichzelf een toren wou oprichten tot de blauwe lucht,
-om te staan in eeuwigheid. En een beest dat zich zat wilde vreten aan
-al 't onverschillige levende en doode, dat maar dee of hij er niet
-was en zich wederom zat wilde vreten tot 't alles opgevreten had en
-alleen over was met 't niet.
-
-Maar daar hij niet wist hoe i beginnen moest, kwam er nooit iets
-van. Hij bracht 't niet verder dan dat nu en dan één van z'n gedichten
-in een tijdschrift werd opgenomen en dat 't Handelsblad 'm prees, maar
-dat prijst zooveel, en dat meneer Scharten hem, Goddank "veelbelovend"
-noemde. En z'n vrienden, die ernstige mannen waren geworden, zeiden een
-enkel waardeerend woord er over, als ze 'm bij gelegenheid eens zagen,
-die dweepten niet meer. En de afleveringen der tijdschriften begonnen
-langzaam te vergaan, zooals 't leven van 't dichtertje en overigens
-gebeurde er niets. De lui op kantoor lazen geen tijdschriften en hij
-schreef trouwens toch onder een anderen naam.
-
-Eens op de Zaandammerboot zat een verloofd stel naar 't water te
-kijken, hij had zijn rechterarm om haar schouder en hield haar
-rechterpols vast en zij legde weer haar linkerhand op zijn rechter
-en zoo zaten ze dicht tegen elkaar aan. 't Dichtertje keek naar hen,
-zoo'n net verloofd stel is zoo aardig om te zien. Dat die kinderen
-onrustig zijn omdat ze meer willen en zich warm maken om wat ze niet
-kunnen en niet durven en nooit weten waar ze zullen ophouden, dat zie
-je niet en daar denk je niet over. 't Was heel aardig en misschien
-waren ze nog maar pas verloofd en tevreden met elkaar vast te houden
-en te dwepen. Toen keken ze elkaar lachend aan en hij zei:
-
-
-    "Ik kijk van terzij in je groote oogen.
-    En zie een blauw' en een gouden vonk"
-
-
-en zoende haar op haar mond. Zij bloosde: "Die meneer keek net."
-
-Dat was de eenigste keer dat 't dichtertje zijn leven voelde leven
-in 't hoofd van een ander mensch en toen werti nog verlegener dan
-'t meisje en bloosde ook en gaf een kwartje aan den man die geld kwam
-ophalen voor de muziek.
-
-Daarna was noch aan de doode, noch aan de levende dingen meer te
-merken, dat ze weet hadden van wat 't dichtertje beleefd had in z'n
-dichterhoofd, datti meedroeg op weg naar z'n roemlooze graf.
-
-'t Dichtertje kreeg er genoeg van. Hij had nog iets heel moois liggen:
-
-"Mijn doode hart is zoo zwaar te dragen". Dat gooideni maar in 't
-keukenfornuis, de haard brandde niet, want 't was zomer.
-
-En toen werti zoo kwaad op alle levende en doode dingen, datti z'n
-eindelooze erotiek onderbrak en een grimmig boek schreef, dat 'm in
-eens beroemd maakte. Maar dat was later pas, dat komt straks.
-
-Voorloopig deeti alleen nog maar z'n gave tanden en kiezen op elkaar
-en daarna zeidi, alleen in z'n kamer, hardop: "Een groot dichter
-worden en dan vallen, Godverdomme." Z'n schoenen hatti losgemaakt
-en i schopte er één van z'n voeten datti een slag gaf, waar mevrouw
-beneden van schrikte.
-
-
-
-
-VIII.
-
-Dat was in den zomer en in 't najaar was 't dichtertje zoo ver
-datti "onmogelijk" van kantoor weg kon. Z'n tante had reden tot
-tevredenheid. Haar neef "hattet druk". Drie, vier avonden in de week
-zat i op kantoor. Hij had een week bij haar zullen logeeren in Velp,
-waar zij tegenwoordig stil leefde, de zaak had ze verkocht. Maar hij
-kon niet weg, als een heusche heer.
-
-'s Zondags las i thuis de mail, om toch maar vooral niet te denken
-en als er visite kwam, zei Coba: "Ik geloof uit Shanghai, is 't
-niet Shanghai, Eduard?" En tante zag in gedachte al een circulaire
-waarin stond "dat wij onzen langjarigen medewerker, met ingang van
-1 Januari,--dat is wat gauw, met ingang van 1 Juli tot mededirecteur
-hebben benoemd."
-
-Maar 't kwam even anders.
-
-Pa was dood. Pa had altijd buiten willen wonen. Vier jaar lang hatti
-kippen gehouden en de pauw voer gegeven en vruchtboompjes geplant,
-die dood waren gegaan. En boekgehouden. Als de eieren in 't dorp zes
-centen kostten in 't winkeltje, kwamen ze hem op acht. Maar als i de
-keuken binnenkwam met zes eieren en z'n voeten naveegde op de mat,
-vontti dat je voor die twaalf centen meer, ook waar kreeg.
-
-En moe had zich geschikt en zoo veel mogelijk meegeleefd en nix
-laten merken, als een echte goeie ouwerwetsche moe. En 's avonds,
-alleen onder de lamp, op d'r krant gestaard over haar bril en aan de
-Linnaeusstraat gedacht. Zij kon niet om negen uur naar bed. Ze zag de
-trams rijden in den avond over 't pleintje bij de Mauritskade, waar
-ze op uitkeek van haar bovenwoning, ze zag de lichten schuiven. En
-de boomen van het Muiderbosch, die bladerloos heen en weer gingen
-langs de donkere lucht, met de zwarte kraaiennesten. Dan kon je zoo
-echt naar 's zomers buiten verlangen. En ze dacht aan de winkels op
-Zaterdagavond en de drukte van 't winkelen en hoe ze zelf door de
-van Swindenstraat liep met 't boodschappenmandje onder haar schort,
-in den tijd dat 't hun nog niet zoo goed ging.
-
-Zoo echt gezellig kon je dan nog eens praten. Hè jà, en de
-Dapperstraat met twee rijen karren, groenten en visch en kaas en
-kopjes en schoteltjes, met olielampen, die walmden en rustig wit
-licht in witte ballonnetjes van eigengemaakt gas. En overal herrie
-en geraas. Toen ze al lang deftig waren geworden, ging ze nog wel
-'s Zaterdagsavonds gerookte aaltjes koopen aan de kar met al die
-zwarte stangen rechtop, met van die genoegerige koperen knoppen. Tot
-een meisje met een groot bont schort en gekapt hoofd, zonder hoed,
-had gezegd: "Jeisis, de raakdom komt oltjes kaupe." Zoo'n flodder,
-met bruine schoenen aan.
-
-En dan begon moe te soezen in de suizende stilte en met haar bril in
-haar rechterhand zat ze te knikkebollen, tot ze wakker werd doordat
-ze te veel voorover knikte. "Hè, mensche, 'k dacht waarachtig dattik
-de tram hoorde bellen."
-
-Onderwijl schreef Dora op haar slaapkamer in schoolschriften van een
-dubbeltje proza over "Hem" en maakte zichzelf wijs dat hij iemand
-was, dien ze niet kende en die komen moest. En die schriften werden
-weggestopt in een la, waar niemand in kon, ze bloosde, ofschoon ze
-alleen was en niemand er van wist.
-
-Em was verloofd, met een boekhouder in Amsterdam en praatte over haar
-huis, dat nog gezocht moest worden en dacht aan een kindje. Raar, zoo'n
-vrijer, die "op stuk van zaken" en "eventueel" zei en met een scherpe
-plooi in z'n zwarte kamgaren broek bij 't kippehok stond. En altijd
-hatti 't weer met pa over "de Bovenkerken," meneer Bovenkerk, die in
-steenkolen dee en mevrouw Bovenkerk, die 's zomers in Zandvoort woonde
-op "Mon Désir", en den jongeheer Bovenkerk, die eindexamen vijfjarige
-zou doen. En de rest. Em was erg kwaad geworden, omdat Dora eens had
-gezegd: "Daar heb je Bovenkerk". "Vrij jij met den IJseldijk", had ze
-gezegd en bijna had ze er bij gezegd: "Ouwe kneut." Dora was een jaar
-ouder. Maar haar opvoeding was haar gelukkig de baas gebleven. Dora had
-erg gekleurd en niets teruggezegd. "Zou ze in één van m'n schriften
-hebben gekeken? Ik laat er toch nooit één zwerven." Jasses wat een
-zwager. En als i z'n witte vest aan had! En die oogen. Zoo echt een
-heer, die bij den weg naar nix anders kijkt dan of i ook een kennis
-tegen komt. En zoo slap. Hoe kon Em tegen zoo'n man aanstaan! Zij
-leunde nog liever tegen een dennestam. Nee dan was Coba heel wat
-beter af. Zoo'n man als een zee! En meteen kreeg ze een visioen van
-wit zand en zon en golven en branding, en roode en blauwe badpakjes en
-witte jurken en witte en roode parasols. En van duinen met uitgeholde
-flank, met helmsprieten, gebogen waaiend, er bovenop. En van een golf
-die haar omsloeg in 't water, ze proefde zout.
-
-Nu was pa dood en zouden ze verhuizen. Moe ging weer in de
-Linnaeusstraat wonen, over 't Oosterpark. Em zou 't volgend jaar
-trouwen en Dora moest maar naar kantoor. Zoo'n beetje helpen in 't
-huishouden en nu eens hier logeeren en dan eens daar en eigenlijk nix
-doen maakt maar ongedurig. Ze zou nog eerst een paar weken naar een
-vriendin gaan bij Berg en Dal om wat te bekomen van al de narigheid
-en dan kon ze meteen naar Amsterdam in 't nieuwe huis trekken.
-
-Ee zou haar wegbrengen. Hij kon wel moeilijk nog een dag van kantoor
-weg, maar hij zou 't er dan maar afnemen.
-
-Dora keek al eens naar 'm: wat praatte n-i-raar.
-
-In den trein waren ze beleefd en welwillend voor elkaar, maar erg
-stil. Ze reden over den IJsel en over den Rijn en Dora staarde met
-groote stille oogen naar de rivieren, rechtop in haar zwarte jurk,
-de handjes in haar schoot, tot zij ze niet meer zag en ook daarna
-zat ze en staarde.
-
-En hij keek zoo nu en dan naar haar gezichtje en dan weer naar buiten,
-om haar vooral niet te hinderen. En dan probeerde 'n-i of hij haar
-zien kon in z'n verbeelding, eerst telkens een brok, haar voorhoofd,
-en hoe de haren er boven waren, golvend, en haar oogleden en haar
-lange donkere wimpers en dan haar zwarte wenkbrauwen daar boven, even
-gebogen en dan dat alles bij elkaar en haar oogen, haar oogen vooral,
-die zag hij telkens boven de akkers, en 't neusje dat nauwelijks
-wipte, zoo fijn en haar kleinen mond, dicht gesloten de roode lippen,
-en de kleine oortjes, die rose doorschenen, met 't haar er boven en
-losse haren er voor en haar onderkaak, zoo edel lang, met een spits
-kinnetje, waar een zoenkuiltje in was. En dan moesti telkens weer
-kijken naar de twee rechtoppe richeltjes onder haar neusje.
-
-Hij sloot even z'n oogen en zag 't heele gezichtje duidelijk voor zich,
-de bruine wangen nu ook. En daar was 't ook heel duidelijk buiten,
-voor de rij populieren, die nog maar weinig blad hadden. Want 't was
-al October. Hij moest even lachen om de menschen, die hem voor een
-degelijk heer hielden.
-
-"Zeg is 't waar, dat je tegenwoordig iederen avond op kantoor zit?" Hij
-knikte. "Moet dat?" Hij haalde z'n schouders op. "Waarom doe je 't
-dan?" Hij lachte weer. "Om vooruit te komen in de wereld. 't Wordt
-je niet cadeau gedaan." 't Leek haar nix prettig... "Wat zou jij
-dan willen?"
-
-"Kijken... en denken... en schrijven," zei ze en bloosde heel
-even... "ten minste als je dat kunt."
-
-Hij glimlachte akelig wijs. "Nix gedaan, Doortje. Je wordt er nix
-beter van, 't stomste vee is 't beste af. Geloof je niet dat Bovenkerk
-een gelukkige kerel is?" Haar groote oogen gingen wijd open in stille
-ontzetting. "Hè, schrijven wat je denkt is zoo fijn, zoo roef, roef,
-je weet zelf niet hoe je 't doet. 't Staat er ineens precies zooals
-'t er staan moet. En als je 't dan naderhand leest, dan leef je in
-eens weer je eigen leven van toen en toch weet je niet, of je dat
-nu zelf bent of een ander." Haar oogen schitterden, er waren tranen
-in. Ze bloosde niet meer over zichzelf. Ze zat stil met haar hoofdje
-op haar rechterhand, haar elboog op de richel voor 't raampje en
-staarde naar buiten. En 't dichtertje dacht: "dat is een echte,"
-en dat ze hem nu voor een degelijk heer hielden.
-
-Maar hij bleef grimmig en wijs, "God brengt ons op een hoogte, om
-ons te laten afdalen. De weg over den top is kort, maar de dalen zijn
-lang. Die op den top is geweest, slijt zijn dagen in verdriet."
-
-Zij schudde langzaam haar meisjeskopje, zoo lief en toch zoo
-nadenkelijk: "Ik leef altijd op den top."
-
-Hij wou zeggen: "Goed zoo," maar hij zei niets. Zij staarde in den
-Waal. "Mooi hè?" En in eens stond ze op, nam haar hoed uit 't rek,
-stak er vlug de pennen door en met haar beide handen aan haar hoed, de
-voeten wat van elkaar om stevig te staan, lachte ze in eens overmoedig
-met al haar tanden, als een kwaaie meid, haar oogen in de zijne:
-"Aan mijn lijf geen Bovenkerk." Toen leunde ze haar bovenlijf uit
-'t raampje en keek naar Nijmegen, dat daar lag op de heuvels aan de
-rivier, zoo on-Hollandsch, zwak romantisch, huizen boven huizen en
-boomen boven boomen, en zong tegen den wind en 't gerammel van den
-trein over de brug.
-
-
-
-
-IX.
-
-
-Een groot dichter zijn en dan vallen. In de volheid der tijden.
-
-'t Was wel een dag om eens even de 36" white shirtings en coloured
-satteens te vergeten.
-
-Zij werden niet afgehaald. De vriendin kon niet van huis, want haar
-moeder kon niet loopen en ze zaten zonder meid. Een meid is een zuster,
-niet van u of mij, maar van een letterzetter of een brievenbesteller,
-die bij u of mij op haar knieën door de kamer kruipt om den grond te
-vegen en 't vuilnisvat buiten zet en de kopjes breekt.
-
-Dora en 't dichtertje dronken dus koffie in Lent, over 't water,
-in 't gezicht van de stad en de heuvels. 't Was een stille,
-zonnige herfstmiddag geworden. De kastanjes waren al kaal, de gele
-vijfvingerige bladen met hun dikke kleverige stelen lagen op de aarde
-en dorre en gouden bladen lagen overal. Er was de geur van bladen,
-die vergaan, die 't dichtertje altijd zoo week maakte onder zijn vest,
-alsof i dood zou gaan en onsterfelijk wakker worden in net zoo'n
-stillen blauwen en gouden herfstdag, die niet zou eindigen. En hij
-streek een herfstdraad van z'n voorhoofd. De lucht was zoo blauw en
-wolkeloos en zag zichzelf in 't water en de zon scheen gouden.
-
-En uit 't water steeg de stad naar de blauwe lucht, de kade en de
-huizen en daarboven weer huizen, half of heel uit boven andere, met
-vele roode daken en ergens een kerk, groot, als een teeken voor God
-om z'n stad te herkennen en twee spitse torens, die hoog en onmachtig
-zich rekten naar nog hooger. Zoo reikt een dichtertje uit de rivier
-zijner dichterlijkheid machtig en onmachtig naar God, die niet te zien
-komt achter de blauwe lucht. Toen moest 't dichtertje toch weer even
-lachen om 't wonder dat in zijn oogen was, die daar een monument van
-heerlijkheid zagen, terwijl er niets was dan veel hokken vol miezerig,
-nog niet eens Hollandsch, maar Geldersch kleinsteedsch leven.
-
-Zij keken juist recht in een straat, die van de kade steil en
-recht naar boven liep, er begon wat schaduw in te komen aan den
-rechterkant. En ergens in de hoogte was een groot plat met een ijzeren
-hek er om en ergens anders een waschtobbe op een ander plat en iemand
-zette, meer dan halfweg tusschen de rivier en God, een raam open,
-dat even de zon fel weerkaatste.
-
-En links van de stad was 't lage walletje der begroeide heuvels,
-een rechte lijn tot "ins grosse Vaterland".
-
-Een gouden laantje liep langzaam hellend, schuin naar boven. De
-gouden letters van het Fransche pensionaat "Notre Dame aux anges"
-blonken in de verte, hoog, aan het hooge huis, dat aan den voet van
-de heuvels staat, waar de grasvlakte eindigt.
-
-"Notre Dame aux anges", onschuldig naakte engeltjes en onschuldige,
-geheel gekleede pensionnaires. De God van Nederland heeft wel gelijk,
-je weet nooit wat je aan die dichters hebt, zijn ze nou netjes of
-niet netjes?
-
-Toen hervond 't dichtertje ineens de zwakke romantiek in dat heele
-geval. God bedoelde er heelemaal niets mee. Hij speelde maar wat en
-had maar eens een heel nieuwe ensceneering bedacht om die Leiden des
-jungen Werthers op te voeren, als hij daar lust in zou hebben.
-
-En zoo praatten zij en speelden met woorden en gedachten en fantasieën
-en zagen aan de schittering van elkaars oogen, als een nieuwe inval
-uit zou flitsen. En daarna stapten ze op en gingen de rivier over. Zij
-wilde datti een mooi cadeau voor Coba meebracht, als i 's avonds naar
-huis ging. Dat zouden ze eerst samen koopen. Ze hing aan z'n arm,
-haar linker door zijn rechter en zoo hielden haar kleine handjes in
-zwarte glacétjes elkaar vast.
-
-Een zacht-lila, zijden sjaal met geknoopte franje moest i koopen,
-hè ja, daar zou Coba vast heel blij mee zijn. Toe, dan was i een
-lief zwagertje. Ze keek in z'n oogen en drukte z'n arm, voor haar
-zuster. Er was geen valschheid in haar hoofdje, haar bloed joeg,
-maar in haar hoofdje was geen valschheid. "Kijk eens wat leuk". Ze
-stonden in de laagte en keken naar boven onder de brug door, die daar
-in de hoogte naar de Belvédère voert. En de boog van de brug omlijstte
-een schilderijtje. Een brok verlaten buitengrindweg, ietwat stijgend,
-aan weerszijden de blauwe band der voetpaden en kleine boompjes met
-schel oranjegele kruintjes, en de takken, door de bladen heen al
-goed zichtbaar en een paar lantaarns, ver van elkaar, met melkglas
-van boven, fel wit, een prentje om "5 October" onder te schrijven.
-
-Er was geen valschheid in haar hoofdje toen ze in eens kalmer werd
-door de afleiding, die dat prentje aan het gesprek gaf, ofschoon
-ze 't zelf voelde. Maar ze begreep 't niet, zooals Adam en Eva hun
-naaktheid niet begrepen en de "Anges" van Notre Dame hun engelenstaat
-en de pensionnaires hun geheel gekleedheid niet. Mijn God, wat is
-een vrouw, die zichzelf begrijpt.
-
-Maar hij begreep zichzelf wel, akelig duidelijk en daarom gebeurde
-er niets. Hij zag haar aan en de dichter in hem aanbad haar en hief
-haar ten troon naast den God van hemel en aarde en durfde haar niet
-aanraken.
-
-En te gelijk zat diep in 't dichtertje 't beest gedoken voor den
-sprong, dat zich zat wilde vreten aan alles wat als een temptatie in
-onverschilligheid om hem heen had gestaan en langs hem was geloopen
-en hem niet erkend had. En haar eerst, 't mooie, 't beminde eerst, zoo
-dat er geen pardon meer zou zijn voor al 't mindere. Haar te verheffen
-zoo hoog als de sterren in de winternacht en met haar 't ergste te
-genieten en haar dan te laten vallen in 't zwarte grondelooze. Op
-haar te wreken in 't genot de tempteerende onverschilligheid. En wat
-zou een dichteres je ook beter verlangen, dan zóó te vallen?
-
-Dit dachtti terwijl een muschje van een paardevijg op den grindweg
-in een van de oranje boomen vloog. Maar hij zei: "Weet jij een goeie
-winkel?"
-
-Ze kochten een heel mooie shawl, fijn en zwierig. Jammer, dat ze in
-'t zwart was. Zij pastte zelf net zoo'n doek, maar een zwarte, om
-te zien hoe die viel en deed er haar bovenlijfje een klein beetje
-bij achterover. Maar die lila, die was prachtig. Coba zou vast een
-gilletje geven van plezier.
-
-En zoo was ze tegelijk en beurtelings dien dag zuster en vrouw en
-dichteresje en courtisane en kende haar verdeeldheid niet en begreep
-er niets van.
-
-Maar wat een dag der dagen.
-
-Luid zong ze op den weg naar Beek, die ook verlaten was en ze liep
-steigerend, ze kon 't niet laten, ze kon de heuvels vertillen voor
-een lolletje en de zon met één hand van de lucht halen en over haar
-hoofd in den Waal gooien, datti siste.
-
-De electrische tram haalde hen in en trok een lange rij dorre en
-gele bladen warrelend en schuifelend, ritselend achter zich aan,
-een lolletje Gods, datti zich wel veroorloven kon op zoo'n dag.
-
-Van Beek stegen ze naar Berg en Dal slingerend door de heuvels. En
-de heuvels waren te laag en niet steil genoeg, hoe kon je daar moe
-worden? En moe moest ze worden of ze sprong uit elkaar van kracht, in
-scherven van dichteresje en vrouw en zuster en courtisane. Bovenop
-keken ze in een dalletje met hellende zwarte en gele en groene
-rechthoekige veldjes en denneboschjes en eiken hakhout er tusschen
-op de hellingen. En daaroverheen in de vlakte, uren ver met niets
-markants er in, alleen een recht brok rivier, dat breed van hen
-wegliep, tot waar i zich in een bocht verloor. Daaraan, heel klein,
-de roode afdaken van steenbakkerijen en hun schoorsteenen, hoog en
-toch verloren in de wijdte.
-
-Daar stonden ze en op eens merkten ze dat ze niets konden dan weer
-weggaan.
-
-Maar 's avonds in bed kon ze niet slapen, in haar hoofdje wilde de
-helderheid niet wijken. Ze doorleefde den heelen dag telkens opnieuw en
-zag alles weer heel duidelijk. En in eens werd 't onder haar schedel
-als de zon zelf: "Ik houd van hem. Ik kan niet anders. Ik wil. God
-sta me bij." Ze ging uit bed en dronk haar karaf achter elkaar leeg.
-
-Den volgenden ochtend zat ze in haar pon op den rand van 't ledikant
-en keek naar haar enkels en prakkizeerde: "'t Zal wel zoo zijn,"
-maar de helderheid was geweken.
-
-Hij wilde niet denken. Als een net en degelijk heer zat i kalmpjes
-en gereserveerd in lijn twee en reed naar kantoor.
-
-"Môgge, dames en heeren." En grimmig ging i aan z'n lessenaar zitten
-en schiftte de post.
-
-
-
-
-X.
-
-
-'t Was in 't laatst van Maart toen de tijden vol waren.
-
-Den heelen dag hadden ze drukproeven nagezien, Dora en hij, heel droog
-en zakelijk. Coba logeerde met Bobi in den Haag bij een rijke nicht
-uit Indië. Zij hadden beiden eenige dagen vrij genomen van kantoor.
-
-Om vijf uur had ze thuis gegeten en daarna was ze nog even
-teruggekomen, om 't werk af te maken. Toen de schemering begon waren
-ze klaar, 't pak lag op tafel, de brief voor den uitgever lag er naast,
-er moesten alleen nog maar postzegels op.
-
-'t Was in de stad op een bovenhuis, maar het was aan den kant, er
-was een vaart voor 't huis en aan den overkant was 't weiland. Dora
-zat op een stoel voor den haard, mantel aan en hoed op en keek in
-'t vuur en dacht aan de volheid der tijden, de volheid voor haar
-heel ver af. Hij lag plat op de rustbank, tusschen 't venster en den
-haard, zoo plat dat ze hem nauwelijks zien kon in de donkere kamer,
-en keek naar 't gele licht van de straatlantaarn op 't plafond en naar
-'t roode schijnsel van den haard op de vloer.
-
-Achter 't huis was de stad en 't lamplicht in vele vensters, maar
-dat zagen ze niet, want ze zaten voòr en als Dora opkeek zag ze 't
-land, waar 't laatste licht de hooge lucht verliet, over de aarde was
-'t reeds donker.
-
-'t Dichtertje had nu van alles genoeg. Z'n boek was af, z'n gedicht
-zonder eind hatti vermoord, z'n positie in de maatschappij was een
-farce. Coba en Bobi hadden genoeg om te leven zonder hem, God zou
-hen troosten, de tijd heelt alle wonden. Dat was een wandtekst van
-z'n tante in Velp.
-
-'t Was lente. Het leek nog winter, maar 't was lente. Het sneeuwde
-nog wat in die dagen, 't was nog wat koud en 't vroor nu en dan,
-maar dat was maar een aardigheidje en zoo erg niet gemeend.
-
-De dagen werden lang, om zeven uur deden de menschen de lichten aan. En
-als om half zeven de gaslantaarns werden aangestoken op de gracht,
-stonden ze daar zoo bleek en verwonderd. Dan warrelde de sneeuw er wat
-om heen in kleine voorjaarsvlokjes en smolt voor dat ze op straat viel.
-
-En ze dachten beiden aan de zomerregens, die komen zouden en hun
-neuzen van niet te rangeeren bohemiens, die zichzelf niet vermoorden
-konden, rooken 't versche hooi. Hij, grimmig als de titel van z'n boek,
-"Djengis Kan," en grimmig als 't boek zelf en met de gedachte dattie
-'t niet meer ruiken zou, datti ook dit koninklijk abandonneerde, zij
-vol vaag verlangen en zoo bewogen in haar hart. Haar handen vouwde
-ze op haar rok waar die gespannen stond tusschen haar knieën. Die
-hield ze van elkaar en zoo zat ze, voorovergebogen, op haar stoel.
-
-De koeien waren al in 't land geweest, op een zonnigen dag hadden
-zij ze gezien. Het land had de koeien direct herkend en ze stonden er
-heel vertrouwelijk in en de zon was er blijde om geweest. Naderhand
-waren de dagen weer kouder geworden en de koeien moesten zoo lang
-weer binnen. Maar de hagel kon de lente niet tegenhouden.
-
-De berkestammen waren toen zilverwit, maar mooier dan zilver. De taal
-is armoedig, doodarmoedig. Die de werken des Vaders kent, weet dit.
-
-De weilanden leken minder verzadigd van water, de landen werden
-gemest, de zon steeg hooger en was trager in 't zinken. En Dora
-dacht hoe de zon groot, rood en koud had gestaan in December, laag
-boven de kim, om vier uur en verging in een kouden nevel en verdween,
-zwak en weerloos. Maar dat was lang geleden. En hoe in den winter de
-menschen om vier uur hun lichten aandoen en hopen dat 't nog weer
-eens dag zal worden. Maar nu wist ze al weer zeker dat de zon zou
-opkomen den volgenden morgen. En dan, wat dan nog?
-
-Ze spraken nog altijd niet.
-
-Hij dacht aan den tijd toen i gewerkt had, wat men noemt "hard
-gewerkt." En hoe z'n familie gezegd had, datti wijzer begon te
-worden. En datti eens had geklaagd, datti 't zoo erg druk had en
-dat allerlei dingen op kantoor tegenliepen en hij er 's nachts van
-droomde. En dat toen z'n tante had gezegd: "Ja jongen, de ernst des
-levens." Ze zou vast z'n boek lezen, hopen op een presentexemplaar,
-wachten of 't in de portefeuille zou komen. En er van willen schrikken,
-maar dat niet durven als allerlei menschen 't geprezen hadden. Hij
-zag zichzelf al circuleeren in de portefeuille in Velp, 't was wel
-de moeite waard.
-
-"En wat dan nog?" dacht Dora. De sneeuw had ze weer zien smelten en
-de knoppen wat grooter worden. En daarna werden de kruinen van de
-hooge boomen alom bruin.
-
-Het leek haar alsof ze dit heel lang geleden ook zoo gezien had, met
-haar handen gevouwen op haar rok, de knieën wijduit, voorovergebogen
-op haar stoel.
-
-De zon scheen weer, ze zag de huizen in 't licht en de boomen en den
-gouden schijn in 't water. Den treurwilg zag zij gelen, zijn takken
-hingen, ze trokken naar 't water, in doodstille gele aanbidding hingen
-ze er stom boven en zagen 't gele licht in den vijver. De wollige
-witte wolken zeilden in den vijver, ze schoven voor den blauwen hemel,
-maar dekten hem niet. Zoo staan de treurwilgen in de stad in de vroege
-lente, materialisatie Gods tusschen de klompige huizen, die zoo hoog
-zijn, en ze wekken 't verlangen, dat geluk is en verdriet. Je komt den
-hoek om, een abjecten goren hoek bij een haringstalletje, dat stinkt
-naar gemarineerde haring en op eens gaat een slag van je oogen naar
-je hart, je ziet 't goud neerstorten als een zee en je staat en een
-klein jongetje veegt z'n neus af met den rug van z'n hand en roept:
-"Kakmadam." Dat is Amsterdam, de hoofdstad van Nederland, in 't
-vroege voorjaar.
-
-'t Was nu bijna nacht. De kolen in den haard rommelden plotseling,
-vlammetjes schoten uit en hun licht was in de kamer.
-
-"Dora," zei hij in eens, "hoe vind je Penning?" Penning was ook
-een vrind uit z'n jeugd. Jaren lang hatti 'm niet gezien, hij wist
-alleen datti ingenieur was geworden. En nu voor veertien dagen hatti 'm
-ontmoet en hij was een paar maal komen oploopen, terwijl ze bezig waren
-met de drukproeven en had dan telkens een uurtje zitten praten. Hij
-was een groote, frissche jongen, aardig op weg om carrière te maken
-en toch buiten z'n werk nog heelemaal een jongen. Hij had verteld
-datti over enkele maanden voor een jaar of wat naar Zuid-Amerika zou
-vertrekken om ergens iets uit te baggeren of een pier te leggen of
-iets dergelijks. 't Dichtertje hattem ook een keer meegenomen naar
-z'n schoonmoeder, die dadelijk erg met 'm ingenomen was. Em hield
-niet vannem.
-
-"Hoe vind je Penning?" "Gaat nogal," zei Dora absent. Stilte. In
-'t schijnsel van de straatlantaarn op 't plafond zag je de schaduwen
-van de sneeuwvlokjes die nu wat grooter vielen.
-
-"Komende maand trouwt Em." Ze keek op. Wat praatte-n-i weer raar,
-hij leek wel Bovenkerk met Em. Ze gaf geen antwoord.
-
-Als een lang vergeten ding zag ze in eens een breede rivier voor
-zich, die naar zee stuwde. Zijn golven stuwden 't zonlicht naar zee,
-maar het water en het licht waren zonder einde. Op een blauwe en
-gouden baan trok een klein sleepbootje een langen sleep. Nietig was
-'t bootje, zijn pijp stak heel klein de lucht in, de rook was gering,
-z'n schor geroep ging verloren in de ruimte. Uren en uren ging dit
-door het water, tusschen de velden onder de ontzaggelijke lucht.
-
-En ze zag een langen weg vol stof en zon en verlatenheid. En weer wat
-anders: een weide, eindeloos, en een laan van hooge boomen, er in de
-zon, van terzij, al wat lager en alles vol van levend goud en blauwe
-lucht. En toen: een rivier, wat in de diepte, donker al in 't Oosten,
-in 't Westen stierf de dag, geel eerst, vol droevig, bleek groen er
-boven, de dag die niet sterven wilde, de duisternis die machtig steeg,
-van de landen in het Oosten steeg in de lucht en machtig trok naar 't
-Westen, daar was de rivier rood en schreide en wilde 't licht houden,
-'t licht dat blijven wilde. Zoo vloeide de rivier, met 't licht naar
-de zee, die ze niet zag.
-
-Toen zei hij "Penning komt om jou". Ze schrok, 't Duurde even voor
-dat ze begreep wat ze had hooren zeggen.
-
-"Luister goed Dora, neem hem. Hij zal je vragen, ik weet 't. Neem hem,
-trouw met 'm. Verval niet aan de kunst of iets dat er op lijkt."
-
-Ze zat zoo als ze gezeten had. Alleen haar hoofdje hield ze wat
-hooger, ze keek naar 't venster, dat donker glansde, met ergens
-enkele gele stipjes er in, van 't licht van den straatlantaarn. Een
-van de spaarzame groote sneeuwvlokken raakte 't glas en smolt. Ze
-begreep niet.
-
-Hij legde zijn hand om haar gevouwen handen, z'n vingers raakten
-de hare in hun geheele lengte. Toen steeg zoo een wild verlangen
-uit haar lijf naar haar hoofdje met haar bloed, dat al haar kleeren
-haar onverdragelijk waren, één oogenblik. Maar ze stond kalm op, één
-hand hield ze op de leuning van den stoel. "Ik trouw niet". Ze zei 't
-alsof ze vertelde dat de boekhouder z'n ontslag had genomen. Alsof hij
-niets gezegd had, kwam hij van de bank af. "Hier" zeidi, "wil je dien
-sleutel meenemen? Die is van de straatdeur. Bonger zou tegen tienen
-bij jelui komen om 'm te halen. Hij zou vannacht hier slapen. Hij
-moest vandaag van z'n kast af en kan pas morgen op de de nieuwe. 'k
-Had 'm gezegd dat ik niet zeker wist of ik thuis zou zijn."
-
-"Ga je dan nog uit?" Ze was nu volkomen rustig, voelde op tafel naar
-de lucifers en stak 't gas aan. Hè, ze konden nix zien. "Ga je dan
-nog uit?" Hij haalde z'n schouders op. "Misschien." Ze keek 'm strak
-aan, maar aan z'n gezicht was nix byzonders te merken, zóó had hij
-de laatste dagen dikwijls gekeken, als i een goede plaats oplas uit
-"Djengis Kan" en ze even opzag van 't nakijken.
-
-Hij bracht haar tot de trap.
-
-"Dag Ee, tot morgenavond bij moe". Hij drukte haar hand. "Dag Dora,
-au revoir camarade." Even hoorde ze iets in z'n toon, dat er altijd was
-als i vertelde wat z'n tante had gezegd. Gek was dat. "Nou dag". "Dag
-hoor," riep i haar na, alsof i een meisje van zestien jaar nadee. Toen
-sloeg de deur dicht.
-
-
-
-
-XI.
-
-
-Ze stapte hard door, moest telkens uitwijken voor de plassen. Het
-sneeuwen had bijna opgehouden, de natte vlokken die nog vielen
-warrelden langzaam naar beneden, een enkele viel op haar gezicht,
-dat deed haar goed. In 't licht van een lantaarn zag ze de dikke
-knoppen aan een van de kleine kastanjeboompjes op de gracht, met
-glinsterlichtjes waar ze 't dikst waren.
-
-Een gele, rechte streep licht was op den stam van boven naar beneden.
-
-Wat was er eigenlijk gebeurd? Alweer een plas, wat leek die diep met
-de weerspiegeling van de lucht er in, de weerschijn van een ster
-pinkte in een opening tusschen de wolken. Duizelig zou je er van
-worden van aldoor zoo in die plassen te kijken, loopende. Ze kende
-een sentimenteel Duitsch liedje van 't geluk dat "Jenseits der Sterne"
-was. Of misschien diep in zoo'n plas, heelemaal onderaan. Malligheid,
-der stond mogelijk geen centimeter water. Haar dag zou ook komen. Ze
-wou. Wat wilde ze? Kon zij iets willen?
-
-Fijn, zoo alleen te loopen in den avond en je gedachten te laten
-komen en gaan en weer komen. En daar ze een dichteresje was citeerde
-ze Perk, terwijl ze op zij stapte voor weer een plas en haast in een
-andere trapte: "Voelt zich aan zich door zich alleen verbonden."
-
-De natte, zoele wind sloeg om haar heen, ze haalde diep
-adem. "Makkelijk praten". Waarachtig, daar liep ze bijna tegen een stel
-aan, dat onder een lantaarn stond te zoenen. En in eens voelde ze zich
-dame: "Wat een vulgair stel". "Der minnen vruchten ic u mildelijck
-gaf, Maer een ewich zuchten houde ic daer af". Weg was de dame, toch
-bloosde ze in haar eentje onder de donkere lucht om die "vruchten",
-die ze gegeven zou hebben. En in eens herinnerde ze zich dat gevoel,
-dat ze zooeven gehad had, God, nog geen tien minuten geleden, dat
-al haar kleeren haar onverdraaglijk waren. Ze voelde haar wangen
-branden. "'t Zal niet zijn." Meteen stond ze op haar stoep. Half acht.
-
-"Dag moe, ik kom direct beneden".
-
-Maar toen ze op haar kamer was en hoed en mantel had afgegooid, toen
-werd haar duidelijk wat er zooeven gebeurd was. Een groot gevoel van
-verlatenheid en dat 't leven de moeite niet waard was kwam in haar
-hoofd. Ze begreep zichzelf niet.
-
-Waarom had ze niet z'n hand gepakt en gezegd: "Ik houd van jou". Waarom
-wilde ze niet, wat ze zoo erg wilde? Wat kon haar gebeuren, erger
-dan deze dood levend om te dragen? Waarom was ze? Waarom moest ze
-ongezoend dood gaan? Niet zoo maar 's gezoend, maar heel erg. Ze
-gloeide overal, haar hart werd groot. Ze maakte haar goed open voor
-den spiegel en bekeek haar borsten, zoo wit in haar zwarte japon en
-hield ze op haar beide handen.
-
-Rein en onaangeraakt was zij. Ook een lolletje. En in haar groote
-verwarring bad ze, dat God haar onteeren zou. "Zou ik gek worden?"
-
-Haar manteltje gleed van 't bed met een slag. Dat was de sleutel. Een
-gedachte schoot door haar hoofd als een vlam: "hij had afscheid van
-haar genomen, er was iets niet in orde, ze moest terug." Kalm waschte
-ze haar gezicht wat en kleedde zich weer aan. "Ik heb iets vergeten,
-over een half uurtje ben ik weer terug."
-
-Om acht uur stond ze weer voor zijn deur en schelde. Geen gehoor. Ze
-schelde nog eens en maakte toen resoluut de deur met den sleutel
-open. Nergens licht. Ze griezelde van 't leege, donkere, stille huis,
-haar hart klopte hevig, maar moedig ging ze naar boven. De deur van
-de voorkamer stond open, 't licht van de straatlantaarn scheen op 't
-plafond, 't roode licht van den haard was in de kamer. "Ee, waar ben
-je"? Wat klonk dat akelig. Ze liep door de kamers, bang en moedig. Toen
-ging ze de tweede trap op. Door een kier van de slaapkamerdeur kwam
-licht. Haastig gooide ze de deur open, bang dat ze zich omdraaien en
-vluchten zou.
-
-"Ee, wat doe je?" Hij zat heel stil op den rand van 't bed tusschen
-zijn knieën door naar 't kleed te staren. Hij stond op: "Dora". In
-dat eene woord was alles en ze hoorde 't.
-
-Toen vielen ze samen peilloos diep door 't licht en ze voelden hun
-lijven als zingende zonnen.
-
-Maar in z'n achterhoofd was een plek ijskoud en daar dacht hij:
-"Dit is de wraak, zij boet voor een wereld"...
-
-De Duivel zat in "de Kroon," in 't midden, bij een pilaar. Hij legde
-z'n dunne gouden horloge voor zich op 't tafeltje. De twee knobbels
-op z'n voorhoofd waren grooter dan ooit.
-
-"Kwart over achten. Consummatum est."
-
-Iemand tikte op z'n schouder.
-
-De God van hemel en aarde stond achter hem: "Consummatum est, ga mee
-en zie."
-
-
-
-
-XII.
-
-
-Om half elf vonden hem Bonger en Graafland. Bonger had den sleutel
-bij z'n schoonmoeder gehaald.
-
-Geheel naakt stond hij in 't midden van de kamer. Z'n linkerarm hing
-langs z'n lijf, de vuist was gebald, de rechterarm was geheven en wees
-met den wijsvinger naar boven. Er was een zwakke geur van lelietjes van
-dalen, op den grond lag een blauwe haarspeld. 't Bed lag in wanorde.
-
-"Eduard" riepen ze beiden tegelijk.
-
-"Ik ben God", zeidi. "Ik ben meer dan God. Ik ben de onwrikbare, de
-onbarmhartige. Ik ken geen goed of kwaad. Ik doe wat ik moet. Wat ik
-doe is goed."
-
-Bonger nam een laken van 't bed en trad op hem toe.
-
-"Ga weg", zeidi en deed een stap achteruit.
-
-Bonger bleef staan.
-
-"Zei ik, dat ik God was? Ik ben 't eeuwige leven. Ik ben de
-vruchtbaarheid. God heeft me gezonden. Bedek me niet".
-
-Weer stapte hij achteruit.
-
-"Bedek me niet. Ik ben de vruchtbaarheid. Breng alle vrouwen hier,
-alle jonge vrouwen. Alle zeg ik. Ik ken je wel. Jij bent Bonger,
-die andere is Graafland. Ik ken jelui wel. Leg dat laken op bed. Zij
-moet er op liggen. Leg haar er op, de eerste, heelemaal naakt. De
-anderen hoeven niet weg te gaan. Ze moeten zien. Je kunt gaan Bonger,
-en jij ook, Graafland".
-
-Bonger legde z'n hand op z'n schouder. "Sta stil, doe je arm omlaag".
-
-De arm zakte en Bonger sloeg 't laken om hem heen. "Ga op dien stoel
-zitten". Hij ging zitten. Graafland zocht z'n kleeren bij elkaar,
-van 't bed, van de stoelen, van den grond.
-
-"Kleed je aan".
-
-Toen trok hij gedwee en langzaam al z'n kleeren aan.
-
-
-
-'t Dichtertje is nu dood. Die lui daar in Delft of Oldenzaal hebben
-schitterend gelijk gekregen. Hij was vast nooit goed bij z'n hoofd
-geweest.
-
-Z'n boek is driemaal herdrukt, z'n verzamelde gedichten zijn uitgegeven
-met een inleiding, van meneer Scharten of een ander. 't Fretje, dat 't
-gebracht heeft tot financieel redacteur van de Provinciale Arnhemsche
-en Geldersche Courant vertelt overal, dat i met 'm op school geweest
-is. En alsi in Amsterdam komt, wat nog al eens gebeurt, dan schiet
-i Bonger aan en begint telkens weer een gesprek over 't dichtertje
-en z'n werk en doet erg zwaar op de hand en vertelt datti naast
-'m heeft gezeten op school.
-
-Coba is zachtzinnig en vergevingsgezind en natuurlijk, zooals ze
-altijd geweest was. Ze is godsdienstig geworden zonder wandtext
-en gaat iederen Zondag naar de Nederlandsch Hervormde kerk aan den
-Boezemsingel, want ze woont in Rotterdam, als straf omdat ze wel eens
-met een ander heeft gecoquetteerd toen ze getrouwd was. Zachtzinnig
-en vergevingsgezind denkt ze er aan, hoe zij ook langs den rand van
-den afgrond is gegaan.
-
-Dora is een "ongehuwde moeder". Zij is op kantoor in Rotterdam, haar
-baas kent haar geschiedenis en veracht haar niet, integendeel. Wat
-iets heel bizonders is voor een Rotterdammer.
-
-En ik denk dat om dezen éénen man deze wanstaltige stad mogelijk nog
-gespaard zal blijven op den grooten dag. Wat weer een nadeel is.
-
-Ze woont met haar kindje bij Coba en Bobi en gaat rechtop en trotsch
-en zwijgend door haar leven. Ze wil staatsexamen doen en dan in de
-rechten gaan studeeren van 't geld van haar pa, die dood is. Vooral
-niet in de letteren. Werken wil ze en niet denken. Maar ik geloof niet,
-dat zij zich zelf zal kunnen vermoorden. Zij die God werkelijk lief
-heeft boven allen, moeten de last daarvan dragen tot het einde.
-
-
-                                                        Juni-Juli 1917.
-
-
-
-
-
-
-DE UITVRETER.
-
-
-I.
-
-
-Behalve den man, die de Sarphatistraat de mooiste plek van Europa vond,
-heb ik nooit een wonderlijker kerel gekend dan den uitvreter.
-
-Den uitvreter, dien je in je bed vond liggen met zijn vuile schoenen,
-als je 's avonds laat thuis kwam. Den uitvreter, die je sigaren
-oprookte, en van je tabak stopte en je steenkolen verstookte en je
-kasten nakeek en geld van je leende en je schoenen op-droeg en een
-jas van je aantrok als-i in den regen naar huis moest. Den uitvreter,
-die altijd wat liet halen op den naam van een ander; die als een
-vorst jenever zat te drinken op 't terras van "Hollandais" voor de
-centen van de lui; die parapluies leende en nooit terugbracht; die
-een barst stookte in de tweede hands kachel van Bavink; die dubbele
-boorden droeg van zijn broer en de boeken uitleende van Appi, en
-buitenlandsche reizen maakte als-i z'n ouwe heer weer had afgezet,
-en pakken droeg, die hij nooit betaalde.
-
-
-
-Z'n naam was Japi. Z'n achternaam heb ik nooit geweten. Bavink kwam
-met hem aanzetten toen-i uit Veere terugkwam.
-
-Een heelen zomer had Bavink in Zeeland geschilderd. In Veere had-i Japi
-voor 't eerst gezien. Japi zat daar maar. Bavink had al enkele malen
-gedacht: wat is dat toch voor een kerel? Niemand wist 't, altijd vond
-je hem ergens aan den waterkant. Daar zat hij maar, uren achtereen,
-onbewegelijk. Om twaalf uur en om zes uur ging i voor een uurtje naar
-binnen om te eten; de rest van den dag zat i. Dat duurde een week of
-drie; toen zag Bavink hem niet meer.
-
-Een paar dagen daarna kwam Bavink van Rotterdam. Af en toe had hij
-behoefte om veel menschen om zich heen te zien. Hij had enkele
-dagen in Rotterdam langs de havens gesjouwd en had er meer dan
-genoeg van. Aan boord van de boot tusschen Numansdorp en de Zijpe,
-daar zat i weer. Het woei nog al, dien ochtend; er stond een flink
-koudje wind en het water liep met witte koppen. Af en toe spatte
-'t op 't voorschip over de verschansing. De glazen tochtdeuren op 't
-voordek waren dicht; op 't voorschip zat niemand. Alleen Japi zat daar,
-tuurde over de verschansing en werd deerlijk nat. "Kijk," dacht Bavink,
-"daar heb je waarachtig diezelfde kerel." Hij ging bij hem staan. De
-boot rolde en steigerde. Japi zat op z'n bankje, hield z'n pet vast en
-liet zich nat worden. Het duurde nog al wat, voordat i merkte, dat er
-iemand bij hem stond. "Lekker weertje, meester", zei Bavink. Japi keek
-'m aan met z'n groote blauwe oogen en hield aldoor z'n pet vast. Meteen
-kwam er een plons water over boord, de droppels stonden op z'n gezicht.
-
-"Nogal", zei Japi. Met een plof kwam 't voorschip op 't water neer
-en stootte. Een heer trachtte tevergeefs de deur van den glazen
-salon open te maken, waar de wind op stond. "We zijn mooi op tijd",
-zei Bavink, om wat te zeggen. "Zoo?" zei Japi, "ik weet van geen tijd."
-
-'t Gesprek hokte wat. Japi keek in de golven. Bavink keek naar de
-grijze pet van Japi en dacht wat dat toch voor een kerel zou zijn. In
-eens zei Japi: "kijk eens, een regenboog in 't water." Je kon in 't
-water een eindje regenboog zien, aan de lucht stond niets. Nog eens
-keek Japi Bavink met z'n groote blauwe oogen aan en werd plotseling
-spraakzaam.
-
-"Ik vind 't hier verdomd leuk", zei-i, "'t is jammer, dat 't zoo niet
-altijd blijft." "Over een uurtje zijn we aan", zei Bavink.
-
-"Moet u naar Zierikzee?" vroeg Japi.
-
-"Dat wil zeggen", zei Bavink, "ik ga vanavond door naar Veere." "Zoo",
-zei Japi, "is u daar gelogeerd?"
-
-"Ja, daar ben ik gelogeerd en is u niet die heer uit Amsterdam, die
-altijd maar aan den waterkant zit?" Toen moest Japi lachen en zei:
-"Ik zit nog al eens aan den waterkant, altijd is een beetje sterk. 's
-Nachts lig ik op m'n bed, ik heb een uur noodig om me aan te kleeden
-en te ontbijten, een half uur zit ik aan mijn lunch en om zes uur moet
-ik weer eten. Maar ik zit nog al eens aan den waterkant. Daarvoor kom
-ik naar Zeeland. Ik maak me nog veel te druk. Van de week ben ik naar
-Amsterdam geweest. Ik moest wel, m'n centen waren op."
-
-"Is u Amsterdammer?" vroeg Bavink. "Ja, Goddank", zei Japi. "Ik
-ook", zei Bavink. "U schildert niet?" vroeg Bavink. Het was een
-rare burgermansvraag, maar Bavink dacht aldoor maar: wat zou dat
-toch voor een kerel wezen? "Nee Goddank", zei Japi, "en ik dicht ook
-niet en ik ben geen natuurvriend en geen anarchist. Ik ben Goddank
-heelemaal niks."
-
-Dat kon Bavink wel bekoren.
-
-Het schip steigerde, kwakte, rolde en slingerde; het water spatte
-en plenste over de verschansing; niemand anders was aan dek te
-bekennen. Vóóruit was het water onafzienbaar, vol witte koppen, de
-schaduw van een groote wolk was een drijvend eiland; heel in de verte
-voer stampend een zwarte vrachtboot voor hen uit. "Kijk", zei Japi,
-"de ""Stad Gent."" Je zag in de verte het water aan weerszijden van
-de boeg hoog opvliegen; om de schroef zag je het woelen en bruisen en
-schuimen. Hol liepen de golven met scherpe kammen, groen en blauw en
-geel en grijs en wit, al naar de diepte en de weerspiegeling van de
-wolken, nergens en geen oogenblik 't zelfde. Een klein sleepbootje
-sleepte een aak en twee tjalken.
-
-"Nee", zei Japi, "ik ben niks en ik doe niks. Eigenlijk doe ik nog
-veel te veel. Ik ben bezig te versterven. Het beste is, dat ik maar
-stil zit, bewegen en denken is goed voor domme menschen. Ik denk ook
-niet. 't Is jammer dat ik eten en slapen moet. Liefst zou ik dag en
-nacht blijven doorzitten."
-
-Bavink begon 't geval interessant te vinden. Hij knikte maar. Nog
-altijd hield Japi z'n pet vast met z'n rechterhand, z'n rechterarm
-steunde op de verschansing. 't Woei zoo hard, dat Bavink z'n hand
-opzij van z'n neus moest houden om adem te halen. Japi zat daar maar,
-alsof hij thuis was. Toen vertelde Japi dat i van plan was, nog enkele
-weken in Veere te zitten, tot zijn geld op was.
-
-Schilderen leek 'm wel aardig, als je 't goed kon. Hij kon niks, en
-daarom deed i maar niks. Je kon toch de dingen niet zoo weergeven als
-je ze onderging. Hij had maar één wensch: te versterven, onaandoenlijk
-te worden voor honger en slaap, voor kou en nat. Dat waren je groote
-vijanden. Eeuwig en altijd moest je weer eten en slapen, moest je
-weg van de kou, werd je nat en beroerd of moe. Zoo'n waterplas heeft
-'t maar goed, die golft maar en weerspiegelt de wolken, is aldoor
-anders en blijft toch gelijk. Heeft nergens last van.
-
-Al dien tijd stond Bavink schrap in den wind op z'n stok geleund en
-knikte Japi maar toe. Dat is zoo mal nog niet, dacht i. En droogjes
-weg vroeg i, of Japi ook door ging naar Veere. En zoo kwam 't gesprek
-op Zierikzee, op Middelburg, op Arnemuiden en al die oorden, waar ze
-allebei uit en te na hadden rondgeloopen en gestaan en gezeten. Want
-Japi had van z'n leven toch ook nog wel iets anders gedaan dan in
-Veere aan den waterkant gezeten. En toen merkte Bavink al gauw dat
-Japi niet alleen loopen en staan en zitten kon, maar kijken ook. En
-boomen honderd uit. En toen ze samen aan de Zijpe aan wal stapten, toen
-wees Japi naar 't Zuidwesten, naar den dikken toren van Zierikzee die
-heel flauwtjes aan den horizon zichtbaar was en zei: "Dikke Jan, die
-oue geduldige dikke Jan, hij staat er nog. Ik dacht 't wel. Ja hoor,
-hij staat er nog." En toen vroeg Bavink of i altijd zoo'n lol had en
-toen zei Japi: "Ja", meer niks. En toen ze in Zierikzee arriveerden
-en uit de tram waren gestapt toen liet Japi zijn zoolen klepperen
-op de heete keien van een of ander schaduwloos straatje dat maar
-bakte en bakte in de zon en rekte zich uit en zei dat 't leven toch
-verduiveld lollig was. En toen dreigde i de zon met z'n wandelstok
-en zei: "Zoo'n zon toch, hij schijnt maar, maar i daalt, hij rijst
-niet meer, 't is over twaalven, hij moet onder; van avond is 't weer
-koel. De lui zouden raar kijken als i niet daalde. Lekker warm hé,
-mijn goed plakt aan mijn lijf. De zeelucht stoomt mijn boordje uit."
-
-En toen bleek dat je dat versterven niet zoo letterlijk moest nemen.
-
-Aan tafel was Japi meer dan spraakzaam. Hij praatte voor drie, at
-voor zes. "Die zeelucht graaft", zeggen ze in Veere. Hij dronk voor
-zes anderen en zong 't heele liedje van de Nancy Brig. Kortom hij
-was zeer bedrijvig en luidruchtig, en Bavink dacht dat zoo'n kerel
-goud waard was.
-
-En dat was i. 's Middags nam i Bavink mee naar de singels en liet
-'m driemaal Zierikzee rond loopen. Z'n mond stond niet stil en z'n
-wandelstok wees maar en als de Zierikzeeënaars bleven staan en keken,
-dan ging i op ze af en sprak ze aan met "jongeheer" en vroeg of ze
-wel gezond waren en klopte ze op den schouder, dat Bavink zijn zijen
-hield van 't lachen. Dat kon Japi goed: met 't welwillende beschaafde
-Hollandsche publiek afrekenen, dat niemand duldt die er niet minstens
-even dom en smakeloos uitziet als zij, en hoont en hardop over je
-praat alsof niet zelfs op 't kleinste dorp sedert eeuwen dominees
-en pastoors bezig zijn 't volk op te voeden. Japi was een kerel als
-een karrepaard en sloeg er op in als 't moest met een kracht en een
-bedrevenheid waartegen de plompste kinkel 't moest afleggen. Zoover
-kwam 't in Zierikzee niet. De Zeeuwen zijn de beroerdsten niet. Japi
-placht te zeggen: "'t Eenigste wat me spijt is dat je op Walcheren
-niet eens af en toe een relletje hebt."
-
-
-
-
-II.
-
-
-Twee dagen sjouwden Bavink en Japi in Veere rond en toen jijden
-en jouwden ze elkaar al. Urenlang zaten ze samen op 't dak van 't
-Hospitaal en keken over Walcheren, over de Kreek en 't Veergat en den
-ingang van de Oosterschelde en de duinen van Schouwen. En daar had
-je dikke Jan ook weer, den toren van Zierikzee, nu in 't Noorden. En
-daar had je Goes en Lange Jan, den toren van Middelburg, de spil van
-Walcheren, het hart dier wereld. En 't tij kwam in en 't tij ging uit;
-'t water rees en viel. En iederen avond kwam de manke havenmeester en
-maakte eerst 't groene lichtje aan op 't Noorderhoofd, de palenwering;
-en dan kwam i daar af, dan moest i om 't heele haventje heen en dan
-zag je 'm weer bij den toren en dan maakte i het houten hek open en
-klom de houten trap op en stak ook 't licht aan den toren aan. En dan
-zei Japi: "alweer een dag, meester", en dan zei de manke havenmeester:
-"Ja mijnheer, al weer een." En als je dan naar den kant van Schouwen
-keek dan zag je 't draaiende licht aan en uitgaan. En een uur weg
-naar zee lag de lichtboei en scheen en doofde. En 't water klotste
-en rees en daalde, en door de nacht schoof de zon die je niet zag
-door 't Noorden. En 't laatste licht van den dag schoof mee door 't
-Noorden en werd 't eerste licht van den nieuwen morgen. Zoo raakte
-de eene dag aan den anderen, zooals dat in Juni altijd is.
-
-Voor de aarde was de zaak eenvoudig genoeg. Die draaide maar om z'n
-as en vervolgde z'n baan om de zon en had er geen weet van. Maar
-de menschen erop tobden met moeite en zorg en veel verdriet door
-de dagen, alsof 't zonder die moeite, die zorg en dat verdriet geen
-avond zou worden.
-
-Japi wist wel beter. De zon kwam van zelf wel weer bij de Walchersche
-duinen in zee terecht. Maar Bavink had 't bij tijden leelijk te pakken.
-
-Bavink was een kerel, die gemeenlijk hard werkte. De menschen dachten
-dat i nog al wat kon. Hij lachte er om. Als i niet moest verkocht i
-niets; zijn beste werk zette i weg, keek er niet meer naar om, altijd
-ontevreden. Zoolang i werkte ging het goed, als i klaar was hatti er
-pijn van; bij tijden was i dood op. Als de menschen wisten hoe i de
-dingen zag, hoe ze hem aanpakten, ze zouden lachen om zijn prutswerk,
-om zijn akelige knoeierige reproductie dier heerlijkheid. Bavink
-had heele tijden dat i niets deed, zich maar liet gaan, lekkertjes
-de dingen aankeek en er doorheen sukkelde, 't prettig vond dat de
-boel zoo "verdomd mooi was", zooals i dat zei. Dat i pijn in zijn
-schedel voelde als i dacht aan al zijn vergeefsche pogingen, aan
-zijn "verdienstelijke werk." Verdienstelijke werk! Spuwen moest i
-als i er aan dacht. "Verdienstelijke werk", zeiden ze. Ze wisten er
-wat van. Je kon wel merken dat de dingen hen niet te grazen hadden
-genomen en door elkaar geschud zooals hem.
-
-Hij wou dat i 't schilderen maar laten kon, maar dat gaat ook maar
-zoo niet; als 't er in zit wil 't er uit. En dan begon de marteling
-weer, werken, werken dag en nacht, daags schilderen, 's nachts er
-over piekeren, er bij blijven, doorwerken, zorgen dat je de dingen nu
-goed vasthield. Dan sliep en at i nauwelijks; in 't begin rookte i dan
-enorm veel sigaren achter elkaar maar na den eersten dag hield dat ook
-op. Dan had i oogenblikken van 't hoogste geluk zooals zelfs het loome
-wegzinken in al dat "lekkere mooi" hem niet geven kon. En dan kwam die
-kijken, en die, en dan stonden ze met hun tweeën, met hun drieën, met
-hun vieren achter hem en keken en knikten en wezen. En dan ineens was
-'t uit. Dan zei i: "Verdomme", en ging op zijn brits liggen en liet
-een klein spatje jenever halen, en deed niets meer. Dan werd na een
-paar dagen het doek bij de rest gezet. De dagen die daarop volgden was
-i ellendig, moe, miserabel, onvatbaar, ziek, en ging i weer "sloffen"
-zooals i dat noemde: niets doen, luieren, rond loopen. Als i centen
-noodig had dan haalde i 't een of ander uit de "vullis", dan zocht
-i een "doekje" uit waarvoor "ze wel 't een of ander zouden geven",
-en dat verkocht i dan. Niemand kon 'm van die manieren afbrengen. Hij
-was nu eenmaal zoo. Z'n kracht en zijn zwakte hoorden onverbrekelijk
-bij elkaar. En als i wat had verkocht dan stopte i de centen los in
-zijn zak, dan rammelde i met de guldens en riksdaalders, dan liep i
-in de Kalverstraat een liedje te fluiten. Dan groette i joviaal met
-zijn hand boven zijn hoofd als je 'm tegen kwam.
-
-Dan kwam i vertrouwelijk bij je staan, liet je geheimzinnig de "spieën"
-zien, lachte hardop en zei: "De stakkers toch hè?" Papier nam i nooit
-aan: daar kon je niet mee rammelen. Goud moest i hebben en zilver,
-en als 't 'm te veel werd "kwam i de rest later wel eens halen."
-
-Dat was Bavink; en je begrijpt dat een heer die zich oefende
-in 't versterven hem degelijk interesseerde. Daar kon i wat van
-leeren. Zoo'n kerel die 't prettig vond om zich te laten uitwaaien,
-zijn kleeren en zijn lijf te laten doortrekken van den natten zouten
-wind, die zijn lippen proefde met zijn tong omdat i dien zeesmaak zoo
-"verdomde lekker" vond; die 's avonds aan zijn handen zat te snuffelen
-om de zee op te snuiven. Zoo'n kerel die tevreden was omdat i bestond
-en gezond was en genoegerig zich bewoog tusschen Gods hemel en Gods
-aarde, en 't dwaas vond dat de menschen zich zooveel moeite gaven,
-en hardop om ze lachte en die eeuwig met een besten glimlach zich
-stilletjes zat te verheugen in 't water en de lucht en de wolken en
-'t veld en zich doornat liet regenen zonder 't te merken en dan zei:
-"ik geloof dat ik nat ben", en lachte. Een kerel die smakelijk duur
-kon dineeren en smakelijk dure jenever wist te drinken als de eerste
-in Nederland, en op andere tijden op marsch (want i zat niet altijd,
-hij was af en toe dagen op de been) dag in dag uit droge fijntjes at
-en tot tranen toe bewogen was omdat in 't veld "zoo'n brokkie brood
-zoo lekker smaken kon."
-
-En als Bavink werkte dan zat Japi er bij in 't gras of binnen,
-omgekeerd op een stoel en rookte. En als ze binnen waren dan had Japi
-een tweede stoel erbij slaan met een borreltje er op, waar i af en toe
-de hand naar uitstak. En hij hield Bavink aan den gang. Tegen niemand
-anders had Bavink ooit een woord gezegd als i werkte; met Japi sprak i.
-
-"Wat duvel", zei Japi, "'t dondert toch niet of 't goed is, je doet wat
-je kunt, je bent nu eenmaal een stakker. Je moet schilderen. Je kunt
-'t toch niet laten. 't Hindert immers aan de dingen niet of jij ze nou
-niet heelemaal zoo krijgen kunt als ze zijn. En de lui, die snappen
-er toch niets van. Van de dingen niet en van je werk niet en van jou
-niet. Ik kon mijn tijd toch ook een boel beter besteden dan hier te
-zitten zuipen en naar die verfboel te koekeloeren. Word ik er minder
-van?" "Neen, dat deugt niet", zei i dan, "veel te blauw; je weet toch
-wat we gisteren afgesproken hebben? Veel te blauw, kerel. Denk je dat
-'t je zoo zou aangepakt hebben als 't die rare blauwe kleur had?"
-
-Japi was goud waard voor Bavink. Bavink sleepte 'm overal mee. Bavink
-heeft Japi gemaakt tot wat i was, toen Bavink in Amsterdam met hem
-kwam aanzetten.
-
-Japi was al heel gauw erger dan schraal bij kas. Voor geen geld ter
-wereld had Bavink hem laten gaan. Japi moest maar zelf in de "vullis"
-gaan zoeken. En dat vak verstond Japi gauw. Nooit had "de belt" zoo
-gerendeerd. En sedert betaalde Bavink alles of bijna alles. Af en
-toe kreeg Japi een klein beetje geld van huis gestuurd. Maar dat was
-de moeite niet, want bij tijden leefden de heeren als kapitalisten;
-als ze een bui kregen gingen ze voor een paar dagen naar Amsterdam,
-naar Brussel, naar Parijs, naar Luxemburg; veertien dagen zaten ze
-in Normandië. Japi sleepte geregeld een klein beltje mee: een "jonki
-van den grooten belt", zooals hij dat noemde. In Frankrijk en België
-klampte i de menschen op straat aan, schelde aan de huizen. Van niemand
-anders zou Bavink 't geringste van dien aard hebben geduld. Maar
-niemand anders verstond de kunst Bavink in 't leven te houden, zooals
-Bavink zei. Z'n conversatie was onuitputtelijk. En een geheugen hatti
-voor landschap dat aan 't wonderbaarlijke grensde. Langs de spoorlijn
-van Middelburg naar Amsterdam kende i alles, elk veld, elke sloot,
-elk huis, elke laan, elke boomgroep, elk riggeltje hei in Brabant,
-elken wissel van 't spoor. Als je uren in donker had gereden en Japi
-had al dien tijd geslapen languit op de bank en je maakte 'm wakker
-en je vroeg: "Japi waar zijn we?" dan moest je even wachten tot i
-goed wakker was en dan lag i even te luisteren naar den klank van 't
-rijden en dan zei i: "Ik denk dat we bij Etten-Leur zijn." En dan kwam
-'t uit ook. Hij kon je precies vertellen hoe op dien en dien dag de
-schaduw van die en die boomen bij Zalt-Bommel op die en die laan viel
-en welke schepen toen en toen langs Kuilenburg vaarden in de Lek, toen
-je met Japi over de spoorbrug reed. En dan zat i maar bij 't raampje
-in afwachting: "nu komt dit, nu komt dat". Uren lang. En als i iets
-zag dat i bijzonder goed kende dan knikte i en lachte. Of hij zei:
-"Kijk, die boom is weg"; of: "Hé, nu zitten er appeltjes aan, die heb
-ik den vorigen keer nog niet gezien." Of: "Voor veertien dagen stond
-de zon net achter de kruin van dien boom, nu staat i een eindje links
-er van en wat lager, dat komt omdat we veertien dagen verder zijn en
-we zijn ook 10 minuten te laat."
-
-
-
-
-III.
-
-
-En zoo kwamen ze met den winter naar Amsterdam en zat Japi op een
-avond op mijn kamer en rookte de eene sigaar na de andere, die voor
-'t wegnemen op mijn tafel lagen, mijn sigaren.
-
-Ik had dien avond juist den langen Hoyer op bezoek, die weer eens van
-Parijs was komen aanwaaien en nu zat op te hakken over z'n werk en
-over de meiden, met een stroohoed op, in November, en een zalmkleurige
-jas aan. Hij was bezig aan een onbegrijpelijk verhaal van een jonge
-dame en een huurkoetsier en een mandje met paling, toen we op de trap
-gestommel hoorden. 't Was in een volksbuurt, je kon gewoonlijk zoo
-maar naar boven loopen, de straatdeur stond meestal open.
-
-Bavink kwam 't eerst binnen en zei: "Hoe maak je 't kerel? ja ik
-ben 't zelf. Ha, ha, Hoyertje. Hoe gaat 't, Hoyertje, nog altijd
-een ophakker? Nogmaals hartelijk gefeliciteerd hoor. En jij ook,
-Koekebakker, dat je er lang getuige van mag wezen." In de deur stond
-Japi. Een lucht van zoutwater en gras brachten ze mee. "Kom binnen,
-kerel, kom binnen!" inviteerde Bavink, op mijn zolder.
-
-"Och mijnheer", zei Hoyer, "wees zoo goed de deur achter je dicht te
-maken." "Koekebakker", zei Bavink, "dit is Japi, een kerel waar je
-plezier van kunt beleven. Hoyer is nog even welgemanierd als altijd,
-hoor ik". "Ga zitten Japi", inviteerde Bavink en liet zich met
-een plof vallen op de eenige stoel die vrij was; "neem dat kistje
-maar." Er stond een schavotkleurige matrozenkist, daar had ik een
-schoon hemd in en de brieven van mijn zuster. "Wacht ik zal u helpen",
-zei ik. Toen schoven wij de kist bij tafel, Japi en ik, en toen zag
-Japi een leeg stijfselkistje staan van Hoffmann met een kat er op,
-daar had ik aard ingehad, maar er had niets in willen groeien. "Zie
-zoo", zei Japi "anders zit ik zoo laag." "Ik zal er maar eentje nemen",
-zei Bavink en stak een van mijn sigaren op. "Ga je gang maar Japi". En
-Japi beviel dat wel. "Wat heb je daar?" zei Bavink. Op mijn tafel lag
-"Le Lys dans la Vallée" van Balzac. "Aha, Balzac. Geen kwajongen,
-die oue heer. Dood hè? Al lang dood. Natuurlijk. Waar kom je vandaan,
-Hoyer? Wat heb je daar een mooie jas aan. Ga eens staan. Te kort,
-kerel, veel te kort". Bavink was genoegerig. "Dat weet ik potdome
-ook", zei Hoyer. "Vertel liever eens waar jij gezeten hebt. En wie
-is die heer?"
-
-En toen kwam het verhaal, met begeleiding van Japi met knikken en
-grijnzen. En af en toe ging die hand naar mijn tafel en ook Hoyer
-werkte als een fabriek en ik rookte maar niet meer. "Wacht", zei
-Bavink, "dat is waar ook." "Goeie hoor. Kamper Middelburgers, van
-Bessem en Hoogenkamp van de Lange Delft." "Bekend", zei ik.
-
-"'s Jonge", zei Japi, en zat m'n hok rond te kijken; "'s jonge, "'t
-ziet er hier gezellig uit. Waarachtig, 't is hier gezellig". Hij stond
-op en liep naar den muur. "Aha, Breitner. Heel goed. En wat hebben we
-daar? 't Is hier een beetje donker. Zoo, mijn vriend Mauve. En daar heb
-je waarachtig ons stadhuis ook." 't Was een schetsje van 't raadhuis
-in Veere. "Bavink", zei Japi, "'k geloof, dat je daar kennis aan hebt;
-ik zoek zoo een baantje, als dat niet een dingetje van jou is."
-
-"Daar kom je goed af", zei Bavink. "Dat dacht ik wel", zei Japi en
-ging weer zitten. "Nee maar, ik kom hier vast terug. Ik zit hier goed."
-
-Op dat oogenblik begon de gramophoon van den diamantslijper
-aan den overkant ter werken. "Klappen", zei Japi. En wij aan
-'t applaudisseeren. Met z'n vieren stonden we bij 't open raam en
-applaudisseerden honderd uit. Overal hoorde je op de waranda's deuren
-opengaan, de menschen kwamen buiten. Sommigen applaudisseerden mee;
-een kind begon te huilen; een hond jankte alsof binnen een maand 't
-heele blok zou komen uit te sterven. De diamantslijper hield prachtig
-vol. Een juffrouw aan den overkant riep: "Halve garen!" Een klein
-meisje schreeuwde enkele malen. "Papus", "Zeppelin!" Een jongetje
-ging op een mondharmonica spelen. "We moesten de straat maar opgaan",
-zei Hoyer.
-
-En zoo stommelden wij de trappen af. Drie- en tweehoog werd binnen
-druk gepraat. "Over ons", zei Japi. Eenhoog was niemand thuis. "Zeg
-Japi" zei Bavink op straat, "nu moest jij eens een rondje geven." "O
-ja", zei Japi, "vooruit dan maar". En zoo leerde ik Japi dienzelfden
-avond nog in zijn kwaliteit kennen. Hoyer had een theorie dat bier
-nooit kwaad kon. Wij dronken er dus zeer aanzienlijke hoeveelheden
-van. Japi had geen cent; Hoyer verdomde 't; Bavink was zat, zat
-wezenloos te staren en te beweren dat "deze heer een verdomd goeie
-kerel was en dat hij een rondje gaf (dat was Japi), en dat de kelner
-ook een verdomd goeie kerel was." Ik kwam op negentien cent; Hoyer was
-uitgeknepen. Ik besloot "'t geval" maar schuldig te blijven; de kelner
-kende me; en om één uur liepen we met z'n drieën op 't Frederiksplein
-vreedzaam te jodelen. Die centen kreeg ik later van Bavink terug;
-hij wilde met geweld hebben dat ik ze aanpakte. Japi vond 't geval
-kostelik, zat drie dagen later op den rand van mijn ledekant en liet
-zijn beenen bengelen; zei dat 't stom van Bavink was geweest om zich
-te bezatten, maar "die zaak kwam in orde." Toen hij wegging had hij
-"Le Lys dans la Vallée" te pakken.
-
-
-
-
-IV.
-
-
-Het was een maand later. Een veertien dagen had het wat gevroren,
-maar in 't begin van die week was 't weer plotseling omgeslagen. En
-nu was 't avond en 't stortregende. Den heelen dag had het bijna
-zonder ophouden gestortregend. Het water liep bij stralen langs
-mijn ruiten. Ik voelde me behagelijk. Ik mocht dat wel. Ik had
-geen kachel en m'n demi stond nog bij Oome Jan. Een winterjas heb
-ik nooit bezeten. Die vorst had me gehinderd: van armoede moest je
-naar bed. Anders kon ik in dergelijke omstandigheden nog wel eens bij
-Bavink terecht. Maar juist nu had die heer de aardigheid gehad om over
-dag te slapen en 's nachts bij den weg te loopen. Een heele nacht had
-ik moederziel alleen bij zijn kachel gezeten; hij had dat zoo willen
-hebben maar lollig was 't niet geweest. En nu zat ik te luisteren
-naar 't kletteren van den regen op 't dak en was blij dat 't dooide,
-hard dooide. Op tafel lag mijn brood, twee dikke pillen; mijn laatste
-bordje was den avond tevoren gebroken. En daarnaast lagen de centen:
-vier blauwe papiertjes, twee rijksdaalders, drie guldens en enkele
-centen. En in den hoek op den grond stond mijn éénvlams stelletje en
-in 't kleine keteltje begon 't water te razen. Daarnaast stond m'n
-theepot, zonder deksel, te wachten tot 't water zou koken; de thee
-was er al in. En ik zat met mijn beenen onder tafel uitgestrekt,
-met bloote voeten, in mijn hemd, mijn handen in m'n broekzakken en
-keek naar m'n boterhammen, naar m'n lieve geldje, naar de vlam van
-mijn olielamp, naar 't licht van mijn stelletje, en luisterde naar
-de regen en was tevreden.
-
-'t Was acht uur. 'k Legde m'n klokje op tafel naast m'n centen,
-'t klokje dat nu niet naar Oome Jan hoefde en zei: "Jij blijft
-voorloopig bij Oome Koekebakker, klokje", en stak m'n hand weer
-in mijn zak. Dat converseeren met m'n dingetjes was ik zoo gewoon,
-omdat je met de meeste menschen zoo weinig praten kunt.
-
-Voorloopig was ik uit den brand, 't Lieve najaar had me niet
-bedrogen. Het vallen van de bladeren, de Zuidwestenwind die de boomen
-aan den Veerschenweg nog meer had doen krommen naar het Noordoosten,
-die 't klokkenspel van Lange Jan in flarden had gewaaid, die den
-toren had doen zwiepen en trillen, bang onder de zwarte wolken, ik
-had ze dan eindelijk in bank en zilver omgezet en daar zat ik en
-keek er naar, naar mijn eigen geld, 't geld daar je op aan kunt,
-dat je nooit bedriegt en nooit in de steek laat. Doornat was ik
-een uur geleden thuisgekomen, met een brood, een half pond boter,
-twee ons boterhammenworst, een half pond suiker, een ons thee en een
-kistje sigaren, 25 sigaren van 4 cent, een rijkdom die ik sedert
-mijn verjaardag niet gekend had, en dat was maanden geleden. De
-boterhammenworst had ik weggezet, die was voor morgen. Ze hadden
-een kastje voor me getimmerd, naast 't raam en daar lag op den bodem
-alles op een rijtje: de boter, de thee, de suiker, de worst, al die
-dingetjes die zoo lekker kunnen wezen, als je er een tijdje af bent
-geweest. En 't aangesneden brood lag er boven, op 't plankje.
-
-En op den zolder van drie hoog hingen mijn kleeren te drogen: jas,
-vest, broek, onderbroek, overhemd en sokken. 't Water begon te koken,
-'t deksel van 't keteltje ging rammelend op en neer. Ik keek naar den
-stoom en begon plannen te maken om morgen m'n demi uit den lommerd te
-halen en voor een keer niet in 't koschere restaurant te dineeren:
-biefstuk met appies 30 cent, erwtensoep met vleesch 35 cent. En ik
-bedacht juist dat ik er wel aan had kunnen denken om een druppeltje
-drank in huis te halen, toen ik in mijn gepeinzen gestoord werd
-door een zwaren stap buiten de deur. Er rommelde iemand aan mijn
-deur. Kloppen ging niet, want mijn deur was van behangselpapier op een
-paar latten geplakt, en als je klopte ging je er door. Dat wisten de
-lui. "Zeker Hoyer", dacht ik, "die kan nooit den haak vinden." De haak
-zat van binnen maar de deur sloot niet; je kon net je vinger door de
-reet steken en zoo van buiten de deur openmaken. "Kom binnen", riep ik,
-te lui om op te staan. "Makkelijk praten", hoorde ik zeggen, "hoe zit
-dat?" "Die stem ken ik niet", dacht ik, "wie kan dat zijn?" Ik stond
-op en deed open, meteen liep een straal water over mijn hand. "Japi",
-zei de man. "Kom binnen", zei ik weer. Daar stond i; 't water liep
-van alle kanten uit zijn kleeren en van z'n hoed.
-
-"'t Regent nog al", zei Japi, "mag ik even mijn jas uitdoen? Wacht,
-dan zullen we dit eerst neerzetten." Onder z'n jas vandaan haalde i
-een pak in een Handelsblad: boeken, dat kon je direct zien, en zette
-'t op tafel. "Ziezoo, kan dit ergens uitgehangen worden?" zei i en
-gaf me z'n jas. Z'n hoed zette i overeind tegen m'n stelletje.
-
-"Een oogenblik, ouwe heer", zei ik en nam z'n jas en hoed mee, hing
-de jas bij m'n eigen natte kleeren, sloeg den hoed uit en legde die
-toen plat op den grond in den hoek.
-
-Japi zat al, wrong de knieën van z'n broek uit en keek rond. "Wat
-verschaft me het genoegen?" "Zeg maar Japi", zei i, maakte 't
-pakje los en legde "Le Lys dans la Vallée" op tafel. "Zie hier,
-burger". "Mooi zoo", zei ik, "en wat hebben we daar?" "O", zei Japi,
-"boeken van Appi."--"Leest Appi tegenwoordig 't Handelsblad?" "Neen,"
-zei Japi, "die krant is van mijn ouwe heer, daar stond een advertentie
-in."--"Een advertentie?"--"Een advertentie; zie hier, daar even van
-den ouwen heer gekregen."
-
-""Assistent correspondent gevraagd op druk exportkantoor", let wel,
-druk exportkantoor--"grondig bekend met de moderne talen, stenografie
-en machineschrijven. Zij die reeds in den export werkzaam waren
-(let op dat waren!) genieten de voorkeur. (Genieten de voorkeur, dat
-genieten kan me wel bekoren). Salaris f 3 à 400 per jaar. Brieven onder
-No. 1296 bureau Alg. Handelsblad"--1296, slag op 't vlotje. Floris de
-stijve springt over de Overtoom. Nooit van gehoord? En waarom hebben
-ze dan de Overtoom gedempt? 't Was geen gezicht om dien stijven kerel
-er over te zien springen, dat wilden ze niet meer hebben. Die f 300
-à 400 bevallen me wel, de rest trekt me minder aan"
-
-"Wilt u daarop schrijven?" vroeg ik--"Jij, als 't ublieft," zei
-Japi. "Willen? Ik moet van de ouwe heer. Hij zegt: 't kan zoo
-niet blijven doorgaan. Ik zie niet in, wat niet. Heeft hij last
-van me? In vijf weken heb ik maar twee maal thuis geslapen. Geen
-cent zie ik van hem. Kijk eens hier." Hij stak z'n been uit. Ik zag
-een splinternieuwen, gelen schoen. "Wat bliksem, dien schoen ken
-ik."--Waar zie je zulke gele schoenen?--"Ze zijn nu wat donker van
-'t water", zei Japi, en zette den anderen voet bij den eenen. "Van
-Appi! En hoe komt dat? Ik ben m'n ouwen heer niet tot last. Ik loop
-rond met mijn schoenen tot ze zoo lek zijn als een mand. Appi is een
-fideele kerel. Schilderen kan i niet, zal i nooit leeren, dat zie ik
-wel, maar hij is een fideele kerel. Sokken hat i niet over de hand,
-ik zit met m'n bloote voeten in z'n schoenen", zei Japi, en liet heel
-gemoedelijk een stuk van z'n bloote been zien. "En boeken heeft i,
-in geen jaar kom ik er doorheen, al lees ik dag en nacht."
-
-Appi z'n vader had een goed beklante slagerij en kon 't doen. Dat Appi
-nooit schilderen zou leeren heeft Japi goed gezien; z'n vader heeft
-hem later in een huis-, reclame- en decoratieschilderswerkplaats gezet.
-
-Ik zette thee. Gehurkt bij mijn stelletje, goot ik 't water op en zette
-'t theepotje op 't waterketeltje. Japi snoof.
-
-"Goeie bullen", zei i, draaide zich heelemaal om en verschoof z'n
-stoel tot hij met z'n neus boven de theepot zat. "Ik heb mot gehad
-met Bavink". zei i. "Is 't waarachtig?" zei ik. Van Hoyer had ik al
-gehoord dat ze bij dag en bij nacht samen rondscharrelden, dat ze
-in één bed sliepen, Japi onder 't laken en Bavink er boven, dat ze
-om beurten jenever hadden gedronken uit 't ééne bierglas dat Bavink
-nog had. "Ik heb z'n kacheltje kaduuk gestookt, Zondagavond."
-
-In één avond hatti 't kapot gestookt. Hij had maar zitten opladen en
-zitten poken, en naar den gloeienden pot zitten kijken en z'n pijp
-gerookt, de kachel zoo te zeggen tusschen z'n knieën. En niks gezegd
-hatti, tot Bavink plotseling gezien had dat er een groote scheur in den
-pot was en vreeselijk had opgespeeld. Japi had 'm laten uitrazen, hij
-was opgestaan en had z'n stoel weggenomen, en Bavink had met de pook
-'t schuifdeurtje open gemaakt en een gat gebrand in den grond met 't
-uitscheppen van de gloeiende kolen. En toen Bavink was blijven razen
-had Japie gezegd: "Verrek met je kachel", en was kalmpjes weggegaan
-naar 't huis van z'n ouwe heer en had een schoone boord omgedaan van
-z'n broer, en van z'n moeder een stuk taart gekregen dat van 't dessert
-was overgebleven. En had een nacht thuis geslapen en den volgenden
-middag  was i op straat Loef tegengekomen dien i ook al kende. Loef die
-later met zwemmen verdronken is, juist toen i er zoon beetje begon te
-komen; en die had hem weer meegenomen naar Bavink en gezegd: "Bavink
-ik breng je kaduukstoker mee." En Bavink had om 't geval gelachen,
-En Japi was dadelijk naar 't plankje geloopen en had, op 't bekende
-plaatsje "naast Dante", een nieuw kruikje Bols gevonden. En met z'n
-drieën hadden ze 't een heel eind soldaat gemaakt en toen had Japi
-dikke boterhammen gesneden van Bavink z'n brood en toen waren ze met
-hun drieën naar 't Amstelveld gegaan en hadden voor 70 cent een nieuw
-kacheltje gekocht ('t was Maandag), een kachel van een voorwereldlijk
-model; en met z' drieën hadden ze die op een handkar naar huis gekruid.
-
-Ik presenteerde Japi een kop thee. Hij dronk uit een spoelkom, een
-kopje had ik niet voor 'm, steunde behagelijk en zette de kom hard
-neer. "Nu wou ik wel een stukje brood hebben", zei i; "neem me niet
-kwalijk, ik geloof dat ik den weg al weet." Hij had m'n kast al in de
-gaten gehad "Kerel", zei i, "weet je dat je worst in huis hebt?" Of ik
-'t wist. Hij kwam er al mee aanzetten. "Boterhammenworst, een ordinair
-volksvoedsel." Mijn worst, mijn rijkdom, zoo even nog het onderwerp van
-mijn mijmeringen over mijn weelde, de worst die ik voor morgen wilde
-bewaren. Japi wist er raad mee. En ik moet zeggen hij vergat mij niet,
-hij gaf me twee plakken op elke boterham. Er was toch genoeg. Japi
-at. Wat kon die kerel eten! Het brood lag naast 'm op tafel en
-hij sneed maar. Ik begon er schik in te krijgen. "Geneer je niet
-Japi, centen genoeg." Japi had ze nog niet gezien. "Goddome", zei i,
-"vetpot!" "Ze hebben zeker weer wat van je geplaatst". Ik knikte. "Zoo
-moet je maar doen", zei i, "die kerels zijn toch nergens anders goed
-voor dan om ons de kost te geven. Ik heb van m'n leven ook nog eens
-iets geschreven." Hij propte z'n mond vol brood en worst en veegde z'n
-handen af met 't Handelsblad, dat i daarna in elkaar frommelde. "Ik
-zal er maar niet op schrijven, ik deug daar toch niet voor."
-
-En toen kwam uit een binnenzak een oud vermolmd onwelriekend krantje,
-op de vouwen doorgesleten: "De Vlachtwedder Grensbode." Hij liet me een
-artikeltje zien: "Brieven uit Amsterdam" stond er boven. Zes hatti er
-geschreven, zei i, de vijf andere had z'n broer zoek gemaakt. Japi nam
-nog een sneedje brood. "Moet je niet meer?" vroeg hij. Ik bedankte en
-Japi nam 't laatste van m'n twee ons worst, "'t Ordinaire volksvoedsel"
-ging er goed in. "'s Nachts gemaakt" zei Japi met z'n mond vol en
-wees met 't mes naar 't krantje. "Na kantoortijd, 's Avonds moest ik
-altijd op kantoor terugkomen. Af en toe moest ik m'n hoofd onder de
-kraan houden om wakker te blijven. Ik zou je nu danken. Wat heb ik
-er aan? Niks, moe word je er van. 'k Loop liever bij den weg en kijk
-naar de menschen en de wagens en de huizen. Speciaal kijk ik naar de
-lieve jonge meisjes en de pas getrouwde vrouwtjes. Die pas getrouwde
-vrouwtjes pik je er zoo uit, die herken je dadelijk. En dan denk ik
-aan 't plezier dat ik van al die lieve diertjes niet heb. Dat doe
-ik liever dan dat ik er over schrijf. Wat gaat 't die kaffers aan,
-wat ik zie. Zelf loopen ze bij de straat te sloffen en naar den grond
-te kijken en trekken vervelende gezichten omdat 't zoo ver is, en
-'t leven zoo moeilijk, dat je er akelig van wordt. Doen zij iets voor
-mij? Die paar centen kunnen ze houden."
-
-'t Artikeltje was wel aardig, maar Hoyer zei later dat i vast niet
-geloofde dat 't van hem was.
-
-"Nu zou ik wel een potje bier lusten", zei Japi en leunde
-achterover. "'t Spijt me kerel", zei ik, "ik heb niets in huis,
-geen bier en geen jenever en geen kleeren om over straat te gaan,
-maar steek een sigaar op."
-
-De regen kletterde op 't dak alsof i er door zou komen, de ruiten waren
-wit van 't water. Japi had geen zin er uit te gaan, dat zag ik wel. Hij
-stak een sigaar op, keek een poosje naar den rook en vroeg toen: "Die
-Hoyer, wat is dat toch eigenlijk voor een kerel?" Hoyer en hij konden
-'t niet goed vinden. Dat had ik wel gedacht. Hoyer was op de penning
-en een ruwe vent. "Die kerel deugt niet", zei Japi, "die moet vooral
-maar veel met verf knoeien, voor iets beters is ie toch niet goed."
-
-Bavink was een dag uit de stad geweest: "voor zaken" zei Japi en
-toen was hij (Japi) van Houten tegengekomen op weg van kantoor naar
-huis. Van Houten (een kennis van Bavink) was een kantoorbediende
-die dacht datti schrijven kon. Hij had indertijd een dikken roman
-gepubliceerd, waar de uitgever heel wat aan te kort gekomen was. Japi
-had zich door hem mee laten nemen en zich te eten laten nooden. Hoyer
-was er ook en 't eerste wat i gezegd had was: "Zoo, uitvreter!" Japi
-vond dat prachtig. We waren toch allemaal uitvreters. "De burgerman
-moet ons toch allemaal de kost geven." En dienzelfden avond had hij
-Hoyer een riks te leen gevraagd, enkel om te pesten. Want hij wist
-wel dat Hoyer toevallig geen geld bij zich zou hebben. Toch heeft
-zelfs de lange Hoyer er naderhand aan moeten gelooven. Japie heeft
-die malle zalmkleurige jas van 'm geleend en nooit teruggebracht. Maar
-veel plezier heeft Japie er niet van gehad. Ieder oogenblik moest hij
-er mee in den slag, en in Ouderkerk op de brug hebben de pummels er
-een mouw uitgetrokken.
-
-"Kom", zei Japi, "kwart over negenen, ik stap op. Hoor dien regen
-eens." Hij ging voor 't raam staan. "Niks te zien", zei i. "Je kunt
-niks zien door dien regen. Foei ik ben rillerig geworden, mijn knieën
-zijn nog nat. Jammer dat je niks in huis hebt." Ik haalde zijn jas. Hij
-was nog zwaar van 't water.
-
-"Moet je ver door dat weer?" vroeg ik. "Ik kan wel naar de ouwe
-gaan", zei Japi, "maar dat is ook nog een half uur. Dat is je nest,
-hè?" Japi schoof 't gordijn weg en ging op m'n ledikant zitten en
-gaapte. "Ik geloof dat ik ziek ben", zei i; "weet je wat je doen
-moest, haal voor mijn rekening een half maatje ouwe klare, ik zal
-'t je bij gelegenheid wel teruggeven." Ik stond daar nog met z'n jas
-over m'n arm. "Trek mijn jas aan", zei i. Ik scharrelde naar zolder;
-m'n vest was tamelik droog. De tapper woonde vlak bij. Ik schoot Japi
-z'n jas over m'n vest. 't Natte ding maakte me koud en akelig. Zoo
-ging ik al die trappen af en de straat over. Bij den tapper was niks
-te doen, ik bleef geen tien minuten weg. Toen ik boven kwam lag Japi
-te ronken, aangekleed, z'n schoenen nog aan. "Hallo", riep ik en
-schudde aan z'n schouder. Hij mompelde wat. "Hallo, jenever." Hij
-keek me lodderig aan en kwam langzaam overeind. "O", zei i, "ik zie
-'t al". Hij dronk een spatje. "Daar knap ik van op." "Zeg", zei i,
-"kan ik hier niet maffen? Ik ben vannacht niet op mijn bed geweest en
-vandaag kon ik niet slapen." Wat moest ik doen? Hij kon wel op den
-grond slapen, zei i, als i maar wat onder z'n hoofd had. "Goddank",
-zei i en smeet zijn twee schoenen tegelijk over den vloer. "Goddank,
-dat ik uit die natte krengen ben." Toen hing i z'n broek over de
-leuning van een stoel "om te drogen." Mijn stelletje schoof i op zij;
-in den hoek legde i de boeken van Appi, z'n jasje legde i er over heen,
-z'n vest hield i aan. Toen nam i mijn beste deken, rolde zich er in,
-dronk nog een spatje en ging met z'n hoofd op 't stapeltje liggen en
-zei: "Wel te rusten."
-
-En ik ging weer aan tafel zitten, keek naar mijn centen en dutte
-in. Toen ik wakker werd knetterde de lamp, de olie was op. Ik kroop in
-mijn ledekant en sliep slecht, door de kou. Japi had nergens weet van.
-
-Toen de dag aanbrak en ik voor de zooveelste maal wakker werd, hoorde
-ik hem rammelen. Hij was bezig thee te zetten, had zelf beneden
-water gehaald, en zich aan m'n ontstelde buren voor een neef van mij
-uitgegeven. Hij had best geslapen, hij was alleen een beetje stijf. Hij
-hoopte dat i me niet wakker had gemaakt. "Ik heb al gegeten", zei i
-"ik geloof dat je niet al te veel brood meer hebt." Hij moest weg. Hij
-wilde Bavink nog spreken die toen gemeenlijk 's morgens om een uur
-of tien ging slapen. Hij bracht mij een kom thee in bed en stond bij
-'t raam z'n kom leeg te slurpen. Met twee handen hield i die vast en
-keek naar buiten. "Allemaal armoed", zeidi. "Nou bonjour hoor, mijn
-jas kan ik zelf wel van de lijn halen." Bij de deur draaide i zich
-nog even om. "'s Avonds ziet zoo'n hok er een boel gezelliger uit."
-
-Dat vond ik ook. Ik scharrelde mijn bed uit, koud en beroerd. Op tafel
-lagen m'n centen nog. Hij zegt dat hij z'n ouwe heer niet noodig heeft,
-dacht ik, en de centen van den burgerman evenmin. Zegt u dat wel.
-
-
-
-
-V.
-
-
-"Koekebakker", zei Japi, "ik voel me zoo raar van binnen." 't Was op
-een middag bij Bavink. Ik had Bavink willen spreken,  maar die was
-uit. Japi zat aan tafel met een fleschje inkt van een stuiver en een
-pak kranten voor zich. "Koekebakker, ik voel me zoo raar van binnen."
-
-"Je ruikt tenminste degelijk naar jenever", zei ik.
-
-"Nee", zei Japi, "de jenever is 't niet. Ik geloof dat mijn
-ziel te groot is." Zoo'n uitvreter toch! "Wat moeten die kranten,
-Japi?" vroeg ik. Japi gaf een klap op 't pak. "Nieuwzen van den Dag,
-Koekebakker, Nieuwzen van den dag. Er zijn er bij van een maand
-oud." "Moet je weer solliciteeren, Japi?" "Juist geraden man. 't
-Gaat zoo niet langer. Pak een stoel. Kijk eens aan, K H 14684
-Nieuws van den Dag. WelEdl. Heeren."--"De hoeveelste is dat?" vroeg
-ik.--"De eerste pas. Dat gaat niet zoo gauw. Dat komt, omdat jelui
-nooit in den handel zijn geweest, jelui weet niet, hoe 'n toer dat
-is. Wat zal je drinken, kerel? Je neemt me wel niet kwalijk?" en hij
-doopte z'n pen in de inkt en staarde op z'n papier. "Koekebakker",
-zei Japi, keek hulpeloos rond en legde z'n pen neer. "'t Gaat niet,
-ik ben er geen kerel voor. Eenmaal ben ik in den handel geweest. Ik
-deug er niet voor. Ik weet 't bij ondervinding. Ik begrijp er niks
-van. Waar is dat allemaal goed voor? Ik ben zoo best tevreden. We
-zullen dat maar weer wegbergen." En hij nam het pak kranten en legde
-'t zorgvuldig onder tafel.
-
-"Zie zoo, nu zie ik ze niet meer. Jij weet niet wat handel is,
-Koekebakker, anders zou je der niet om lachen. Om te beginnen ga
-je tot je achtiende jaar op school. Heb jij ooit geweten hoeveel
-schapen er in Australië zijn en hoe diep 't Suezkanaal is? Nou juist,
-daar heb je het. Ik heb dat geweten. Weet jij wat polarisatie is? Ik
-ook niet, maar ik heb 't geweten. De raarste dingen heb ik moeten
-leeren. Vertaal in 't Fransch: "onder benefice van inventaris." Ga der
-maar tegen aan staan. Je hebt er geen begrip van, Koekebakker. Dat
-duurt zoo jaren. Dan doet je ouwe heer je op een kantoor. Dan merk
-je, dat je al die dingen geleerd hebt om met een kwast papier nat te
-maken. Overigens is 't 't ouwe gedonderjaag, 's morgens om negen uur
-present en urenlang stil zitten. Ik vond dat ik op die manier niet
-opschoot. Ik kwam altijd te laat, ik probeerde wel op tijd te komen,
-maar 't wou niet meer, ik had 't zooveel jaren gedaan. En taai. Ze
-zeiden dat ik alles verkeerd deed, daar zullen ze wel gelijk aan
-gehad hebben. Ik wilde wel, maar ik kon niet, ik ben geen kerel om te
-werken. Ze zeiden, dat ik de anderen van hun werk hield. Ook daarin
-zullen ze wel gelijk gehad hebben. Als ik klaagde, dat ik 't niks
-lollig vond en vroeg of ik daarvoor nu op school al die wonderlijke
-dingen had geleerd, dan zei de oue boekhouder: "Ja jongetje, het
-leven is geen roman." Bakken vertellen, dat kon ik en dat vonden
-ze leuk ook, maar ze waren er niet tevreden mee. De ouwe boekhouder
-wist al heel gauw niet wat hij met me doen moest. Als de baas er niet
-was maakte ik dierengeluiden, zong komieke liedjes, die ze nog nooit
-hadden gehoord. De zoon van den baas was een ingebeelde kwajongen;
-af en toe kwam i op kantoor om centen te halen. Hij sprak vreeselijk
-gemaakt en keek met een allerellendigst, door niets gemotiveerd vertoon
-van superioriteit naar de bedienden van zijn pa. De lui lachten zich
-een beroerte als ik dien jongeheer nadeed. Ik heb daar ook nog een
-schrijfmachine bedorven en een boek weggemaakt. Toen hebben ze me
-aan een toestel gezet, dat ze de "guillotine" noemden. Daar moest
-ik monsters mee knippen. Dagen lang heb ik daaraan gestaan: alle
-monsters werden scheef. De lui hadden 't wel in de gaten, ze hadden
-niets anders verwacht. Ze hadden me daar alleen maar aan gezet om
-erger te voorkomen. Die monsters werden weggegooid; die gingen nooit
-naar de klanten. Toch had ik in die dagen nog gelegenheid om een brief
-verkeerd in te sluiten. Natuurlijk was 't erg; de man die den brief
-kreeg mocht niet weten, dat de baas zaken deed met den man waaraan
-i geschreven was. De boekhouder was totaal van streek. Toen begreep
-ik, dat ik maar liever heen moest gaan. Ik kreeg een poot van den
-baas. Ik was zelf ook blij dat ik wegging en heb hem hartelijk de
-hand geschud. Ik heb gezegd, dat 't me speet, maar dat ik er niets
-aan doen kon en ik geloof, dat 'k 't meende. Zie je, Koekebakker,
-dat is handel. Ik ben daarna nog drie weken volontair geweest op een
-effectenkantoortje, krantjes nakijken met een boek om te zien of de
-stukken van de klanten waren uitgeloot. Je ergste vijand zal er voor
-bewaard blijven. Ze moesten me wegdoen. Ik moest daar ook copieeren. Er
-was geen denken aan, dat ze uit 't copieboek konden wijs worden. Ik
-zag wel in dat 't zoo niet ging, ik kon er mijn hoofd niet bij houden.
-
-"Mijn ouwe heer was ten einde raad. Hij hoopt nu, dat 't met de jaren
-wel beteren zal. Ik weet dat zoo niet. 't Lijkt er nog niet veel
-op. 'k Heb 't nog veel te goed zoo. Weet je dat Bavink pas een bom
-duiten heeft gemaakt? Een slootje bij Kortenhoef met een hooibergje
-en een kalf. Als je blieft." En hij haalde zijn portemonnaie voor
-den dag. "Hij puilt van de centen. Koekebakker, jong, hij puilt van
-de centen. Harde riksjes. Morgen ga ik op reis."
-
-"Met Bavink?" vroeg ik. "Neen," zei Japi, "niet met Bavink, alleen. Ik
-ga naar Friesland." "Midden in den winter?" Japi knikte. "Wat
-doen?" Hij haalde z'n schouders op. "Doen? Niks doen. Jelui kerels
-zijn zoo akelig wijs: alles moet een reden en een doel hebben. Ik ga
-naar Friesland, niks doen, nergens om. Zonder reden. Omdat ik er zin
-in heb."
-
-Den volgenden avond bracht ik hem weg, in donker, naar den sneltrein
-van zevenen. Hij had een jas zonder knoopen aan, die hem veel te
-wijd was, een pet op, die hem een eind achter de ooren zakte en aan
-z'n voeten de nieuwe gele schoenen van Appi. In z'n hand hatti een
-papieren sigarenpijpje met een reclame. "Wacht even", zei i, toen
-we al beneden waren. "Ik heb nog wat vergeten." Even daarna kwam i
-terug met een vischhengel.
-
-Hij was weinig spraakzaam dien avond. Ik kon niet uit hem krijgen
-wat hij met dien vischhengel wilde. Onderweg rookte hij in een half
-uur vier sigaren uit zijn papieren sigarenpijpje, en toen ik aan het
-portier van hem afscheid nam vroeg hij me of ik niet een beetje tabak
-voor hem had.
-
-Na zes weken kwam hij terug met zes knoopen aan zijn jas en een
-paar rooie pluche pantoffels aan zijn voeten. Hij weigerde alle
-opheldering. Waar zijn vischhengel was? Oh, die had i uit den trein
-laten vallen. Hij was ook nog een keer in 't water gevallen, zei
-i. Meer liet hij niet los. Blijkbaar had i zich al dien tijd niet
-laten scheren, hij had een kleur van roode baksteen en een lucht
-van koemest bij zich. Hij bracht twee pond tabak mee, die niemand
-rooken kon. Hij was er aan verslaafd en kwam in veertien dagen niet
-om een sigaar. Toen waren de twee pond op, plus een peukie dat hij
-ook nog had meegebracht. Toen bleek dat hij nergens in Amsterdam
-die tabak kon krijgen. Hij schreef er om naar Friesland, maar kreeg
-geen antwoord. Hij was er beroerd van. Maar na een paar dagen zag
-ik hem toch weer bij Bavink zitten met een sigaar in 't hoofd, van
-Bavink natuurlijk.
-
-
-
-
-VI.
-
-
-Den zomer daarop was Japi weer verdwenen. Toen kwam ik hem tegen op den
-Boulevard du Nord in Brussel. Mijnheer was piekfijn, glad geschoren,
-een grijs hoedje, een goudgeel smal zijden dasje, een geruit overhemd,
-een gordel, een wit flanellen jasje met dunne blauwe streepjes, een
-witte linnen broek, van onderen onberispelijk omgestreken, bruine
-sokken met witte ruiten, lage schoenen.
-
-Hoe het ging? Patent. Wat hij daar deed? Op en neer loopen van het
-Gare du Nord naar het Gare du Midi over de boulevards. Of hij zich
-amuseerde? Uitstekend. Waar hij woonde? In Uccle. Wie hij uitvrat? Hij
-lachte, maar gaf geen antwoord. In het Maastrichtsche bierhuis op
-de Place Brouckère dronken wij ettelijke potjes zuur bier, waar hij
-verzot op was geworden. Eigenlijk dronk hij al die ettelijke potjes
-op een na, dat ik staan liet. Hij zat weer prinselijk achterover op
-zijn stoel en dronk met waardigheid en smaak, hield een beschouwing
-over asphalt, over de groote markt, over het mooie weer, zei toen dat
-hij naar huis moest en vroeg waar ik logeerde. Dan zou hij mij eens
-komen opzoeken. Daarna betaalde hij de potjes bier, en liet mij in
-verbazing achter.
-
-Begin Augustus kwam hij in Amsterdam terug met een verbonden
-hoofd. In Marchienne aux Ponts had hem een mijnwerker een geëmailleerd
-etens-pannetje op 't hoofd stukgeslagen. Hij was gesjochtener dan
-ooit, zijn ouwe heer hield hem schrikkelijk krap. Tot diep in November
-droeg hij zijn witte broek, die toen allang niet wit meer was. Hij
-was de oude niet meer, hij sprak weinig en rookte veel minder. Als
-hij bij Bavink op 't hok kwam en Bavink legde zijn sigaren op tafel,
-dan liet i zich op zijn stoel vallen, hield zijn jas aan en zijn
-hoed op, nam moeizaam een sigaar, beet er langzaam het puntje af en
-had moeite om de lucifers te vinden, knoeide met aansteken, rookte
-langzaam en zelden meer dan één sigaar op een avond. Stak hij een
-tweede op, dan gooide hij een groot stuk weg, wat hij vroeger nooit
-deed. Toen rookte i tot 't endje te klein werd om vast te houden,
-dan stak hij er een speld in en rookte 't zoo op. Het duurde niet
-lang of i rookte scheef. Eens liet hij bij Bavink de kachel uitgaan.
-
-Toen gaven wij hem op.
-
-En toen op een nacht dat het hard vroor, tusschen Kerstmis en
-Nieuwjaar, toen kwam Hoyer dien wij in maanden niet gezien hadden,
-en nadat we een tijd hadden zitten kletsen, vroeg i naar Japi. En toen
-begon i herinneringen op te halen. Of we nog wisten hoe Japi verleden
-zomer (dat was toen zoowat een half jaar geleden) 's nachts mee ging
-roeien op den Amstel. Hij zou in de punt gaan zitten om uit te kijken,
-want de Volharding voer toen alles kapot, had nog pas een tjalk in
-den grond gevaren aan den Omval. En Japi zat in het water te kijken
-naar de weerkaatsing van de sterren en zat met zijn rechterhand in
-het water en zag geen Volharding, zoodat de Volharding om voor ons
-uit te wijken bijna in de bocht aan den grond voer. De kerels werden
-toen kwaad en een van hen kwam op de achterplecht en schold ons uit
-voor nakende verdommelingen, en smeet met een steen die een heel eind
-voor onzen boeg in 't water plofte. Toen had Bavink gezegd, dat hij
-'t wel gedacht had en Japi zei: daar zijn we netjes afgekomen.
-
-"Apropos", zei Hoyer toen plotseling (Hoyer werkte nog al met
-burgermanstermen). "Apropos, ik heb Japi in Veere gezien met een
-Fransche dame, een verdomd lief wijf. Den heelen avond hadden die
-twee samen op 't steenen havenhoofd staan praten en over de balustrade
-gekeken naar de lichtboei en 't draaiende licht van Schouwen en naar
-de branding geluisterd, en "bekgetrokken" zooals Hoyer 't ordinair
-uitdrukte. Bavink zei weer dat i 't wel gedacht had en ik zei: "ook
-stom, dat hadden we kunnen weten," en toen kwamen wij los over Japi
-en dat hij niet meer zoo uitvrat als we dat van hem gewoon waren.
-
-'t Duurde nog een maand voor dat Japi los kwam. Zijn ouwe heer
-had een betrekking voor hem gevonden en den eersten Maart zou hij
-aantreden. Hij zei niet dat ie 't beroerd vond. Hij zou eens zien wat
-i er van maken kon. Hij zou vijftig gulden per maand verdienen. Dien
-avond vroor het weer hard. De sterren waren helder en ontzettend
-hoog. De kachel was niet aan. Wij zaten met ons drieën, jassen aan,
-kragen in de hoogte, hoeden op zoo als wij zoo vaak hadden gezeten
-als wij harder waren dan het kapitalistische gemoed en niets meer
-hadden om te verstoken.
-
-Toen begon Japi allerakeligst te boomen. Je zeilde maar met de aarde
-door de ijzige donkere ruimte, de nacht zou niet meer ophouden, de zon
-was weg en ging niet meer op. De aarde joeg voort in de duisternis,
-de ijzige wind huilde er achter aan. Al die werelden zeilden verlaten
-door de ruimte. Als er een tegen je aan zeilde was je verloren,
-verloren met al die 1500 millioen ongelukkige menschen. Japi zat te
-rillen in zijn jas, het vroor in de kamer.
-
-Toen begon i weer anders. De zon kon zoo mooi in de Waal schijnen. Bij
-Zaltbommel had i de zon in de Waal zien schijnen toen i de laatste maal
-met den trein over de brug kwam. Tusschen de brug en de stad maakte
-de zon een groote lichtplek  in het water. Het water stroomde maar,
-de zon scheen er maar in, honderd, duizend, honderdduizend maal. Voor
-tweeduizend jaar scheen de zon er al in en stroomde het water maar. God
-weet hoe lang al. Meer dan 700,000 maal was de zon sedert al opgegaan,
-meer dan 700,000 maal was i ondergegaan, al dien tijd had het water
-gestroomd. Hij werd beroerd van dat getal. Hoeveel regendagen zouden
-daarbij geweest zijn? Hoeveel nachten zou het zoo hard gevroren
-hebben als nu, en harder? Hoeveel menschen zouden dat water hebben
-zien stroomen en de zon er in zien schijnen en al die sterren gezien
-hebben in de nachten dat 't zoo vroor? Hoeveel menschen die nu dood
-zijn? en hoeveel menschen zouden dat water nog zien stroomen? En 2000
-jaar was nog niets; duizende jaren langer had de aarde al bestaan,
-duizende jaren kon i nog bestaan. Duizende jaren kon het water nog
-stroomen, zonder dat hij het zien zou. En als de aarde verging dan
-was er eigenlijk nog niks gebeurd. Daarna kwam nog zooveel tijd,
-er kwam geen einde aan den tijd. En al dien tijd zou hij dood zijn.
-
-Japies tanden klapperden; er was geen spatje jenever in huis en niets
-meer te krijgen op de pof.
-
-Toen werd Japi week. Toen begon i te spreken over Jeanne, zonder
-eenige aanleiding, alsof wij er alles van wisten. En dat haar
-handjes zoo zacht en zoo warm waren, dat haar oogen zoo konden
-schitteren. Donkere oogen had ze en zwart haar. Wij begonnen er mee
-te zitten. Hij deed de akeligste confidenties, over een witte rok met
-kantjes, over een rok van lila zij; over haar kleine witte voetjes,
-over allerlei lichaamsdeelen waar men niet over schrijft.
-
-Op 't laatst begon i Fransch te praten, eenige tientallen malen hoorden
-wij het woord "chéri" en "chérie". De laatste "e" van chérie sprak i
-uit. Toen sprak i weer Hollandsch en werd zakelijker. Zij zou scheiden
-van haar man, een misselijken droogpruimer, twintig jaar ouder dan
-zij. Dat vonden wij nog al banaal. En 1 Maart moest i aantreden op
-kantoor. Toen wreef i zijn gezicht met zijn beide handen en zei:
-"Ik ga weg, geef me een poot." Op de trap stommelde i.
-
-Een Maart trad i niet aan. Het werd April voordat hij weer zoover
-was dat hij aan het werk kon gaan. Uitvreten deed i niet meer.
-
-Maanden later op een avond zag Bavink hem zitten ergens drie hoog
-in een kantoorgebouw. Hij zat aan 't raam te werken en 't lokaal
-was hel verlicht. Bavink liep naar boven. Hij zat alleen en was
-druk bezig. Bavink kon niets uit hem krijgen. Hij werkte maar en
-zei weinig. Bavink snorde overal rond, pakte hier en daar een boek
-uit de rekken, keek er in, zette 't weer weg, schudde zijn hoofd,
-zei enkele malen: "'s jonge, 's jonge", draaide aan de copieerpers,
-keek op straat, zette alle ramen open om te luchten.
-
-Buiten viel een fijne sneeuw. Vlokken woeien naar binnen. "Doe als
-je blieft de ramen dicht", zei Japi en bleef schrijven. Toen kreeg
-Bavink een copieboek te pakken, bladerde en las er in, schudde weer
-herhaaldelijk zijn hoofd en kwam toen bij Japi staan, 't copieboek
-geopend in zijn handen.
-
-"Zeg, schrijf jij dat allemaal?" Japi keek nauwelijks op en zei enkel:
-"Niet allemaal." "Je bent toch een verdomd knappe kerel," zei Bavink,
-"die handel is niet makkelijk." Daarna ging Bavink weg.
-
-
-
-
-VII.
-
-
-Japi was een harde werker geworden. Kort na het bezoek van Bavink
-zonden ze hem naar Afrika. Binnen de twee jaar was i terug: ziek, half
-dood. Niemand hoorde iets van hem, tot ik hem op een November-namiddag
-zag staan achter den steenen wal bij het haventje van Wijk bij
-Duurstede. Daar stond i naar den modder te staren. Ik had eenige
-moeite hem te herkennen. Hij stak in een enorm wijde grijze jas, die
-hem veel te groot was, een enorme grijze pet zat hem diep in de oogen
-en over de ooren. Hij had een paar enorme breede bruine schoenen aan
-met stompe neuzen, en enkele jongens achter zich.
-
-Ik dacht: dat lijkt waarachtig Japi wel; en, ja hoor, het was 'm,
-wat bleek en mager en zonder baard of snor en met een wonderlijk
-starende uitdrukking in zijn oogen, maar het was Japi ongetwijfeld.
-
-Japi zag niets, hoorde niets. Ik tikte 'm op zijn schouder en zei:
-"Wat doe jij hier, hoe gaat het, hoe kom je hier?" Hij gaf me een hand,
-zei niets, was niet verwonderd. "Ik sta maar te staren," zei i toen.
-
-"Dat heb ik in de gaten," zei ik, "ga je mee een borreltje
-pakken?" "Goed," zei Japi. De pummels die op eenigen afstand,
-achterover tegen den steenen wal geleund, zich eenigen tijd geamuseerd
-hadden met zeer luide en onhebbelijke glossen, groetten nu zeer
-eerbiedig, omdat ik nogal wat geld verteerd had in Wijk bij Duurstede
-en 's Zondags den notaris op zijn schouder had geklopt.
-
-Na een borreltje kwam er wat leven in Japi. Gewerkt had i in Afrika,
-last gehad van de hitte en van de beesten en koorts geleden, meer
-koorts geleden dan gewerkt of iets anders. Als een geraamte was i
-van den zomer teruggekomen.
-
-Zijn Française leefde in Parijs met een Hollandsch jongmensch,
-sedert onheugelijke tijden volontair op een kantoor. Had nog een
-vriend die kolonel was. Had hem in Parijs getracteerd en hem in haar
-gebroken Hollandsch een "goeie beest" genoemd en uitgelachen. Had haar
-kousenband vastgemaakt waar hij bij was, zoodat hij een stukje van
-haar bloote knie had gezien. Had hem daarna weggestuurd. Hij moest er
-om lachen. Verliefd was i niet meer. Een licht blauwe zijden onderrok
-had zij aan gehad. Een keer had i haar met den kolonel op het terras
-van een kroeg gezien. De kolonel deed zeer zelfgenoegzaam en keek woest
-en verwaten. Achter zijn rug om had ze Japi een oogje gegeven. Ze had
-een borstkwaal en haar maanden waren geteld. En altijd even opgewekt;
-maar loopen kon ze nog maar heel slecht.
-
-En wat Japi nu van plan was? of hij nog uitvrat? Z'n kantoor vrat i
-uit; iederen laatsten van de maand ging i zijn centen halen.
-
-Of i van plan was nog weer eens zoo'n woeste werker te worden?
-
-O nee. Te sappel had i zich gemaakt. Vijftien jaar ouder geworden
-was i in de laatste drie, vier jaar.
-
-Toen stak i een versche sigaar op, van mij, een sigaar van een
-dubbeltje, met een bandje, ik was toen in goeden doen. Het bandje
-deed i er af.
-
-Geploeterd hatti, misère gezien hatti. In Marchienne aux Ponts
-en Charleroi was het begonnen. Voor de aardigheid was i daar met
-Jeanne heen gegaan. Na drie dagen had ze er genoeg van gehad. Hij was
-gebleven. Een portretje liet i mij zien; een grijnzend doodskopje,
-het dochtertje van een werkman uit een glasfabriek. Zeven kinderen
-gehad, vijf dood, het zesde stierf terwijl hij er in den kost
-lag, daar was dat portretje van. Daar hatti leeren kijken, gezien
-wat werken was. Geld uitgeven hatti altijd verdomde leuk gekund,
-anderen brachten 't op. Te sappel hatti zich gemaakt. Socialist had
-i willen worden. Voor z'n brood hatti gewerkt, voortgejaagd was i,
-voortgejaagd en gedrukt door menschen en de noodzakelijkheid zooals al
-die anderen. Nachten hatti gewerkt: om één, twee uur was i in Amsterdam
-van kantoor thuisgekomen en daarna hatti opgezeten, gepiekerd, gepend,
-heele romans hatti geschreven en de paperassen verbrand.
-
-Wat kon i doen? Wat bereikten ze met hun allen? Te sappel hatti zich
-gemaakt, gloeiende speechen, woeste artikelen hatti gefantaseerd,
-terwijl i op kantoor zat en werkte voor den handel van zijn baas,
-hard werkte en iedereen zich verwonderde over de massa's werk, die
-i verstouwde. De wereld was blijven draaien, draaide precies zooals
-altijd, zou wel blijven draaien zonder hem. Te sappel had i zich
-gemaakt. Hij was nu wijzer. Hij trok er zijn handen van af. Er waren
-kooplui genoeg en schrijvers en praters en lui die zich te sappel
-maakten, meer dan genoeg.
-
-En altijd zaten ze in angst ergens voor en hadden verdriet ergens
-over. Altijd waren ze bang ergens te laat te komen of van iemand een
-standje te krijgen, of zij kwamen niet uit met hun tractement, of hun
-plee was verstopt, of ze hadden een zweertje, of hun Zondagsche pak
-begon te slijten, of de huur moest betaald worden; dit konden ze niet
-doen hierom en dát moesten ze laten daarom. In zijn jongen tijd was
-i nog zoo dom niet geweest. Een sigaartje rooken, een beetje kletsen,
-wat rondkoekeloeren, je verheugen in het zonnetje als 't er was en in
-den regen als 't er niet was, en niet denken aan den dag van morgen,
-niets willen worden, niets te verlangen dan af en toe wat mooi weer.
-
-Je kon 't niet volhouden. Dat wist i wel. Het kon nu eenmaal niet
-bestaan of je moest een bom duiten hebben. En die hatti niet. Wat zijn
-ouwe hem kon nalaten was de moeite niet waard. En hij, Japi, vond het
-nu welletjes ook. Hij was nu bezig zijn tijd te verstaren. Bereiken kon
-je toch niets. Hij scharrelde nog wat rond op de plaatsen waar i zich
-vroeger geamuseerd had. Speciaal hield i zich bezig met in rivieren
-te staren. In Dordrecht had i enkele weken starende versleten. In
-Veere had i dagen lang boven op 't Hospitaal gekampeerd. September
-had i in Nijmegen doorgebracht.
-
-En toen met eenige variatie herhaalde i zijn oude rêverie over
-'t water. Van 't water dat maar altijd naar 't westen stroomde,
-dat iederen avond naar de zon stroomde. In Nijmegen liep een ouwe
-dokter rond, die drie-en-vijftig jaar lang 's morgens op 't zelfde uur
-dezelfde wandeling had gemaakt. Over 't Valkhof en aan de Noordzijde
-naar beneden en de Waalkade af tot aan de brug. Dat is meer dan 19300
-maal. En altijd stroomde 't water naar het westen. En dat beteekende
-nog niets. Het heeft zeker honderd maal drie en vijftig jaar naar
-dien kant gestroomd. En langer. Nu ligt de brug er over. Nog maar
-kort, nog maar wat jaren. En toch heel lang. Ieder jaar is 365 dagen,
-tien jaar is 3650 zonnen. Iedere dag is 24 uur, en ieder uur gaat er
-meer door de hoofden van al die tobbende menschen dan je in duizende
-boeken zou kunnen opschrijven. Duizende tobbers die de brug gezien
-hebben, zijn nu dood. En toch ligt i er nog maar kort. Veel, veel
-langer stroomde het water daar. En er was een tijd toen dat water
-er niet stroomde. Die tijd is nog veel langer geweest. Dood zijn
-de tobbers gegaan bij honderde en honderde millioenen. Wie kent
-ze nog? En hoeveel zullen er sterven na dezen? Ze tobben maar, tot
-God ze wegraapt. En je zou denken: God zou ze een lol doen als i ze
-plotseling te grazen nam. Maar God weet beter dan jij of ik. Tobben
-willen ze, blijven voorttobben. En onderwijl gaat de zon op en onder,
-de rivier daar stroomt naar 't Westen en blijft stroomen tot daar
-ook een eind aan komt.
-
-Neen plannen hatti niet meer, en te sappel maken zou i zich niet
-meer. Daarvoor zou Japi wel oppassen. Een diner accepteerde i dien
-avond nog wel. Zelfs zong i een komiek liedje en stak een malle speech
-af, staande op een stoel.
-
-Eenige maanden heeft Japi nog verstaard. Met zijn gezondheid ging
-het niet al te best en de toelage van zijn kantoor hield op. Den
-winter bracht i in Amsterdam door, waar ze druk bezig geweest waren,
-mooie huizen af te breken en er leelijke voor in de plaats te zetten,
-al tobbende.
-
-In Mei trok i naar Nijmegen.
-
-Daar schreef i me op een briefkaartje, dat Jeanne aan haar borstkwaal
-gestorven was. Daar hatti op gewacht, schreef i.
-
-Op een zomermorgen om half vijf, toen de zon prachtig opkwam, is
-hij van de Waalbrug gestapt. De wachter kreeg hem te laat in de
-gaten. "Maak je niet druk, ouwe jongen," had Japi gezegd, en toen
-was i er afgestapt met zijn gezicht naar het Noord-Oosten.
-
-Springen kon je het niet noemen, had de man gezegd, hij was er
-afgestapt.
-
-Op zijn kamer vonden ze een stok die van Bavink had gehoord  en aan
-de muur zes briefjes met G.v.d. er op en één met "Ziezoo".
-
-De rivier is sedert naar het Westen blijven stroomen en de menschen
-zijn blijven voorttobben. Ook de zon komt nog op en iederen avond
-krijgen Japi zijn oude lui het Nieuws van den Dag nog.
-
-Zijn reis naar Friesland is altijd onopgehelderd gebleven.
-
-
-
-
-
-
-TITAANTJES.
-
-
-I.
-
-
-Jongens waren we--maar aardige jongens. Al zeg ik 't zelf. We zijn
-nu veel wijzer, stakkerig wijs zijn we, behalve Bavink, die mal
-geworden is. Wat hebben we al niet willen opknappen. We zouden
-hun wel eens laten zien hoe 't moest. We, dat waren wij, met z'n
-vijven. Alle andere menschen waren "ze". "Ze", die niets snapten
-en niets zagen. "Wat?" zei Bavink, "God? je praat over God? Hun
-warme eten is hun God." Op enkele "goeie kerels" na werd iedereen
-door ons veracht. Heel stilletjes zeg ik daar nu bij: "En niet ten
-onrechte," maar dat mag niemand hooren. Ik ben nu geen held meer. Je
-weet niet hoe je de menschen nog eens noodig kunt hebben. En Hoyer
-vindt ook dat je geen aanstoot moet geven. Van Bekker zie of hoor
-je niks meer. En Kees Ploeger praat van die rare kerels die 'm
-op den slechten weg brachten. Maar toen waren we in de dagen onzer
-dwaasheid, de uitverkorenen Gods, ja God zelf. Verstandig zijn we nu,
-alweer behalve Bavink en we kijken mekaar aan en glimlachen en ik zeg
-tegen Hoyer: "we zijn er niet op vooruit gegaan." Maar Hoyer is al
-te ver heen, hij begint bij de bonzen van de S. D. A. P. te hooren,
-en maakt een gebaar van twijfel met z'n handen en z'n schouders.
-
-Wat we eigenlijk doen zouden is ons nooit duidelijk geweest. Iets
-zouden we doen. Bekker had een vaag besef dat-i alle kantoren wilde
-afbreken, Ploeger wilde zijn baas z'n eigen klokken laten inpakken
-en er bij gaan staan met een sigaar in z'n hoofd en vloeken op die
-kerels die nooit iets goed konden doen. Eéns waren we 't, dat we
-"eruit" moesten. Waaruit, en hoe? Eigenlijk deden we niets anders dan
-praten, rooken, drinken en boeken lezen. Bavink vrijde bovendien nog
-met Lien. Achteraf bedenk ik, dat we een prachtig stel kerels geweest
-waren om rijk te zijn, maar "centen hebben" vonden we verachtelijk;
-alleen Hoyer begon daar vrij gauw anders over te denken. Bavink begreep
-niet, waarom die kerels zoo maar in rijtuigen mochten rijden en dure
-jassen aanhebben en andere lui commandeeren, die niet stommer waren
-dan zij. Automobielen zag je toen zoo nog niet.
-
-Heele zomernachten stonden we tegen 't hek van 't Oosterpark te leunen
-en honderd uit te boomen. Een heel kamerameublement zou je daaraan
-hebben kunnen verdienen, als je dat allemaal had kunnen onthouden. Er
-wordt toch zooveel geschreven tegenwoordig.
-
-Dikwijls waren we ook minder spraakzaam. Aan den rand van 't trottoir
-zaten we tot lang na twaalven, zoo maar op de straatsteenen en
-waren weemoedig en tuurden naar de klinkers, en van de klinkers naar
-de sterren. En dan zei Bekker, dat-i eigenlijk medelijden met z'n
-baas had en ik probeerde een gedicht te maken, en Hoyer zei, dat-i
-opstond want dat die blauwe steen zoo optrok. En als in die korte,
-zoele nachten het zwart recht boven onze hoofden wat verschoot, dan
-zat Bavink met z'n hoofd in z'n handen, over de zon te praten, bij
-'t sentimenteele af. En we vonden dat 't zonde was naar bed te gaan,
-dat een mensch eigenlijk altijd op moest kunnen blijven. Ook dat
-zouden we veranderen. Kees zat te slapen.
-
-En dan gingen we de zon op zien komen aan de Zuiderzee, behalve Kees,
-die naar huis ging. Hoyer klaagde over de kou, maar Bavink en Bekker
-wisten nergens van. Die zaten op de steenen onder aan den zeedijk
-met de oogen half dicht en keken tusschen hun oogharen door naar de
-dansende gouden pijltjes die de zon in 't water maakte. Stapelmal
-werd Bavink er van. Naar de zon loopen wilde-i over de lange, lange
-schitterende streep. Maar aan den kant van 't water bleef-i toch
-maar staan. Ik herinner me, dat we, Bavink en ik, eens op een keer
-aan zee kwamen, toen de halve zon groot, koud en rood aan de kim
-stond. Bavink sloeg met z'n vuist tegen z'n voorhoofd en vloekte:
-"God, God, dat schilder ik nooit. Dat kan ik nooit." Nu zit-i in
-een gesticht. Als we teruggingen, konden we een heelen tijd niets
-zien dan gele vlekken en voor onze bazen waren zulke tochten heel
-slecht. Want ik was er op kantoor nog slaperig van en Bekker, die er
-beter tegen kon, zat den geheelen dag over de zon te suffen en meer
-dan ooit naar de verlichte boomtoppen aan de overzij van de tuinen
-te staren en erger dan ooit naar zes uur te verlangen.
-
-Waar we ook heel sterk in waren, dat waren, na kantoor, tochten naar
-den Ringdijk. Daar zaten we in 't gras tusschen de boterbloemetjes
-beneden aan den dijk en dan kwamen de nieuwsgierige koeien met hun
-groote oogen en keken naar ons en wij keken naar de koeien. En dan kon
-je ervan opaan, dat Bavink over Lien begon. Op de een of andere manier
-moeten die koeienoogen daar iets mee uit te staan gehad hebben. En
-dan begon 't te schemeren, de kikkers gingen kwaken, één ging er
-vreeselijk te keer, vlak bij mijn schoen, m'n eene voet lag bijna
-in de sloot. Andere hoorde je zachtjes, ver, heel ver weg. Een koe,
-die je nauwelijks meer kon zien in de halve duisternis, hoorde je
-'t gras afschuren. In de verte begon er een klagelijk te loeien. Een
-paard holde heen en weer, je hoorde 't maar zag 't niet. De koe bij
-ons blies en werd onrustig. Bekker zei: "'t Is hier goeie. Zoo moest
-'t maar blijven." Bavink stond overeind en breidde z'n armen uit en
-luisterde, en ging daarna weer zitten en zei dat we der ook nooit iets
-van zouden snappen, hij zelf ook niet, en dat we eigenlijk niet veel
-beter waren dan al die andere lui, en ik geloof, dat-i daar heel na
-aan de waarheid was.
-
-Neen, we deden eigenlijk niets. Ons werk op kantoor deden we niet
-al te best, en onze bazen verachtten we, behalve Bavink en Hoyer,
-die geen bazen hadden en niet begrepen, waarom we iederen dag weer
-naar die bazen toegingen.
-
-We wachtten maar. Waarop? Dat hebben we nooit geweten. Bekker zei:
-"Op 't koninkrijk Gods." Dat wil zeggen, dat heeft-i een keer gezegd
-zonder zich nader te verklaren. Bavink had 't altijd over "het einde,
-dat meteen 't begin zou wezen." Wij vonden dat allemaal volkomen
-duidelijk en weidden er niet verder over uit.
-
-
-
-
-II.
-
-
-Op den zolder van Kees kwamen we dien zomer bijna iederen avond
-bij elkaar. Kees had ook een "hok" moeten hebben. Zijn hok was 't
-grootste en voor allen makkelijk te bereiken. De buren vonden 't niks
-leuk iederen avond dat geloop op de trap. Kees z'n vader begreep er
-niks van. Tegenwoordig groet-i me heel beleefd en noemt me "mijnheer
-Koekebakker", omdat-i m'n naam in 't Handelsblad heeft gezien.
-
-Bekker had Kees gezegd, hoe-i 't doen moest. Ze hadden goedkoop
-bloemetjesbehangsel van 3 centen de rol gekocht en dat achterstevoren
-tegen den muur geplakt, de effe groene achterkant buiten. Bekker had
-een spreuk geschreven met sier-letters en die aan den muur geplakt
-naast de deur. "J'ai attendu le Seigneur avec une grande patience,
-enfin il s'est abaissé jusqu'à moi."
-
-Ik weet niet meer waar-i dat vandaan had gehaald. Kees kon 't niet
-lezen. Maar Kees had óók iets gedaan. Hij had een spa gemaakt en Bekker
-had die diagonaalsgewijs aan den muur geprakkizeerd in 't aangezicht
-van de spreuk. Het was eerst niet duidelijk, wat dat moest beteekenen,
-maar naderhand bleek, dat Bekker zich in zijn hoofd had gehaald, dat-i
-metdertijd op de hei zou gaan wonen en daar een brokje land bewerken,
-dan hoefde-i niet meer naar kantoor. Bavink vond dat een mooi idee,
-maar-i was bang dat Lien er geen zin in zou hebben en Hoyer zat liever
-in de kroeg.
-
-Daar zaten we dan en lieten niets heel. Tenminste niet veel. Ik
-herinner me, dat Zola en Jaap Maris tamelijk ongeschonden bleven
-en misschien nog wel de een of ander. Bekker las uit Dante voor,
-de Prediker en 't Hooglied en 't boek Job kende-i uit z'n hoofd. 't
-Was heel indrukwekkend. Van de buitenwereld merkte je niet veel op
-dat hok. Het eenige raam was bijna schouderhoogte van den grond;
-als je aan tafel zat, zag je niet veel meer dan een stuk lucht,
-waar langzamerhand de kleur uitweek, en wat sterren, als 't donker was.
-
-Schilderen? Wie kon er nog schilderen, als je Bavink hoorde? Alles
-lieten de lui zich voorzetten, letterlijk alles. Ik moest maar eens een
-schilderij maken. Dat was ik zelf, Koekebakker. Hij zou me zeggen wat
-ik doen moest. "Je schildert twee horizontale banen, onder elkaar, even
-breed, een blauwe en een goudgele en in 't midden van die blauwe baan
-maak je een ronde goudgele vlek. En dan zetten we in den catalogus:
-No. 666 De Gedachte, schilderij. En dan zenden we 't in op mijn naam:
-Johannes Bavink, 2de Jan Steenstraat, nummer zooveel en we prijzen
-'t voor f 800. Je zult eens zien wat ze er in ontdekken. Van alles,
-waar je zelf nooit een flauw benul van gehad hebt."
-
-Bavink was toen nog erg jong.--Naderhand kwam Lien daar ook en zette
-thee. Eén keer heeft ze den grond geboend en alles afgestoft; maar
-dat was heel ongezellig. Kees kwam er door in verlegenheid, want
-tegen die juffrouw had de ouwe heer bepaald bezwaar. En Bavink was
-niet zooals we hem graag zagen, wanneer Lien er bij was en had een
-neiging om haar voortdurend te knijpen. Dat was hinderlijk.
-
-Gelukkig liet hij haar al heel gauw weer thuis, omdat-i dacht, dat
-Lien mij oogjes gaf. Bekker zei: "Meiden, dat is niks" en rookte
-met bizonder welbehagen z'n steenen pijpje toen ze er voor 't eerst
-weer niet bij was. Het was dien avond ook heel genoegelijk. Uren lang
-zaten we in donker. De lamp was gaan zakken en daarna uitgegaan. We
-bleven maar zitten en rookten, uren lang. Af en toe zei iemand eens
-wat. Bavink vond schilderen 't stomste dat iemand doen kon. Kees
-begreep er weer niks van. "Je moest zoo maar stilletjes blijven
-zitten," zei Bavink en keek naar de lucht. Een groote groenachtige ster
-stond daar te donkeren. "Je moest zoo maar stilletjes blijven zitten
-te verlangen zonder te weten waarnaar." En hij stopte een versche pijp.
-
-
-
-
-III.
-
-
-Het was een wonderlijke tijd. Als ik er even over nadenk, dan moet
-die tijd nog voortduren, die duurt zoolang er jongens van negentien,
-twintig jaar rondloopen. Maar voor ons is hij lang voorbij.
-
-Wij waren boven de wereld en de wereld was boven ons en drukte zwaar
-op ons. Heel in de diepte zagen wij de wereld vol bedrijvigheid
-en verachtten de menschen, de gewichtige heeren vooral, de heeren,
-die 't druk hebben en die denken dat zij 't aardig ver in de wereld
-hebben gebracht.
-
-Maar wij waren arm. Bekker en ik moesten 't grootste deel van onzen
-tijd op kantoor doorbrengen en doen wat die heeren zeiden en hun domme
-opinies aanhooren, als ze met elkaar spraken en verdragen, dat zij
-zichzelf veel flinker en knapper vonden dan ons. En als zij vonden,
-dat 't koud was, dan moesten alle ramen dicht en 's winters moest
-'t licht veel te vroeg op en de gordijnen moesten neer, zoodat wij
-de roode lucht niet zagen en 't schemeren in de straat niet, en wij
-hadden niets te vertellen.
-
-En wij moesten in straten wonen, heel bekrompen, met uitzicht op
-de lancaster gordijnen van den overkant en de balletjesfranje en de
-aspedistra in een pot met een onbestaanbare bloem er op.
-
-O, wij namen wraak, wij leerden talen, waarvan zij de namen nooit
-gehoord hadden en wij lazen boeken waar zij niets van konden begrijpen,
-wij doorleefden gevoelens waarvan zij het bestaan niet vermoedden. 's
-Zondags liepen wij uren en uren ver over wegen, waar zij nooit
-kwamen en op kantoor dachten wij aan de slootjes en de weilanden,
-die wij gezien hadden en terwijl de heeren ons bevalen dingen te doen,
-waarvan wij 't nut niet begrepen, dachten wij eraan, hoe Zondagavond
-de zon was ondergegaan achter Abcoû. En hoe wij woordeloos 't heelal
-doordacht hadden, hoe God ons hoofd, ons hart en ons ruggemerg gevuld
-had en hoe mal zij zouden kijken, als wij hun dat zouden zeggen. En
-hoe zij met al hun geld en hun reizen naar Zwitserland en Italië en
-Godweetwaarheen en met al hun knapheid en bedrijvigheid dat nooit
-zouden kunnen beleven.
-
-Maar met dat al hadden ze ons toch in hun macht, ze legden beslag op
-'t grootste deel van onzen tijd, zij hielden ons uit de zon en van
-de weilanden en den waterkant vandaan. Ze dwongen ons voortdurend
-onze gedachten bezig te houden met hun onbegrijpelijke zaken. Maar
-dat ging zoo ver als 't voeten had. En zij gaven ons standjes; niks
-waren wij op kantoor. "O, Bekker" zeiden ze tegen elkaar. Welopgevoed
-waren de heeren; de juffrouw van tweehoog zei: "die halvegare",
-daar waren de heeren te welopgevoed voor. En ze waren knap, veel
-knapper dan de juffrouw van tweehoog, wier man lantaarnopsteker was,
-een leuk vak, waar weinig geleerdheid voor noodig is. M'n baas vroeg
-me of ik misschien gedichten maakte. Bekker vond dat zoo'n man dat
-woord eigenlijk niet mocht uitspreken, dat moest niet mogen. "Wat
-zei je tegen hem?" Ik had niks gezegd, ik had maar naar z'n gezicht
-gekeken en gevonden dat-i zoo'n dikken kop had en gedacht: "hij weet
-niet wien hij voor heeft, daar is hij te dom voor." En ze betaalden
-ons slecht de heeren.
-
-
-
-
-IV.
-
-
-En verliefd waren we. Bekker liep maanden lang iederen morgen over
-de Sarphatistraat waar hij niets te maken had. Hij hield van een
-schoolmeisje van een jaar of zeventien en liep vijftig pas achter
-haar of aan de overzij van de straat en keek naar haar. Hij heeft
-nooit geweten hoe zij heette, nooit een woord met haar gesproken. In
-de Kerstvacantie was-i ongelukkig. In Februari nam hij een middag
-vrij om haar op te wachten, als de school uitging. Daar stond-i op 't
-stille grachtje in de sneeuw en een vent reed voorbij op een wit paard,
-met een blauwe kiel aan en een stroohoed op. Wat raar dat je juist op
-zoo'n middag zoo iets geks moet zien. Maar om vijf minuten voor vieren
-ging Bekker weg, hij dorst niet te blijven staan. Langzaam slenterde-i
-weg en op de Weteringschans haalde ze hem in. Ze lachte luid tegen een
-vriendin. Ik geloof niet dat zij ooit geweten heeft dat Bekker bestond,
-
-Van mij wilde Bekker weten waar dat op uit moest loopen, dat kon
-toch zoo niet doorgaan. En 't ging ook zoo niet door, want na de
-zomervacantie kwam ze niet meer terug.
-
-"Meiden," zei Bekker, "dat is niks gedaan... Ze veerde als ze
-liep." Hij draaide de lamp wat op en sloeg een blad om van 't
-boek waar-i in las. "Waar zou ze nu zijn?" "Zou ze zoenen?" Een
-stukje vuur uit zijn pijp viel op 't boek. Hij doofde 't met een
-lucifersdoosje. "Verdomme, een gat, dat heb ik stom gedaan." "'t Is
-beter zoo, meiden is niks gedaan, je schiet er niet mee op, ze leiden
-je maar af. Op een afstand zijn ze aardig, om gedichten op te maken."
-
-Hij las. Na een poosje keek hij weer op... "Weet je wat een raar
-ding is? Toen ze me dien middag inhaalde ging ze rakelings langs
-me heen. Er was zoo te zeggen niks tusschen ons, een beetje kleeren
-van haar en zoo goed als geen kleeren van mij." (Bekker liep zomer
-en winter met z'n overhemd op z'n bloote lijf). "Dat is niet veel,
-vind je wel?" Ik vond dat niet veel; tusschen den toren van Naarden
-en de kamer van Bekker b.v. was veel meer. "Tusschen den toren van
-Naarden en deze snor," zei Bekker, "is veel minder, veel minder dan
-er toen was tusschen haar schouder en de mijne. 't Haalt er niet bij
-Koekebakker." Hij sloeg weer een blad om, keek in 't licht, en zei:
-"zoo is 't" en ging door met lezen.
-
-
-
-
-V.
-
-
-Zoo was 't: God liet zijn aangezicht zien en verhulde 't
-beurtelings. Je schoot er niet mee op, ook al bewonderde je de meisjes
-alleen maar uit de verte en al liet je hun bekjes zoenen door anderen,
-door die gewichtige heeren, waar ze over 't algemeen meer mee op hadden
-dan met ons. Die waren zooveel netter en praatten zoo aardig. En wij
-waren armoedzaaiers.
-
-Van God was niets te hopen, die gaat zijn eigen weg en geeft geen
-rekenschap. Als we wat wilden moesten we 't zelf doen. Maar wij vonden,
-dat Bavink en Hoyer makkelijk praten hadden, die konden wat, die konden
-laten zien hoe 't moest, maar wij, Bekker en Kees en ik, wij konden
-hoogstens "socialen" worden en dat leek toch wel wat erg armoedig,
-nadat je aan Gods tafel had gezeten, adressen te gaan schrijven
-voor drukwerk of lid te worden van de "vrije groep Kastanjeplein en
-omstreken." En van dat wonen op de hei zou ook wel niets komen, want
-als Bekker een paar centen bij elkaar had, dan moesten zijn schoenen
-gelapt worden. In de kolonie van Van Eeden hadden we misschien kunnen
-gaan, maar toen we op een Zondag er heen waren geloopen, vier uur
-gaans, toen liep daar een heer, in een boerenkiel, met dure gele
-schoenen, kolombijntjes te eten uit een papieren zak, blootshoofds,
-in innige aanraking met de natuur, zooals dat toen genoemd werd, en
-z'n baard vol kruimels. Toen dorsten we niet verder en liepen maar
-weer naar Amsterdam terug en liepen achter elkaar langs de Naarder
-trekvaart en zongen, en een boerenmeid zei tegen een boerenjongen:
-"D'r het niks van in de krant 'estaan jong, hoe vin je dat nou? wist
-jai d'r van?"
-
-
-
-
-VI.
-
-
-Dus deden we maar niks. Ja toch, in dien tijd maakte Bekker z'n
-eerste gedicht.
-
-'k Weet 't nog heel goed, 't was op een Zondag, natuurlijk. Als er
-iets gebeurde, dan was 't op Zondag. Want de zes andere dagen van de
-week droegen drie van ons onze ketenen van negen tot zes.
-
-Ik was uit solliciteeren geweest in Hillegom bij een bollenhandelaar
-met dikke roode gladgeschoren wangetjes. En de anderen hadden er
-meteen een uitgangsdag van gemaakt. Bavink, Hoyer en Bekker hadden
-alle drie al zoo vaak naar 't oudheidkundig museum in Leiden gewild
-en nu zou 't er dan van komen. En Kees moest mee, die deed wat de
-anderen deden. In Leiden zou ik hen vinden.
-
-'t Was in December. Ik stond achter op de tram, heelemaal achter op. De
-tram reed maar door 't land en stond stil en reed weer, uren duurde 't,
-de landen lagen eindeloos. En de lucht werd hoe langer hoe blauwer en
-de zon scheen alsof er bloemen moesten groeien uit de boerenkinkels. En
-de roode daken in de dorpen en de zwarte boomen en de akkers, veel met
-riet gedekt, hadden het lekker warm, en de duinen stonden in de zon
-met hun bloote hoofd. En de straatweg lag daar wit en pijnlijk in 't
-licht en kon de zon niet verdragen en de ruiten van de dorpslantaarns
-flikkerden, ook zij verdroegen met moeite 't felle licht.
-
-Maar ik werd hoe langer hoe kouder. En zoo lang als de zon scheen,
-reed de tram. 't Is een lange rit van Hillegom naar Leiden en de dag
-is kort in December. En op 't laatst stond er een lijk op de tram te
-staren in die malle groote koude zon, die vlamde als of de revolutie
-moest beginnen, alsof ze in Amsterdam bezig waren de kantoren af te
-breken, en die geen vonkje leven in m'n koude voeten en dooie beenen
-kon brengen. En de zon werd steeds grooter en kouder en ik werd steeds
-kouder en bleef even groot. En de blauwe lucht keek vreeselijk ernstig:
-"Wat moest ik toch op die tram?"
-
-Dien middag maakte Bekker z'n eerste gedicht. En toen ik met 't
-aansteken van de gaslantarens in Leiden aankwam en de onsterfelijken
-naast elkaar op een lange bank vond zitten in de derde klas
-wachtkamer van 't station, bij de kachel, toen moest ik mee 't gedicht
-ondergaan. 't Was heel mooi. Of 't geen naam had? Bekker schudde van
-nee. Maar Bavink en Hoyer schreeuwden, dat ze gezien hadden, dat er
-iets boven stond. Een burgerheer zei: "Opscheppers" tegen den man,
-die aan de deur z'n kaartje knipte. Bavink had 't papier te pakken,
-Wat stond er boven? Natuurlijk? "Aan haar." Dat had ik zóo wel geweten.
-
-Bavink vond dat er een schepje op de kachel moest, maar kon de
-kolenschep niet vinden. Ze nemen in die wachtkamers altijd den
-kolenschep mee, anders stookt 't publiek te hard.
-
-Toen gooide Bavink de steenkolen met z'n handen in de kachel en kreeg
-mot met een kerel met een witte kiel aan.
-
-'t Was heel lollig dien avond. In den trein vielen Kees en Hoyer in
-slaap. Bavink zat te praten met een Haagsch juffertje en de lucht
-van heliotroop op te snuiven die haar lieve leden ontsteeg.
-
-Toen begon Bekker weer over de hei te praten. Daar wilde-i stilletjes
-wonen en maar afwachten wat God met 'm voorhad. Doen kon je niks. Hij
-was erg weemoedig. Ik had bezwaar tegen die hei: 't is er zoo droog. En
-ik vroeg Bekker waar-i van leven wilde, dat boeren van kantoorheeren
-lukt gemeenlijk niet al te best, behalve in Amerika, waar allerlei
-leugens van geloofd worden. Maar hij maakte zich daarover geen
-zorg. Hij had niks noodig.
-
-Nu weet hij beter. God alleen heeft niks noodig. En dat is nu juist
-'t groote verschil tusschen God en ons.
-
-Er is dan ook niks van gekomen van die hei.
-
-
-
-
-VII.
-
-
-Wij zaten met z'n vieren bij Zandvoort in 't fijne witte zand aan den
-voet van 't duin en keken naar zee. Kees was er niet bij. 't Was in
-'t laatst van Juli. Om zeven uur stond de zon nog hoog boven de zee,
-maakte, alweer, ik kan 't niet helpen, 't is God zelf die steeds
-in herhalingen vervalt, maakte alweer een lange gouden streep op
-'t water en scheen op onze gelaten.
-
-Aan den gezichtseinder voer een sleepboot en rees en daalde; als-i
-daalde zag je enkel de stoompijp.
-
-Bekker zou den volgenden dag naar Duitschland gaan. Door zijn groote
-talenkennis had-i een betrekking gekregen als correspondent op een
-fabriek. En Hoyer ging naar Parijs, schilderen.
-
-Bekker vooral was weer erg weemoedig. Hij wou dat-i dat baantje
-maar niet aangenomen had. Hij begreep niet goed meer waarom-i 't
-gedaan had. Twee uur was-i in dat ellendige fabrieksstadje geweest
-om zich voor te stellen. Ziek was-i er geworden, heimwee had-i er
-gekregen. Zoo gauw mogelijk was-i naar 't station gevlucht. Daar lagen
-gelukkig de rails nog, onafzienbaar, recht, tot aan den horizon, de
-weg naar Amsterdam. En zijn biljet had-i voor den dag gehaald. En er
-had nog duidelijk opgestaan: "nach Amsterdam". En op tijd was de trein
-gekomen en had 'm over de rails naar huis gereden. En toen-i aan 't
-Centraal station was afgestapt, toen had-i in de volheid zijns gemoeds
-een praatje gemaakt met den machinist en hem een sigaar gegeven,
-een dure, en even de locomotief met z'n hand aangeraakt en gedacht:
-"aai locomotief". En toch had-i dat baantje aangenomen. 't Gaf een boel
-meer dan-i hier verdiende. En nu moest-i weg en zou den Ringdijk niet
-meer zien. En al dien tijd zouden die rails daar liggen, maar hij zou
-hoogstens daarginds op 't perron kunnen staan en er naar kijken en de
-treinen zien vertrekken, 's avonds, en 's Zondags den geheelen dag,
-vele malen.
-
-Nu was de zon lager en rood, de gouden streep was weg. 't Was een
-warme, stille avond. Het roode water rimpelde wat, de branding rolde
-langzaam en ruischte maar zacht.
-
-Bekker had een theorie, dat-i zou sparen en terugkomen en op de hei
-gaan wonen. Maar hij geloofde er zelf niet aan in zijn hart. En wij
-probeerden 't te gelooven, zelfs Hoyer probeerde 't en wij overtuigden
-ons zelf dat 't zoo gaan zou, maar wij geloofden 't niet. En 't is
-ook zoo niet gegaan. Na een jaar is Bekker teruggekomen. Hij had een
-paar honderd gulden overgehouden en liep weer iederen morgen om half
-negen in de Linnaeusstraat met z'n brood in een zeiltje. Een mensch
-heeft veel noodig.
-
-Maar dien avond dachten wij niet aan zeiltjes met brood. Wij deden erg
-ons best om te gelooven, dat wij er nog heel wat van terecht zouden
-brengen. Verbazen zouden wij de wereld, zoo kalm en onaanzienlijk
-als wij daar zaten met opgetrokken beenen en onze acht handen om
-onze knieën. Hoyer had zich voorgenomen allerlei gemeene dingen te
-schilderen. In een tijdschrift had-i een artikel gelezen over de
-sociale taak van den kunstenaar, hij was er nu achter. Hij begon een
-dispuut met Bekker over de hei. Het was mirakel geleerd. Hij probeerde
-Bekker te overtuigen, dat 't verkeerd was zich af te zonderen van
-de wereld en naar die hei te gaan, waar-i toch nooit naar toe zou
-gaan. Een kunstenaar behoort te staan midden in 't moderne leven.
-
-Van mij wilde Hoyer weten hoe ik er over dacht. Ik zei maar, dat ik
-er nooit over gedacht had. Ik begreep ook niet wat-i wilde, hij wist
-'t immers, waarom moest-i nu nog weten hoe ik er over dacht.
-
-Alleen Bavink zei niets, hij zat met z'n kin op z'n knieën en ontving
-de zon in z'n hart. De zon was nu zoo plat als een suikerboon en dof
-rood, hij was bijna weg.
-
-Hoyer kon er niet bij blijven zitten. Hij sprong op en nam Bekker
-mee. Zij wandelden langs 't strand, in de verte hoorde we Hoyer
-schreeuwen, blijkbaar wond-i zich op. Bavink en ik bleven nog even
-zitten, toen drentelden wij zachtjes achter hen aan. 't Leek me niets
-leuk een levensbeschouwing te hebben, Hoyer schreeuwde zoo.
-
-Bavink en ik stonden stil en keken naar de punten van onze schoenen
-en naar 't aanrollen van de verloopende golven. De zon was weg, de
-roode schijn op 't water begon te verbleken, in 't zuiden klom een
-blauwige duisternis. Er was een geur van modder. In de verte, bij
-'t dorp, gingen plotseling de booglampen aan bij 't strand.
-
-"Begrijp jij dat," vroeg Bavink, "van die sociale taak?"
-
-Ik haalde m'n schouders op. "Wat zou dat voor 'n vent zijn, die
-dat artikel geschreven heeft? Heb jij verantwoordelijkheidsgevoel,
-Koekebakker?" Daar had Hoyer 't ook over gehad.
-
-"Hoyer praat machtig mooi," zei Bavink. "Machtig mooi. Ik heb geen
-verantwoordelijkheidsgevoel. Ik kan me daar niet mee ophouden. Ik moet
-schilderen. Een lolletje is 't niet. Wat zei-di ook weer?" "Wie?" vroeg
-ik. "Die vent in dat boek, wat zei-di ook weer dat kunstenaars
-waren?" "Gebenedijden, Bavink." "Weet je wat ik denk, Koekebakker? Dat
-'t dezelfde vent is, die de spoorboekjes gemaakt heeft. Daar heb ik
-ook nooit iets van begrepen, hoe iemand dat kon. Gebenedijden... God
-is overal? Of niet, Koekebakker? Dat zeggen ze toch?"
-
-Ik knikte. De duisternis begon nu overal uit 't water te klimmen,
-in 't noordwesten hield de kim nog wat gelige en groenige gloed,
-boven onze hoofden trok 't laatste licht weg. Wolken waren er niet.
-
-"Dus hij is overal," zei Bavink. "Daar en daar en daar." Met
-uitgestrekte arm wees hij om ons heen. "En daar achter die zee, in
-'t land dat wij niet zien. En daar, bij Driehuis, waar de booglampen
-staan. En in de Kalverstraat. Ga eens met je rug naar 't water staan
-en luister. Kan jij eruit blijven?"
-
-"Waaruit?"
-
-"Uit die zee?" Ik knikte van ja, dat kon ik best.
-
-"Ik nauwelijks," zei Bavink. "'t Is zoo raar dat weemoedige geluid
-achter je. 't Is net of zoo'n zee wat van me wil. Daarin is God
-ook, God roept. 't Is waarachtig geen lolletje, overal is-i. En
-overal roept-i Bavink. Je wordt mal van je eigen naam, als-i zoo
-dikwijls geroepen wordt. En dan moet Bavink schilderen. Dan moet
-God op een brokkie linnen met verf. Dan roept Bavink "God." En
-zoo blijven ze mekaar roepen. Voor God is 't een spelletje, die is
-oneindig en overal. Hij roept maar. Maar Bavink heeft maar éen dom
-hoofd en één domme rechterhand en kan maar aan één schilderijtje te
-gelijk werken. En als-i denkt dat-i God heeft dan heeft-i linnen en
-verf. Dan is God overal, behalve waar Bavink 'm hebben wil. En dan
-komt er een vent en schrijft dat Bavink gebenedijd is. En Hoyer leert
-dat uit z'n hoofd en loopt er over te zwetsen tegen Bekker. Zeg wel
-gebenedijd. Weet je wat ik wou? Dat ik spoorwegboekjes kon maken. Zoo'n
-vent laat God met vrede, die is 'm de moeite niet waard."
-
-Ik presenteerde Bavink een sigaar en stelde voor naar Driehuis te
-gaan. Ik had trek in koffie. Ik vond het niet mooi van Bavink een
-verdienstelijk heer zoo te kleineeren. Achter ons aan kwamen Hoyer
-en Bekker terug en hadden 't nog erg druk.
-
-Om elf uur stonden we dien avond nog weer aan 't strand in de nacht. Er
-was wat wind komen opzetten, de golven ruischten. Een weinig drank
-had de weemoed en de somberheid verdreven. Een nieuwe tijd zou
-aanbreken. Bekker zou in de eenzaamheid van zijn Duitsche kosthuis
-Dante vertalen, zooals nog nooit iemand 't gedaan had. Bavink had een
-groot doek in z'n hoofd, een gezicht op Rhenen, hij was daar eens een
-dag geweest, duidelijk zag hij alles voor zich. En Hoyer ging werken
-aan z'n sociale taak; ze zouden er van opkijken. En ik probeerde
-'t allemaal te gelooven.
-
-De koele wind woei om ons heen. De zee ruischte klagend, de zee, die
-klaagt en weet niet waarom. De zee spoelt verdrietig aan 't land. Mijn
-gedachten zijn een zee, ze spoelen verdrietig aan hun grenzen.
-
-Een nieuwe tijd zou aanbreken, nog konden wij groote dingen tot stand
-brengen. Ik deed mijn best 't te gelooven, héél erg mijn best.
-
-
-
-
-VIII.
-
-
-In Rhenen stond ik in de schemering op de brug over den spoorweg
-en keek naar 't Noorden. In de diepte lag de spoorlijn tot den
-gezichtseinder, aan beide zijden er van rees de berg steil op, begroeid
-met lichtgroen gras en donkergroene brem vol gele bloemen. Ik keek
-er naar hoe de bergwanden geleidelijk lager werden, tot ze, heel ver,
-overgingen in de vlakte.
-
-Weer begon de duisternis geheimzinnig naar boven te kruipen uit de
-aarde, zooals ik dat zoo dikwijls gezien had. Bevreesd en bangelijk lag
-'t laatste licht van den dag op den berg, de spleet was vol duisternis,
-een rood licht was opgetrokken aan een paal aan de spoorlijn. De lucht
-was wat grijs beslagen en keek kleurloos neer op den verslagen dag.
-
-Zes jaar was ik weggeweest en nu stond ik daar, pas in Holland terug,
-op de plaats waaraan ik zoo vaak had gedacht, waarover ze mij in bijna
-iederen brief hadden geschreven. (Bavink schreef me ieder jaar zeker
-wel twee keer en Bekker wat vaker), op den berg waarvan Bavink mij
-in den loop van den tijd zeven teekeningetjes had gestuurd en waarop
-Bekker twee heel kleine versjes had gemaakt.
-
-Naar Holland was ik gekomen om armoe te lijden en artikeltjes en
-verhaaltjes te schrijven in 't buurtje waar ik zoo lang gewoond had. En
-mijn laatste twee rijksdaalders wilde ik verteren in de stad die in
-mijn afwezigheid een korte poos de hoofdstad der wereld was geweest.
-
-In 't Noorden verslond de duisternis 't licht mateloos, nu was de
-berg weldra verzwolgen, 't laatste geleide van den dag vluchtte in
-'t Noordwesten overhaast en ik stond op 't bruggetje aan 't niet,
-omspoeld door de oneindigheid.
-
-Ik legde mijn elboog op de leuning en hield m'n kin met m'n hand
-vast en keek in de duisternis en dacht aan de platte roode zon,
-die, lang geleden, in de groene golven van den Atlantischen oceaan
-was ondergegaan, de golven die opliepen met scherpe randen en holle
-flanken en vielen en opliepen en nu nog oploopen en vallen. En aan
-de gele lichten in de armelijke buurtwinkeltjes in Amsterdam, die
-ik nu spoedig weer zou zien en die iederen avond hadden geschenen,
-terwijl de oceaan golfde.
-
-En de vage verwachtingen van vroeger stegen weer in mij op en het
-verlangen, zonder te weten waarnaar.
-
-Doch er kwam een gevoel bij, dat ik vroeger niet gekend had. Voorbij
-waren al die dagen gegaan en voorbij zouden nog vele dagen gaan,
-en al die dagen zouden mijn verwachtingen onvervuld blijven en mijn
-verlangens onbevredigd. Jaren had Bavink met tusschenpoozen gewerkt
-aan zijn gezicht op Rhenen, aan de rivier, den berg, den Cuneratoren,
-de bloeiende appelboomen, de roode daken van 't stadje, de kastanjes
-met hun witte en roode bloemen en de bruine beuken tusschen de huizen
-in de hoogte, en 't molentje ergens op den berg. Jaren had Bekker in
-'t villaatje op den berg, dat Bavink gehuurd had, iederen Zondag
-Dante vertaald en gedichtjes geschreven soms, jaren had ik over de
-wereld gezworven. En wat was er nu nog gebeurd? Wat beteekende dat
-alles voor de wereld, voor God, voor ons zelf?
-
-Op den toren van Rhenen had ik gestaan en de verten gezien, en
-mijn hart had naar de verte getrokken en naar de roode luchten in 't
-westen. Doch al had ik van den toren kunnen vliegen naar de verten, dan
-zou ik slechts gevonden hebben, dat de verte het nabije was geworden
-en opnieuw zou mijn hart naar de verte getrokken hebben. En wat baat
-mij de wijsheid, die mij leert dat 't niet anders kan en zoo blijven
-zal in eeuwigheid?
-
-Iederen dag hadden wij verlangd zonder te weten waarnaar. En eentonig
-was 't geworden. Eentonig werd 't opgaan van de zon en 't ondergaan en
-'t schijnen van de zon in 't water en 't schuiven der witte wolken. En
-ook de donkere luchten werden eentonig, en 't bruin en geel worden
-van de bladen, en de bladerlooze kruinen en de armoedige drassige
-weilanden in den winter, al die dingen die ik zoo vaak gezien had
-en waaraan ik zoo vaak had gedacht in mijn afwezigheid en die ik zoo
-vaak weer zou zien, als ik niet stierf. Wie kan z'n leven doorbrengen
-met te kijken naar al deze dingen, die zich steeds herhalen, wie kan
-blijven verlangen naar niets? Hopen op een God die er niet is?
-
-En nu bloeiden weer de brem en de seringen en de appelboomen en de
-kastanjes en de zon had al weer fel gebrand. En vol ontroering had
-ik dit alles weergezien.
-
-En terwijl ik daaraan dacht, weken de vage verwachtingen en verlangens.
-
-God leeft in mijn hoofd. Zijn velden zijn er onmetelijk, zijn tuinen
-staan er vol schoone bloemen, die niet sterven en statige vrouwen
-wandelen er naakt, vele duizenden. En de zon gaat er op en onder en
-schijnt laag en hoog en weer laag en 't eindelooze gebied is eindeloos
-'t zelfde en geen oogenblik gelijk. En breede rivieren stroomen er
-door met vele bochten en de zon schijnt er in en ze voeren 't licht
-naar de zee.
-
-En aan de rivieren mijner gedachten zit ik stilletjes en genoeglijk
-en rook een steenen pijpje en voel de zon op mijn lijf schijnen en zie
-'t water stroomen, voortdurend stroomen naar 't onbekende.
-
-En 't onbekende deert mij niet. En ik knik maar eens tegen de
-schoone vrouwen, die de bloemen plukken in mijn tuinen en hoor de
-wind ruischen door de hooge dennen, door de wouden der zekerheid,
-dat dit alles bestaat, omdat ik 't zoo verkies te denken. En ik ben
-dankbaar dat mij dit gegeven is. En in ootmoed pijp ik nog eens aan
-en voel mij God, de oneindigheid zelf.
-
-Doelloos zit ik, Gods doel is de doelloosheid.
-
-
-
-Maar voor geen mensch is het weggelegd dit bij voortduring te beseffen.
-
-
-
-
-IX.
-
-
-Toen ik den volgenden ochtend tegen negenen in Amsterdam aankwam en op
-'t plein voor 't Centraalstation stond, zag ik allerlei electrische
-trammen die ik daar nog nooit gezien had en huurauto's en agenten van
-politie met petten op inplaats van helmen. Maar 't Damrak hadden ze nog
-niet gedempt, ik zag de achterkanten van de huizen van de Warmoesstraat
-weer vlak aan 't water staan en den toren van de Oudekerk aan 't eind
-er boven uit. Dat was dus nog in orde.
-
-En daar liepen ook weer diezelfde nette heeren, wier haar altijd even
-netjes zit, die nooit een kreukel in hun jas of een spatje modder
-op hun schoenen hebben. En ze zagen er weer uit als of ze 't nog
-altijd enorm goed wisten, en vonden dat ze vrijwel geslaagd waren in
-'t leven. En vriendelijk en beleefd waren ze weer tegen elkaar. Hun
-kleeding was een kleinigheid anders dan een jaar of wat geleden, maar
-nog even degelijk. En je kon zien dat zij nog altijd met alles in
-'t reine waren. Een jas was nog altijd een jas en een vest een vest,
-en een fatsoenlijke vrouw een fatsoenlijke vrouw en een meid een
-meid. Het kwam allemaal nog precies uit. Ook wisten ze nog precies
-wie en wat beneden hun stand was; ik twijfelde er niet aan. En ook
-'t Rokin zou wel gedempt komen als ze er aan toe waren.
-
-Met lijn twee reed ik over de Nieuwezijds Voorburgwal. Het was maar
-goed dat ze die gedempt hadden lang geleden, anders had de tram daar
-allicht niet kunnen rijden en je kon nu ook overal makkelijk van den
-eenen kant naar den anderen oversteken.
-
-Met lijn twee, de lijn bij uitnemendheid der nette en gewichtige
-heeren. Een paar vreeselijk gewichtige heeren waren in de tram, niets
-was ik daarbij. Vroolijk scheen het zonnetje op den Voorburgwal,
-'t groen der boompjes was nog wat licht en ik zag dat de schaduw van
-de Nieuwe kerk den overkant der straat niet raakte, lang niet. En
-ik herinnerde me, dat ik jaren geleden, ook in 't laatst van Mei
-dezelfde schaduw precies zoo gezien had. En dat ik op een zonnigen
-winterdag, toen over de Voorburgwal nog geen tram reed, door de
-schaduw van die kerk geloopen had, die toen de heele breedte van de
-straat bedekte. Nu raakte hij de rails niet, de tram reed in de zon
-voorbij de kerk. En over enkele maanden zou dezelfde wagen (hij was
-nog heel nieuw) op dezelfde plaats door die schaduw rijden. En toen
-ik weer naar die twee vreeselijk gewichtige heeren keek vond ik,
-dat al dien tijd dat Rhenen de hoofdstad der wereld geweest was,
-er eigenlijk al heel weinig in die wereld veranderd was.
-
-En ik dacht, wanneer die twee heeren dood zouden gaan en naakt zouden
-aankomen voor de rechtbank des Heeren, en hier vergeten zouden zijn. En
-dat er vreeselijk gewichtige heeren na hen zouden komen. En of ze hun
-stomme aplomb zouden bewaren, als ze daar boven zouden aankomen zonder
-hun gepoetste schoenen? En hoe 't gaan zou met die nette scheidingen
-in hun haar? En of ze dan zouden uitkomen met hun stupide vertoon van
-meerderheid, of er niet een kleinigheid op die gezichten te lezen zou
-zijn, als ze daar die andere, nog gewichtiger heeren zouden ontmoeten,
-die ze zooveel jaren hadden hooggeacht, ook naakt?
-
-En hoeveel idealistische jongelingen in dien tijd opstellen geschreven
-en gedichtjes en schilderijtjes gemaakt en zich opgewonden en gedweept
-zouden hebben. En gezoend. En daarna ook gewichtig zouden zijn geworden
-misschien, en ook vergeten.
-
-Toen kwam er een meisje met een viool in de tram en keek met haar
-zwarte oogjes naar de puntjes van haar schoentjes, en ik keek naar
-de ronding van haar zomermanteltje en vergat die nette heeren.
-
-
-
-
-X.
-
-
-Hoyer vond ik thuis. Hij woonde heel netjes in een straatje van
-den tweeden rang, achter 't Concertgebouw. Hij ontving me in een
-zitkamer, waar ik niet durfde loopen, er lag zoo'n duur kleed. Zijn
-gordijnen waren van pluche, z'n stoelen bekleed met geel moquette,
-op den schoorsteen stond een zwarte pendule met candelabres en ik
-meen dat ik ook nog ergens een bronzen paard heb gezien, allemaal
-dingen uit dure bazars. Goed zitten durfde ik ook niet, ik zat al
-dien tijd op de punt van een stoei, maar ik geloof niet, dat Hoyer
-daar iets van gesnapt heeft.
-
-Hoyer had kolossaal geboft. Ze hadden de ouwe stomme streek uitgehaald
-een naaktfiguur van hem te weigeren. De Wellust had hij de dame
-genoemd en ze was inderdaad, laat ik maar zeggen, omdat ik voor een
-fatsoenlijk tijdschrift schrijf "heel lief." En nu woonde Hoyer heel
-duur op gemeubileerde kamers, bij een nette weduwe met drie namen,
-waar ook een vrouwelijke advocaat in huis was en een assistent-resident
-met verlof, met vrouw en kind. En hij at buitenshuis, want de weduwe
-was veel te net om voor eten te zorgen. Schoenen poetsen was extra.
-
-En ik zat al dien tijd op de punt van mijn stoel en keek naar
-de gedraaide poot van de tafel en naar de vergulde lijst van den
-spiegel. Het was erg vervelend. Ik moest natuurlijk vertellen van
-mijn reis, maar ik wist niet wat, ik hoorde mezelf praten en luisterde
-als een daas naar mijn eigen geluid. Er was een naargeestig licht in
-de kamer, ik denk dat de weduwe bang was voor inkijken. Ik wou dat
-ik maar weg was en keek langs de drie muren, die ik zien kon zonder
-al te veel te draaien, maar ze weken niet en ik kon er niet doorheen
-zien. Ik keek naar de deur, ik kon er mijn oogen niet van afhouden,
-hulpeloos zat ik daar te staren. De deur trok. Vage visioenen had ik
-van de Cunera, van den hoek van den Grebbeberg met de rivier en van
-'t zonnige plein voor 't Centraalstation en de blinkende wijzerplaat
-van de Oudekerk en daar doorheen zag ik de geschilderde vlammen van
-'t nagemaakte eikenhout van die deur. En onderwijl ging iemand door met
-praten, o ja, dat was Hoyer. En nu antwoordde ik zelf, of eigenlijk ik
-zelf niet, maar mijn tong bewoog toch en er kwam geluid uit m'n mond,
-ik hoorde 't duidelijk.
-
-Niets merkte Hoyer. Z'n atelier was boven. Of hij me maar even
-voor mocht gaan. Wezenloos liep ik achter 'm aan "Dit is zeker
-'t privaat?" Ik dacht dat 't hoorde zoo iets te zeggen, als een
-heer je z'n huis liet zien. Niets merkte Hoyer: "Nee, dat is een
-kast" zeide-i. En ik dacht, waarom zegt-i niet: "Pardon, dat is een
-kast." Dat zoud-i zeker later zeggen, over een jaar of zoo.
-
-De gangetjes waren nauw, de loopertjes smal, de trapjes naar rato,
-met dunne spijltjes, een beetje gedraaid, maar alles was netjes,
-keurig netjes, dat moest ik zeggen. Nog merkte Hoyer niets.
-
-Daar boven knapte ik wat op, daar was ten minste licht, 't bekende
-licht van 't atelier. De ezel was leeg. Er stond een dure stoel,
-een clubstoel waar ik in wegzakte, nog nooit had ik in zoo'n stoel
-gezeten. Hoyer schilderde tegenwoordig portretten, dames en heeren,
-allemaal netjes aangekleed. Hij liet me ook een pas begonnen portret
-van de vrouwelijke advocaat zien. Zij was nu op reis. Eerst had
-Hoyer z'n atelier buitenshuis gehad, maar de advocate had "mevrouw"
-overgehaald toe te staan, dat een deel van de zolder voor atelier werd
-vertimmerd. Dat overhalen had eenige moeite gekost en was pas gelukt,
-toen de weduwe had gehoord, dat Hoyer het portret zou schilderen van
-een juffrouw van den Willemsparkweg met winterhoed, boa en mof. En
-de rest van haar kleeren natuurlijk. En dat hij voorgedragen was als
-lid van "Arti".
-
-Of Bavink wel eens hier kwam? Nooit, hij was er nog niet geweest. En
-of hij nog wel eens iets van Kees had gehoord? Ja, Bavink had hem een
-tijdje geleden op straat gesproken. Drie of vier betrekkingen had Kees
-in een paar jaar versleten en daar tusschendoor was hij lange tijden
-werkeloos geweest. Z'n vader had eindelijk een betrekkinkje voor
-'m gevonden bij de gasfabriek.
-
-"Hij loopt nu met een uniformpet op met drie kruisjes en G. G. boven
-z'n voorhoofd en een boekje onder z'n arm. En een vent bij 'm met
-een zwarte zak." Bavink had 't een heel gezicht gevonden. Hij moet
-de halve stuivers uit de muntmeters halen en de andere vent moet die
-dragen in dien zak. En als ze de halve stuivers uit de meter hebben
-gehaald, dan moet Kees vragen of de juffrouw die halve stuivers weer
-in wil wisselen. Hij klaagde dat-i zoo weinig verdiende. Bavink was
-een eindje met 'm mee gegaan, hij had nog nooit naast zoo iemand
-geloopen. Maar 't had hem gauw verveeld. Hij deed 't nooit weer.
-
-Ik tuurde naar 't Bokharakleedje, dat voor den clubstoel lag en
-zag heel duidelijk de verlaten keien van de Linnaeusstraat en den
-hardsteenen trottoirband en de voeg, waar twee stukken daarvan tegen
-elkaar gezet waren en de klinkertjes van 't trottoir. En ik zag ons
-daar zitten in de zomernacht. Bavink en Bekker en Kees en Hoyer en
-mijzelf. Ik zag dat de keien en 't stof nat waren, de sproeiwagen
-was er over heen gegaan, ergens lag een nat stuk krant. En ik hoorde
-Hoyer zeggen, dat-i opstond, want dat die blauwe steen zoo optrok. En
-nu hoorde ik weer diezelfde stem, maar wat beschaafder, met wat meer
-modulatie: "Je zult me excuseeren, Koekebakker, om elf uur heb ik
-een conferentie."
-
-Buiten scheen de lentezon in de troostelooze straat. Mijn God, hoe
-kon zoo'n straat bestaan. 't Meisje in de tram had ik vast niet mogen
-zoenen, maar zoo'n straat mocht bestaan. Dat mocht.
-
-
-
-
-XI.
-
-
-Op een van de grachten was 't. Ik stond op de stoep en las:
-"P. Bekker, Agentuur en Commissiehandel." Ik schelde en wachtte. 't
-Duurde nog al lang. Toen ging de bovenste helft van de deur open en
-ik zag een jongmensch met een vierkant hoofd. "Is m'nheer Bekker op
-kantoor?" Raar klonk dat. En terwijl 't jonge mensch met eenige moeite
-de onderdeur open maakte, herinnerde ik me hoe vroeger de straatdeur
-werd opengetrokken zonder dat je iemand zag en dat ik dan riep "Hallo
-Bekker!" "Is mijnheer op kantoor?" Er was iemand bij mijnheer.
-
-In den marmeren gang stond een groote rol loopergoed. "Wie kan ik
-zeggen dat er is?" "Koekebakker." "Wilt u mij maar volgen?" 't Jonge
-mensch ging mij voor, een smalle trap op, die ettelijke malen draaide.
-
-Boven, aan 't eind van een nauwen donkeren gang stond hij stil. In
-'t schemerige licht kon ik nog net even 't woord "Monsterkamer"
-lezen. "Moet ik hier zijn vriend?" vroeg ik en wees naar dat woord. Ik
-zag dat de vriend mij een rare vond. "Dat staat er nog van vroeger,
-mijnheer." Hij klopte.
-
-Ik hoorde Bekkers stem die "Ja", riep. De vriend ging naar binnen,
-de deur ging weer dicht en daar stond ik.
-
-Of ik zoo goed wilde zijn hier even te wachten. Ik werd in een klein
-achterkantoortje gelaten met een uitzicht op een blinden muur. Aan
-den zolder hing een zware rol pakpapier aan een spil, een eind papier
-hing naar beneden boven een groote, leege paktafel. 't Jongmensch
-ging aan een lessenaartje zitten, dat tegen 't raam stond en begon te
-tikken op een schrijfmachine met z'n rug naar me toe. Ik zag 't stuk
-papier hangen, ik zag dat 't schuin was afgescheurd, ik keek op den
-breeden bollen rug en de bonkige schouders van den kantoorbediende en
-naar den blinden muur. Een van de baksteenen was kapot en van binnen
-donkerrood; dat brok steen was 't mooiste dat ik zag.
-
-De bediende tikte maar, God weet wat-i tikte. Als-i even ophield,
-hoorde ik de stemmen van twee menschen door de gesloten deur,
-ik herkende 't geluid van Bekker, maar de woorden verstond ik
-niet. Twintig minuten zat ik daar te sterven. "Per me si va nella
-città dolente."
-
-Toen ging de deur open en Bekker verscheen. Hij was zenuwachtig
-en verlegen. Hoe het mij ging. Ik zag er goed uit. Het speet hem
-vreeselijk. Hij had een klant over uit Bordeaux. Die mijnheer was
-speciaal overgekomen om met hem te spreken.  Hij geloofde niet, dat
-hij hem voor vanavond laat kwijt zou raken... "Je begrijpt--kerel
-wat zie je d'r toch goed uit. Kom je nu van Algiers?" Ik begreep
-'t volkomen. Ja, ik kwam van Algiers. "Waar logeer je, als 't kan,
-kom ik vanavond om 9 uur bij je." Ik logeerde nergens, mijn geld
-was op, maar dat kun je toch niet zeggen op een kantoor, waar een
-vreemde bij is. Ik zei maar dat ik 't nog niet wist, ik kwam nog
-wel eens aan. "Ik hoop dat je 't dan beter treft." Ik wist dat-i
-dat zeggen zou. D'r zijn zoo van die gesprekken onder nette lui,
-waarbij je heelemaal niet hoeft te luisteren.
-
-Hij bracht me tot de straatdeur. Hij vond 't verdomd beroerd. Ik keek
-naar 't bordje, "P. Bekker, Agentuur en commissiehandel" en toen naar
-z'n oogen.
-
-En toen zag ik dat ook hij plotseling weer die koe hoorde loeien,
-die tien jaar geleden geloeid had in de schemering, de koe die je
-hoorde en niet zag.
-
-Wij gaven elkaar de hand. "Per me si va tra la perduta gente,
-Koekebakker." Hij hield mijn hand nog vast en legde z'n andere hand
-op m'n schouder. "Zeg eens, als je geld noodig hebt?"
-
-Ik ging de stoep af, de klant stond voor 't raam met z'n handen in z'n
-zijden, de beenen van elkaar en keek naar buiten. Rijk en welverzorgd
-zag hij er uit. Ik nam eerbiedig mijn hoed voor 'm af en hij groette
-terug, beleefd en minzaam.
-
-
-
-
-XII.
-
-
-Ik kom nu zoo gaandeweg tot 't einde. Goddank, zal hier of daar iemand
-zeggen. Och, ik wist vooruit dat 't op niet veel zou uitloopen. Waar
-loopt tegenwoordig 't leven van een Amsterdammer op uit? In mijn
-jongenstijd heb ik vaak genoeg gewenscht, dat er nu eindelijk eens
-iets zou gebeuren. Maar er gebeurde nooit iets. Zelfs verhuisd zijn
-we nooit. En later....
-
-Alleen Hoyer weet waar de boel op uitloopt. Hij heeft wat geërfd en zit
-flink in de duiten. Hij is lid van de S. D. A. P. en leest "Het Volk".
-
-'s Avonds zit-i op 't Leesmuseum en leest 't Berliner
-Tageblatt. Schilderen doet-i niet meer. Hij weet ook waarom hij niet
-meer schildert: wij zijn in een tijd van verval. Een nieuwe kunst is
-in opkomst. Daar wacht-i zeker op. Hij brengt ondertusschen Kunst aan
-het Volk, hoe, dat weet ik niet. Een metselaar heeft hem eens gevraagd,
-"wat-i voor die smoessies kocht." Ook daarvoor had Hoyer een verklaring
-"Wij sociaal democraten weten maar al te goed----"
-
-Hij zegt een boel dingen, die erg waar zijn en als je denkt, "nou wordt
-'t interessant", dan gaat-i niet verder. Op een middag in "Polen",
-sprak-i heel veel over "proletarisch sentiment" en "burgerlijke
-ideologieën." Ik luisterde maar naar 'm. Eén keer heb ik tegen 'm
-gezegd: "'t Is toch mooi dat je alles zoo zeker weten kunt."
-
-Hij ging daar direct op in en ik kon in een half uur niet meer aan 't
-woord komen. En 't is inderdaad heel mooi voor iemand die zijn heele
-leven lang te doen heeft wat een ander 'm commandeert, zonder dat-i er
-zelf veel van snapt en voortdurend wordt gesnauwd en altijd margarine
-moet eten en in de benauwde luchten wonen. Als ik maar een beetje
-twijfelen mocht, dan zou ik ook wel lid van de S. D. A. P. worden. Eén
-geluk: de menschen, die altijd in de benauwde luchten verkeeren,
-hebben me niet noodig. En misschien zou 't zonder Hoyer ook nog wel
-gaan. 'k Zal toch eens informeeren of 't mag, dat twijfelen.
-
-Met den agentuur en commissiehandel is 't slecht gegaan. Die
-commissiehandel was heelemaal larie, dat had Bekker er maar bij laten
-zetten omdat 't goed stond. En iemand die Dante vertaald heeft en
-gedichtjes gemaakt, al zijn 't er maar dertien, die moet geen agent
-van binnen- en buitenlandsche huizen worden. Op een regenachtigen
-Decemberdag, toen de lantaarns op de gracht werden opgestoken, vond
-ik Bekker scheef aan z'n lessenaar zitten met z'n hand onder z'n
-hoofd. De kamer was half donker. Hij bewoog niet. Ik stak 't gas op. De
-prullemand stond achter 'm en daarin lag al z'n post van drie dagen,
-ongeopend. Met z'n elleboog hat-i de heele rommel erin geschoven,
-opzettelijk, zonder er naar te kijken. Z'n bediende hat-i maanden
-geleden gedaan gegeven, de telefoon hadden ze weggenomen. Daar
-zat-i. Aan de muur hing een lijst met afvaarten van stoombooten,
-waarvan de laatste al weer lang was binnengekomen en na dien tijd weer
-uitgevaren, herhaalde malen. En op den schoorsteen stond een dik boek,
-een prachtuitgave van de Divina Commedia.
-
-Buiten stonden de lantaarns te branden, bleek en vreemd in 't laatste
-daglicht, als een wonderlijke vergissing, zooals ze zoo dikwijls
-gestaan hadden. Een wonderlijke vergissing leek alles.
-
-Nu zit Bekker weer ergens op een kantoortje. Hij heeft een goeie baas,
-die hem respecteert, omdat hij Dante vertaald heeft. Op mooie dagen
-stuurt-i Bekker 's middags weg, dan mag-i een beetje in 't zonnetje
-wandelen.
-
-Aan den drank is Bekker niet gegaan. Hij lost schaakproblemen op of
-slaapt. Een voorstelling van de toekomst heeft-i niet. Hij verlangt
-zelfs niet naar zes uur. Dat geeft toch niets. Z'n tractement beurt-i
-met een weemoedig welbehagen, met weemoedig welbehagen koopt-i er
-dassen en schoenen voor. Z'n kleeren zijn netjes geborsteld. Bij
-tijden is hij een weinig ingenomen met zichzelf, om dat-i vroeger
-"een geestelijk leven geleid heeft."
-
-Hij ziet nog weleens een schilderijtje. Onlangs kwam ik hem nog
-eens tegen. Toen had-i 't over de intocht van de koningin, dat
-schilderijtje van Eerelman, waar 't woord "Odol" zoo natuurlijk op
-geschilderd staat. Hij vroeg of 't niet een mooi schilderij was om
-in een deftige apotheek op te hangen.
-
-Kees loopt nog altijd voor de gasfabriek en verkeert in de benauwde
-luchten, waar ik 't zoo even ook over gehad heb. Hij weet niet waar
-'t volgende kind zal moeten slapen. De kinderen zijn nu nog klein,
-maar over een jaar of wat kibbelen ze 's morgens bij die ééne kraan
-en dat ééne privaat, zooals dat altijd in district III gegaan is. Hij
-tobt met wat Hoyer noemt: "'t Chronische tekort in 't huishouden van
-den werkman," en koopt alleen 's Zaterdagsavonds sigaren. 's Zondags
-moet-i de kinderen verbieden. Hij moppert dat-i 't zooveel beter had
-kunnen hebben, als-i eerder naar z'n vader geluisterd had.
-
-Z'n vrouw is goed voor 'm. Midden in de week heeft-i een schoone
-zakdoek. Maar ze zal de lusten niet opwekken van iemand, die niet
-aan haar gewend is, zooals Kees. Zes jaar geleden was dat anders.
-
-En op zolder bij z'n vader, waar vroeger z'n hok was, daar hangen nu
-de onderlijfjes van z'n zusters te droogen.
-
-
-
-
-XIII.
-
-
-En Bavink?
-
-Bavink heeft 't tegen die "Godverdomde dingen" afgelegd. Die dingen die
-geschilderd wilden wezen en als je dan dacht: "dan moet 't ook maar
-gebeuren," dan wilden ze weer niet. Hij begon wat opgang te maken,
-toen de strijd al op 't eind liep.
-
-Twee maanden na mijn terugkomst kwam-i me heel kalm vertellen,
-dat-i zijn gezicht op Rhenen in stukken had gesneden. En zoo was
-'t. De rivier, den berg, den Cuneratoren, de bloeiende appelboomen, de
-roode daken van Rhenen, de kastanjes met hun witte en roode bloemen,
-de bruine beuken en 't molentje ergens in de hoogte, 64 gelijke,
-rechthoekige brokken van 15 bij 12-1/2 centimeter hat-i er van
-gesneden, met een bot knipmes. Een heel werk was 't geweest.
-
-'t Ding had 'm geërgerd. 't Was niks, totaal niks, vodden. Hij wou van
-mij weten, waarom iemand schilderde. Hij begreep zelf niets meer. Hij
-stak z'n arm uit en wees in de ruimte. Dààr waren de dingen. Hij sloeg
-met z'n vuist tegen z'n voorhoofd. En daar waren ze. Er uit wilden ze,
-maar ze deden 't niet. Stapelgek werd je ervan.
-
-Bijna een jaar daarna vond ik hem aan 't Centraalstation aan de
-Parijzer trein van 8 uur. Hij bracht een of anderen kennis weg, een
-haarboer met lange zwarte lokken en heel veel baard, meer haar dan
-mensch, en een hoog voorhoofd met niets er achter. De ondergaande zon
-stond te schijnen, groot en rood, aan 't eind van de kap stond-i,
-er was een rossig schijnsel in de ruiten en 't vernis van de
-spoorwagens. Bavink was dronken. De trein vertrok, schoof onder de
-kap vandaan en boog even om naar links. Bij 't ombuigen flikkerde
-'t licht fel op de wagens.
-
-Wij wandelden naar 't eind van 't perron. Een man met een seinlicht
-kwamen wij tegen, ik zag, dat hij in 't voorbijloopen naar een
-conducteur keek, die daar stond bij een anderen trein en een beweging
-maakte van drinken met de hand aan den mond.
-
-Wij stonden stil buiten de kap en keken naar de zon. "Zie je die
-zon, Koekebakker?" De zon was bijzonder duidelijk, hij stond recht
-voor ons uit en dicht bij, zoo groot en zoo rood was-i nog nooit
-geweest. Hij raakte bijna de rails van den spoorweg, hij maakte geen
-flikkeringen meer op de dingen, en alleen in de matglazen ruiten van
-den locomotievenstal, rechts van den spoorweg, was een dof schijnsel.
-
-"Je denkt dat ik dronken ben?" Dat dacht ik inderdaad. "Het maakt
-geen verschil, Koekebakker, als ik nuchter ben, begrijp ik er toch
-ook niks van."
-
-"Begrijp jij wat die zon van mij wil? Vier en dertig ondergaande
-zonnen heb ik tegen de muur staan, achter elkaar, omgekeerd. En toch
-staat-i daar weer iederen avond."
-
-"Als er geen wolken zijn," zei ik. Maar hij liet zich niet afleiden.
-
-"Koekebakker jij bent altijd mijn beste vrind geweest. Ik ken jou
-al--hoe lang al?"
-
-"Omtrent dertien jaar Bavink." "Dertien jaar. Dat is lang. Weet je
-wat jij doen moet? Doe me een lol. Heb je een hoedendoos?"
-
-Ik zweeg.
-
-"Doe 'm in een hoedendoos, Koekebakker. In een hoedendoos. Ik wil
-met vrede gelaten worden. Doe 'm in een hoedendoos, in een ordinaire
-hoedendoos. Hij verdient niet beter."
-
-Bavink griende dronkemanstranen. Ik keek hulpeloos rond. Een heer in
-een uniformjas en met gele biezen om z'n pet kwam op ons af en sprak
-mij aan.
-
-"Ik geloof mijnheer, dat u beter doet, als u dezen heer naar huis
-brengt."
-
-Ik salueerde en gaf Bavink een arm. Hij ging gewillig mee. In de
-huurauto viel-i in slaap. Op de Nieuwe Zijds-Voorburgwal werd-i even
-wakker toen wij door een kuil reden en wilde weer over die hoedendoos
-beginnen. Maar meteen viel-i weer in slaap.
-
-Op een morgen zat-i wezenloos te staren voor z'n laatste
-zonsondergang. Ik kwam op z'n hok met Hoyer. Hij herkende ons
-niet. Hij keek maar naar die zon, een groote, koude, roode zon,
-die in wolken onderging.
-
-"Hij kijkt me maar aan, wij begrijpen geen van beiden wat we van
-elkaar moeten." Verder kwam-i niet.
-
-Hij is nu in een gesticht voor zenuwpatienten. Hij is heel rustig. Hij
-kijkt maar naar boven, naar de lucht of tuurt naar den horizon of
-zit in de zon te staren tot z'n oogen pijn doen. Dat mag-i niet,
-maar ze kunnen niets met 'm beginnen. Aan 't praten kunnen ze 'm niet
-krijgen. Z'n schilderijen doen tegenwoordig aardige prijzen.
-
-En Koekebakkertje is een wijs en bedaard man geworden. Hij schrijft
-maar, ontvangt z'n schamel loon en geeft geen ergernis.
-
-Gods troon is nog ongeschokt. Zijn wereld gaat haar gang maar. Af
-en toe glimlacht God even om de gewichtige heeren, die denken dat
-ze heel wat beteekenen. Nieuwe Titaantjes zijn al weer bezig kleine
-rotsblokjes op te stapelen om 'm van z'n verhevenheid te storten en dan
-de wereld eens naar hun zin in te richten. Hij lacht maar en denkt:
-"Goed zoo jongens, zoo mal als je bent, ben je me toch liever dan
-die mooie wijze heeren. 't Spijt me dat je je nek moet breken en dat
-ik die heeren moet laten gedijen, maar ik ben ook God maar." En zoo
-gaat alles z'n gangetje en wee hem die vraagt: Waarom?
-
-
-
-
-
-
-EEN WOORD NA.
-
-
-Voor hen die gaarne weten hoe het met de liefde gesteld is, wil ik
-nog mededeelen, dat Dichtertje's Dora ontstaan is uit de idealisatie
-van een jong meisje, waarvoor ik uit de verte de genegenheid van een
-oud man voelde.
-
-Toen zij het manuscript gelezen had, vertelde ik haar dat, en haar
-antwoord was: "Ik heb toch nooit diabolo gespeeld." Ze zei dit niet
-uit coquetterie of uit verlegenheid, ze had er niets van begrepen.
-
-
-                                                             NESCIO.
-
-5 Jan. 1918.
-EOT;
-}