@xdev-asia/xdev-knowledge-mcp 1.0.56 → 1.0.57

package/content/series/architecture/omop-cdm-5-4-cho-nguoi-moi-bat-dau/chapters/06-phan-6-health-system-economics-derived/lessons/bai-17-location-care-site-provider.md

@@ -0,0 +1,334 @@
+---
+id: 019f1a00-a117-7b01-e001-omopcdm54017
+title: "Bài 17: LOCATION, CARE_SITE & PROVIDER — Hệ thống cơ sở y tế"
+slug: bai-17-location-care-site-provider
+description: >-
+  Ba bảng Health System Data: LOCATION (địa lý), CARE_SITE
+  (cơ sở khám chữa bệnh), PROVIDER (bác sĩ, nhân viên y tế)
+  và cách chúng liên kết với dữ liệu lâm sàng.
+duration_minutes: 45
+is_free: true
+video_url: null
+sort_order: 17
+section_title: "Phần 6: Health System, Economics & Derived Elements"
+course:
+  id: 019f1a00-a100-7b01-e001-omopcdm54001
+  title: "OMOP CDM 5.4 cho Người mới — Hiểu từ A đến Z"
+  slug: omop-cdm-5-4-cho-nguoi-moi-bat-dau
+---
+
+<svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" viewBox="0 0 1200 340" style="max-width: 100%; height: auto; border-radius: 12px; margin-bottom: 1.5rem;">
+  <defs>
+    <linearGradient id="bg-omop17" x1="0%" y1="0%" x2="100%" y2="100%">
+      <stop offset="0%" style="stop-color:#0c1222"/>
+      <stop offset="100%" style="stop-color:#1e293b"/>
+    </linearGradient>
+  </defs>
+  <rect width="1200" height="340" rx="12" fill="url(#bg-omop17)"/>
+  <g>
+    <circle cx="750" cy="80" r="24" fill="#818cf8" opacity="0.12"/>
+    <circle cx="850" cy="120" r="20" fill="#818cf8" opacity="0.08"/>
+    <circle cx="680" cy="150" r="18" fill="#818cf8" opacity="0.07"/>
+    <line x1="600" y1="100" x2="1100" y2="260" stroke="#818cf8" stroke-width="0.5" opacity="0.1"/>
+  </g>
+  <rect x="60" y="50" width="4" height="60" rx="2" fill="#818cf8"/>
+  <rect x="80" y="50" width="130" height="28" rx="14" fill="#818cf8" opacity="0.15"/>
+  <text x="92" y="69" font-family="system-ui,-apple-system,sans-serif" font-size="13" font-weight="600" fill="#818cf8">🏗️ Kiến trúc — Bài 17</text>
+  <text x="60" y="140" font-family="system-ui,-apple-system,sans-serif" font-size="34" font-weight="700" fill="#f1f5f9">
+    <tspan x="60" dy="0">LOCATION, CARE_SITE &amp;</tspan>
+    <tspan x="60" dy="42">PROVIDER — Hệ thống CSYT</tspan>
+  </text>
+  <text x="60" y="244" font-family="system-ui,-apple-system,sans-serif" font-size="15" fill="#94a3b8" opacity="0.8">OMOP CDM 5.4 cho Người mới — Hiểu từ A đến Z</text>
+  <text x="60" y="268" font-family="system-ui,-apple-system,sans-serif" font-size="13" fill="#64748b" opacity="0.6">Phần 6: Health System, Economics &amp; Derived Elements</text>
+  <text x="1140" y="320" font-family="system-ui,-apple-system,sans-serif" font-size="12" fill="#475569" text-anchor="end" opacity="0.4">xdev.asia</text>
+</svg>
+
+![Phân cấp hệ thống y tế: Location → Care Site → Provider](/storage/uploads/2026/04/omop-cdm-bai17-health-system.png)
+
+## Giới thiệu
+
+Nhóm **Health System Data** gồm 3 bảng mô tả *nơi* và *ai* cung cấp dịch vụ y tế. Trong bệnh viện Việt Nam, đây là nơi lưu thông tin cơ sở y tế (tuyến trung ương, tỉnh, huyện), phòng khoa, và bác sĩ phụ trách.
+
+---
+
+## 1. LOCATION — Địa điểm địa lý
+
+### 1.1. Cấu trúc bảng
+
+| Cột | Kiểu | Bắt buộc | Mô tả |
+|-----|------|----------|-------|
+| `location_id` | INTEGER | ✅ PK | ID duy nhất |
+| `address_1` | VARCHAR(50) | | Địa chỉ dòng 1 |
+| `address_2` | VARCHAR(50) | | Địa chỉ dòng 2 |
+| `city` | VARCHAR(50) | | Thành phố / Quận / Huyện |
+| `state` | VARCHAR(2) | | Bang/Tỉnh (US: 2 ký tự) |
+| `zip` | VARCHAR(9) | | Mã bưu điện |
+| `county` | VARCHAR(20) | | County |
+| `location_source_value` | VARCHAR(50) | | Mã nguồn |
+| `country_concept_id` | INTEGER | | FK → CONCEPT (quốc gia) |
+| `country_source_value` | VARCHAR(80) | | Mã quốc gia nguồn |
+| `latitude` | FLOAT | | Vĩ độ |
+| `longitude` | FLOAT | | Kinh độ |
+
+### 1.2. ETL cho Việt Nam
+
+```sql
+INSERT INTO location (
+    location_id,
+    address_1,
+    city,
+    state,
+    zip,
+    country_concept_id,
+    country_source_value,
+    latitude,
+    longitude
+) VALUES (
+    1001,
+    '78 Giải Phóng',
+    'Hai Bà Trưng',
+    'HN',            -- Mã tỉnh 2 ký tự
+    '100000',        -- Mã bưu điện VN
+    4330442,         -- concept_id cho 'Viet Nam'
+    'VN',
+    21.0024,         -- Latitude
+    105.8432         -- Longitude
+);
+```
+
+> **Lưu ý VN:** Trường `state` chỉ 2 ký tự — dùng mã tỉnh rút gọn (HN, HCM, DN...).
+> Nếu cần đầy đủ, dùng `location_source_value` lưu "Hà Nội".
+
+---
+
+## 2. CARE_SITE — Cơ sở khám chữa bệnh
+
+### 2.1. Cấu trúc bảng
+
+| Cột | Kiểu | Bắt buộc | Mô tả |
+|-----|------|----------|-------|
+| `care_site_id` | INTEGER | ✅ PK | ID duy nhất |
+| `care_site_name` | VARCHAR(255) | | Tên cơ sở |
+| `place_of_service_concept_id` | INTEGER | | Loại cơ sở (FK → CONCEPT) |
+| `location_id` | INTEGER | | FK → LOCATION |
+| `care_site_source_value` | VARCHAR(50) | | Mã nguồn |
+| `place_of_service_source_value` | VARCHAR(50) | | Mã loại nguồn |
+
+### 2.2. Loại cơ sở y tế (place_of_service_concept_id)
+
+| Concept ID | Concept Name | Ví dụ VN |
+|------------|-------------|-----------|
+| 8717 | Inpatient Hospital | Khoa Nội trú |
+| 8756 | Outpatient Hospital | Phòng khám ngoại trú |
+| 8940 | Office | Phòng khám tư |
+| 8883 | Skilled Nursing Facility | Cơ sở điều dưỡng |
+| 8716 | Home Health Agency | Chăm sóc tại nhà |
+| 8761 | Emergency Room | Khoa Cấp cứu |
+| 581382 | Telehealth | Khám từ xa |
+
+### 2.3. Ví dụ ETL từ dữ liệu bệnh viện VN
+
+```sql
+-- Bệnh viện Bạch Mai
+INSERT INTO care_site VALUES (
+    2001,                        -- care_site_id
+    'Bệnh viện Bạch Mai',       -- care_site_name
+    8717,                        -- Inpatient Hospital
+    1001,                        -- location_id (78 GP, HBT)
+    'BV-BACHMAI-001',            -- care_site_source_value
+    'TUYEN_TW'                   -- place_of_service_source_value
+);
+
+-- Khoa Nội tiêu hóa - Bạch Mai
+INSERT INTO care_site VALUES (
+    2002,
+    'Khoa Nội Tiêu hóa - BV Bạch Mai',
+    8756,                        -- Outpatient Hospital
+    1001,                        -- cùng location
+    'BV-BM-NOI-TIEUHOA',
+    'KHOA_NOITRU'
+);
+```
+
+### 2.4. Mô hình phân cấp VN
+
+```
+  CARE_SITE (Tuyến TW)
+  ├── BV Bạch Mai (care_site_id = 2001)
+  │   ├── Khoa Nội Tiêu hóa (2002)
+  │   ├── Khoa Tim mạch (2003)
+  │   └── Khoa Cấp cứu (2004)
+  │
+  CARE_SITE (Tuyến Tỉnh)
+  ├── BV Đa khoa Hà Nội (2010)
+  │   ├── Khoa Ngoại (2011)
+  │   └── Khoa Sản (2012)
+  │
+  CARE_SITE (Tuyến Huyện)
+  └── TTYT Hoàng Mai (2020)
+      └── Phòng khám đa khoa (2021)
+```
+
+> **Lưu ý:** OMOP CDM không có cấu trúc parent-child cho CARE_SITE. Nếu cần phân cấp, dùng convention đặt tên hoặc thêm bảng mapping riêng.
+
+---
+
+## 3. PROVIDER — Nhân viên y tế
+
+### 3.1. Cấu trúc bảng
+
+| Cột | Kiểu | Bắt buộc | Mô tả |
+|-----|------|----------|-------|
+| `provider_id` | INTEGER | ✅ PK | ID duy nhất |
+| `provider_name` | VARCHAR(255) | | Tên (khuyến nghị de-identify) |
+| `npi` | VARCHAR(20) | | National Provider Identifier (US) |
+| `dea` | VARCHAR(20) | | DEA Number (US) |
+| `specialty_concept_id` | INTEGER | | Chuyên khoa (FK → CONCEPT) |
+| `care_site_id` | INTEGER | | FK → CARE_SITE |
+| `year_of_birth` | INTEGER | | Năm sinh |
+| `gender_concept_id` | INTEGER | | Giới tính |
+| `provider_source_value` | VARCHAR(50) | | Mã nguồn |
+| `specialty_source_value` | VARCHAR(50) | | Mã chuyên khoa nguồn |
+| `specialty_source_concept_id` | INTEGER | | FK → CONCEPT |
+| `gender_source_value` | VARCHAR(50) | | Giới tính nguồn |
+| `gender_source_concept_id` | INTEGER | | FK → CONCEPT |
+
+### 3.2. Specialty trong OMOP
+
+```sql
+-- Tìm specialty concepts phổ biến
+SELECT
+    c.concept_id,
+    c.concept_name,
+    c.vocabulary_id
+FROM concept c
+WHERE c.domain_id = 'Provider'
+  AND c.standard_concept = 'S'
+  AND c.concept_name LIKE '%Cardiol%'
+ORDER BY c.concept_name;
+-- 38004451 | Cardiology | Medicare Specialty
+```
+
+### 3.3. ETL cho bác sĩ VN
+
+```sql
+INSERT INTO provider (
+    provider_id,
+    provider_name,
+    specialty_concept_id,
+    care_site_id,
+    provider_source_value,
+    specialty_source_value
+) VALUES (
+    3001,
+    NULL,                    -- De-identify: không lưu tên
+    38004451,                -- Cardiology
+    2003,                    -- Khoa Tim mạch - BV Bạch Mai
+    'BS-BM-TM-001',         -- Mã bác sĩ nội bộ
+    'TIM_MACH'               -- Chuyên khoa nguồn
+);
+```
+
+> **De-identification:** Ở VN dữ liệu nghiên cứu thường cần ẩn danh bác sĩ. Set `provider_name = NULL` và chỉ giữ `provider_source_value` mã hóa.
+
+---
+
+## 4. Quan hệ 3 bảng Health System
+
+```
+  ┌──────────┐
+  │ LOCATION │  ← Địa lý (tỉnh, thành phố, tọa độ)
+  │ 1001     │
+  └────┬─────┘
+       │ location_id
+       ↓
+  ┌──────────┐
+  │CARE_SITE │  ← Cơ sở y tế (BV, Khoa)
+  │ 2001     │
+  └────┬─────┘
+       │ care_site_id
+       ↓
+  ┌──────────┐
+  │ PROVIDER │  ← Bác sĩ, nhân viên y tế
+  │ 3001     │
+  └──────────┘
+
+  Ba bảng này được tham chiếu từ:
+  ┌───────────────────────┐
+  │ PERSON               │ ← location_id, care_site_id, provider_id
+  │ VISIT_OCCURRENCE     │ ← care_site_id, provider_id
+  │ CONDITION_OCCURRENCE │ ← provider_id
+  │ DRUG_EXPOSURE        │ ← provider_id
+  │ ... (tất cả bảng     │
+  │      clinical)       │
+  └───────────────────────┘
+```
+
+---
+
+## 5. Truy vấn phân tích
+
+### 5.1. Phân bổ bệnh nhân theo cơ sở y tế
+
+```sql
+SELECT
+    cs.care_site_name,
+    c.concept_name AS facility_type,
+    COUNT(DISTINCT vo.person_id) AS patient_count,
+    COUNT(vo.visit_occurrence_id) AS visit_count
+FROM visit_occurrence vo
+JOIN care_site cs ON vo.care_site_id = cs.care_site_id
+JOIN concept c ON cs.place_of_service_concept_id = c.concept_id
+GROUP BY cs.care_site_name, c.concept_name
+ORDER BY visit_count DESC;
+```
+
+### 5.2. Phân tích theo chuyên khoa bác sĩ
+
+```sql
+SELECT
+    c_spec.concept_name AS specialty,
+    COUNT(DISTINCT p.provider_id) AS provider_count,
+    COUNT(DISTINCT co.person_id) AS patient_count,
+    COUNT(*) AS diagnosis_count
+FROM condition_occurrence co
+JOIN provider p ON co.provider_id = p.provider_id
+JOIN concept c_spec ON p.specialty_concept_id = c_spec.concept_id
+GROUP BY c_spec.concept_name
+ORDER BY diagnosis_count DESC
+LIMIT 10;
+```
+
+### 5.3. Phân bố địa lý bệnh nhân (VN)
+
+```sql
+SELECT
+    l.state AS province_code,
+    l.city,
+    COUNT(DISTINCT per.person_id) AS patient_count
+FROM person per
+JOIN location l ON per.location_id = l.location_id
+WHERE l.country_concept_id = 4330442  -- Vietnam
+GROUP BY l.state, l.city
+ORDER BY patient_count DESC;
+```
+
+---
+
+## Tổng kết
+
+1. **LOCATION**: địa lý (VN: mã tỉnh 2 ký tự + mã bưu điện)
+2. **CARE_SITE**: cơ sở y tế với `place_of_service_concept_id` phân loại
+3. **PROVIDER**: nhân viên y tế, cần de-identify trong nghiên cứu
+4. Quan hệ: LOCATION → CARE_SITE → PROVIDER (hệ thống phân cấp)
+5. Tất cả bảng lâm sàng đều tham chiếu `provider_id` và `care_site_id`
+
+**Bài tiếp theo:** PAYER_PLAN_PERIOD & COST — Chi phí y tế và bảo hiểm.
+
+---
+
+## Tài liệu tham khảo
+
+- [OMOP CDM 5.4 — LOCATION](https://ohdsi.github.io/CommonDataModel/cdm54.html#LOCATION)
+- [OMOP CDM 5.4 — CARE_SITE](https://ohdsi.github.io/CommonDataModel/cdm54.html#CARE_SITE)
+- [OMOP CDM 5.4 — PROVIDER](https://ohdsi.github.io/CommonDataModel/cdm54.html#PROVIDER)

package/content/series/architecture/omop-cdm-5-4-cho-nguoi-moi-bat-dau/chapters/06-phan-6-health-system-economics-derived/lessons/bai-18-payer-plan-period-cost.md

@@ -0,0 +1,343 @@
+---
+id: 019f1a00-a118-7b01-e001-omopcdm54018
+title: "Bài 18: PAYER_PLAN_PERIOD & COST — Chi phí y tế và bảo hiểm"
+slug: bai-18-payer-plan-period-cost
+description: >-
+  PAYER_PLAN_PERIOD theo dõi quyền lợi bảo hiểm,
+  COST ghi nhận chi phí từng sự kiện lâm sàng.
+  Ứng dụng cho phân tích BHXH/BHYT tại Việt Nam.
+duration_minutes: 45
+is_free: true
+video_url: null
+sort_order: 18
+section_title: "Phần 6: Health System, Economics & Derived Elements"
+course:
+  id: 019f1a00-a100-7b01-e001-omopcdm54001
+  title: "OMOP CDM 5.4 cho Người mới — Hiểu từ A đến Z"
+  slug: omop-cdm-5-4-cho-nguoi-moi-bat-dau
+---
+
+<svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" viewBox="0 0 1200 340" style="max-width: 100%; height: auto; border-radius: 12px; margin-bottom: 1.5rem;">
+  <defs>
+    <linearGradient id="bg-omop18" x1="0%" y1="0%" x2="100%" y2="100%">
+      <stop offset="0%" style="stop-color:#0c1222"/>
+      <stop offset="100%" style="stop-color:#1e293b"/>
+    </linearGradient>
+  </defs>
+  <rect width="1200" height="340" rx="12" fill="url(#bg-omop18)"/>
+  <g>
+    <circle cx="720" cy="100" r="22" fill="#818cf8" opacity="0.12"/>
+    <circle cx="820" cy="130" r="26" fill="#818cf8" opacity="0.08"/>
+    <circle cx="900" cy="90" r="18" fill="#818cf8" opacity="0.07"/>
+    <line x1="650" y1="140" x2="1100" y2="250" stroke="#818cf8" stroke-width="0.5" opacity="0.1"/>
+  </g>
+  <rect x="60" y="50" width="4" height="60" rx="2" fill="#818cf8"/>
+  <rect x="80" y="50" width="130" height="28" rx="14" fill="#818cf8" opacity="0.15"/>
+  <text x="92" y="69" font-family="system-ui,-apple-system,sans-serif" font-size="13" font-weight="600" fill="#818cf8">🏗️ Kiến trúc — Bài 18</text>
+  <text x="60" y="140" font-family="system-ui,-apple-system,sans-serif" font-size="34" font-weight="700" fill="#f1f5f9">
+    <tspan x="60" dy="0">PAYER_PLAN_PERIOD &amp;</tspan>
+    <tspan x="60" dy="42">COST — Chi phí y tế</tspan>
+  </text>
+  <text x="60" y="244" font-family="system-ui,-apple-system,sans-serif" font-size="15" fill="#94a3b8" opacity="0.8">OMOP CDM 5.4 cho Người mới — Hiểu từ A đến Z</text>
+  <text x="60" y="268" font-family="system-ui,-apple-system,sans-serif" font-size="13" fill="#64748b" opacity="0.6">Phần 6: Health System, Economics &amp; Derived Elements</text>
+  <text x="1140" y="320" font-family="system-ui,-apple-system,sans-serif" font-size="12" fill="#475569" text-anchor="end" opacity="0.4">xdev.asia</text>
+</svg>
+
+![Luồng chi phí y tế và BHYT chi trả](/storage/uploads/2026/04/omop-cdm-bai18-cost-insurance.png)
+
+## Giới thiệu
+
+Nhóm **Health Economics Data** gồm bảng **PAYER_PLAN_PERIOD** (quyền lợi bảo hiểm) và **COST** (chi phí từng dịch vụ). Ở VN, phần này map với dữ liệu **BHYT** (Bảo hiểm Y tế) và bảng thanh toán viện phí.
+
+---
+
+## 1. PAYER_PLAN_PERIOD — Thời gian bảo hiểm
+
+### 1.1. Cấu trúc bảng
+
+| Cột | Kiểu | Bắt buộc | Mô tả |
+|-----|------|----------|-------|
+| `payer_plan_period_id` | INTEGER | ✅ PK | ID duy nhất |
+| `person_id` | INTEGER | ✅ | FK → PERSON |
+| `payer_plan_period_start_date` | DATE | ✅ | Ngày bắt đầu |
+| `payer_plan_period_end_date` | DATE | ✅ | Ngày kết thúc |
+| `payer_concept_id` | INTEGER | | Đơn vị chi trả (FK → CONCEPT) |
+| `payer_source_value` | VARCHAR(50) | | Mã nguồn payer |
+| `payer_source_concept_id` | INTEGER | | FK → CONCEPT |
+| `plan_concept_id` | INTEGER | | Loại gói bảo hiểm |
+| `plan_source_value` | VARCHAR(50) | | Mã nguồn plan |
+| `plan_source_concept_id` | INTEGER | | FK → CONCEPT |
+| `sponsor_concept_id` | INTEGER | | Nhà tài trợ |
+| `sponsor_source_value` | VARCHAR(50) | | Mã nguồn sponsor |
+| `sponsor_source_concept_id` | INTEGER | | FK → CONCEPT |
+| `family_source_value` | VARCHAR(50) | | Mã gia đình |
+| `stop_reason_concept_id` | INTEGER | | Lý do ngừng |
+| `stop_reason_source_value` | VARCHAR(50) | | Mã lý do nguồn |
+| `stop_reason_source_concept_id` | INTEGER | | FK → CONCEPT |
+
+### 1.2. Mapping BHYT Việt Nam
+
+```
+  Nguồn VN (BHXH)              →    OMOP CDM
+  ─────────────────────────────────────────────
+  Mã thẻ BHYT: DN4-01-001      →    payer_source_value
+  Loại đối tượng: Hưu trí      →    payer_concept_id
+  Ngày cấp: 01/01/2024         →    payer_plan_period_start_date
+  Ngày hết hạn: 31/12/2024     →    payer_plan_period_end_date
+  Nơi ĐKKCB: BV Bạch Mai       →    plan_source_value
+  BHXH Hà Nội                  →    sponsor_source_value
+```
+
+### 1.3. ETL ví dụ
+
+```sql
+INSERT INTO payer_plan_period (
+    payer_plan_period_id,
+    person_id,
+    payer_plan_period_start_date,
+    payer_plan_period_end_date,
+    payer_concept_id,
+    payer_source_value,
+    plan_source_value,
+    sponsor_source_value
+) VALUES (
+    5001,
+    100001,
+    '2024-01-01',
+    '2024-12-31',
+    0,                       -- Concept cho BHYT VN (cần mapping)
+    'DN4-01-001',            -- Mã thẻ BHYT
+    'BV-BACHMAI-001',        -- Nơi ĐKKCB ban đầu
+    'BHXH_HANOI'             -- Cơ quan BHXH
+);
+```
+
+### 1.4. Kiểm tra overlap
+
+```sql
+-- BN có nhiều giai đoạn BHYT chồng chéo?
+SELECT
+    p1.person_id,
+    p1.payer_plan_period_start_date AS start_1,
+    p1.payer_plan_period_end_date AS end_1,
+    p2.payer_plan_period_start_date AS start_2,
+    p2.payer_plan_period_end_date AS end_2
+FROM payer_plan_period p1
+JOIN payer_plan_period p2
+    ON p1.person_id = p2.person_id
+    AND p1.payer_plan_period_id < p2.payer_plan_period_id
+    AND p1.payer_plan_period_start_date <= p2.payer_plan_period_end_date
+    AND p2.payer_plan_period_start_date <= p1.payer_plan_period_end_date;
+```
+
+---
+
+## 2. COST — Chi phí dịch vụ y tế
+
+### 2.1. Cấu trúc bảng
+
+| Cột | Kiểu | Bắt buộc | Mô tả |
+|-----|------|----------|-------|
+| `cost_id` | INTEGER | ✅ PK | ID duy nhất |
+| `cost_event_id` | INTEGER | ✅ | FK → clinical event PK |
+| `cost_domain_id` | VARCHAR(20) | ✅ | Domain của event (Visit, Drug...) |
+| `cost_type_concept_id` | INTEGER | ✅ | Loại (charge/cost/payment) |
+| `currency_concept_id` | INTEGER | | Đơn vị tiền tệ |
+| `total_charge` | FLOAT | | Tổng phí |
+| `total_cost` | FLOAT | | Tổng chi phí |
+| `total_paid` | FLOAT | | Tổng đã thanh toán |
+| `paid_by_payer` | FLOAT | | BHYT chi trả |
+| `paid_by_patient` | FLOAT | | BN tự trả |
+| `paid_patient_copay` | FLOAT | | Đồng chi trả |
+| `paid_patient_coinsurance` | FLOAT | | Đồng bảo hiểm |
+| `paid_patient_deductible` | FLOAT | | Khoản khấu trừ |
+| `paid_by_primary` | FLOAT | | BH chính chi trả |
+| `paid_ingredient_cost` | FLOAT | | Chi phí hoạt chất |
+| `paid_dispensing_fee` | FLOAT | | Phí bán thuốc |
+| `payer_plan_period_id` | INTEGER | | FK → PAYER_PLAN_PERIOD |
+| `amount_allowed` | FLOAT | | Mức cho phép |
+| `revenue_code_concept_id` | INTEGER | | Mã doanh thu |
+| `revenue_code_source_value` | VARCHAR(50) | | Mã doanh thu nguồn |
+| `drg_concept_id` | INTEGER | | DRG group |
+| `drg_source_value` | VARCHAR(3) | | Mã DRG nguồn |
+
+### 2.2. Cách COST hoạt động: polymorphic FK
+
+```
+  cost_event_id + cost_domain_id  →  xác định bảng nguồn
+
+  cost_domain_id = 'Visit'     →  visit_occurrence.visit_occurrence_id
+  cost_domain_id = 'Drug'      →  drug_exposure.drug_exposure_id
+  cost_domain_id = 'Procedure' →  procedure_occurrence.procedure_occurrence_id
+  cost_domain_id = 'Device'    →  device_exposure.device_exposure_id
+```
+
+> **Quan trọng:** Không có FK cứng — bạn cần JOIN theo `cost_event_id` = PK của bảng tương ứng VÀ `cost_domain_id` khớp domain.
+
+### 2.3. ETL chi phí khám bệnh VN
+
+```sql
+-- Chi phí 1 lượt khám ngoại trú
+INSERT INTO cost (
+    cost_id,
+    cost_event_id,
+    cost_domain_id,
+    cost_type_concept_id,
+    currency_concept_id,
+    total_charge,
+    total_paid,
+    paid_by_payer,          -- BHYT trả
+    paid_by_patient,        -- BN tự trả
+    payer_plan_period_id
+) VALUES (
+    7001,
+    4001,                   -- visit_occurrence_id
+    'Visit',
+    32810,                  -- EHR charge (Type Concept)
+    44818568,               -- Vietnamese Dong (VND)
+    2500000,                -- 2.5 triệu VNĐ tổng phí
+    2500000,                -- Đã thanh toán hết
+    2000000,                -- BHYT trả 80%
+    500000,                 -- BN trả 20%
+    5001                    -- payer_plan_period_id
+);
+```
+
+### 2.4. Mapping phí BHYT theo tỷ lệ
+
+```
+  Tỷ lệ BHYT VN:
+  ──────────────────────────────────────────
+  Đúng tuyến, KCB ban đầu  →  80% (hưu trí: 95%)
+  Trái tuyến tỉnh           →  60%
+  Trái tuyến TW             →  40%
+  Cấp cứu                   →  100%
+  ──────────────────────────────────────────
+
+  Trong COST:
+  - total_charge = tổng viện phí
+  - paid_by_payer = total_charge × tỷ_lệ_BHYT
+  - paid_by_patient = total_charge - paid_by_payer
+  - paid_patient_copay = phần đồng chi trả theo quy định
+```
+
+---
+
+## 3. Truy vấn phân tích kinh tế
+
+### 3.1. Tổng chi phí theo loại dịch vụ
+
+```sql
+SELECT
+    cost.cost_domain_id AS service_type,
+    COUNT(*) AS event_count,
+    SUM(cost.total_charge) AS total_charges,
+    SUM(cost.paid_by_payer) AS insurance_paid,
+    SUM(cost.paid_by_patient) AS patient_paid,
+    ROUND(
+        SUM(cost.paid_by_payer) * 100.0 / NULLIF(SUM(cost.total_charge), 0),
+        1
+    ) AS insurance_coverage_pct
+FROM cost
+GROUP BY cost.cost_domain_id
+ORDER BY total_charges DESC;
+```
+
+### 3.2. Chi phí thuốc theo nhóm hoạt chất
+
+```sql
+SELECT
+    c_ing.concept_name AS ingredient,
+    COUNT(DISTINCT de.person_id) AS patient_count,
+    SUM(cost.total_charge) AS total_drug_cost,
+    ROUND(
+        SUM(cost.total_charge) / COUNT(DISTINCT de.person_id),
+        0
+    ) AS cost_per_patient
+FROM cost
+JOIN drug_exposure de
+    ON cost.cost_event_id = de.drug_exposure_id
+    AND cost.cost_domain_id = 'Drug'
+JOIN concept_ancestor ca
+    ON de.drug_concept_id = ca.descendant_concept_id
+JOIN concept c_ing
+    ON ca.ancestor_concept_id = c_ing.concept_id
+    AND c_ing.concept_class_id = 'Ingredient'
+    AND c_ing.standard_concept = 'S'
+GROUP BY c_ing.concept_name
+ORDER BY total_drug_cost DESC
+LIMIT 20;
+```
+
+### 3.3. So sánh chi phí đúng tuyến vs trái tuyến
+
+```sql
+SELECT
+    CASE
+        WHEN pp.plan_source_value = cs.care_site_source_value
+        THEN 'Đúng tuyến'
+        ELSE 'Trái tuyến'
+    END AS referral_type,
+    COUNT(DISTINCT vo.person_id) AS patient_count,
+    AVG(cost.total_charge) AS avg_charge,
+    AVG(cost.paid_by_payer) AS avg_insurance,
+    AVG(cost.paid_by_patient) AS avg_patient_pay
+FROM cost
+JOIN visit_occurrence vo
+    ON cost.cost_event_id = vo.visit_occurrence_id
+    AND cost.cost_domain_id = 'Visit'
+JOIN care_site cs ON vo.care_site_id = cs.care_site_id
+JOIN payer_plan_period pp
+    ON vo.person_id = pp.person_id
+    AND vo.visit_start_date BETWEEN pp.payer_plan_period_start_date
+                                AND pp.payer_plan_period_end_date
+GROUP BY referral_type;
+```
+
+---
+
+## 4. ER Diagram — Health Economics
+
+```
+  ┌──────────────────┐
+  │PAYER_PLAN_PERIOD │
+  │                  │
+  │ person_id ──────→│ PERSON
+  │ payer_concept_id │
+  │ plan_concept_id  │
+  │ start_date       │
+  │ end_date         │
+  └────────┬─────────┘
+           │ payer_plan_period_id
+           ↓
+  ┌──────────────────┐
+  │      COST        │
+  │                  │        ┌─── VISIT_OCCURRENCE
+  │ cost_event_id ──→│────────├─── DRUG_EXPOSURE
+  │ cost_domain_id   │        ├─── PROCEDURE_OCCURRENCE
+  │ total_charge     │        └─── DEVICE_EXPOSURE
+  │ paid_by_payer    │
+  │ paid_by_patient  │
+  │ currency_id      │
+  └──────────────────┘
+```
+
+---
+
+## Tổng kết
+
+1. **PAYER_PLAN_PERIOD**: ghi nhận thời gian bảo hiểm (VN: thẻ BHYT, mã ĐKKCB)
+2. **COST**: chi phí từng sự kiện, dùng polymorphic FK (`cost_event_id` + `cost_domain_id`)
+3. **VN mapping**: `paid_by_payer` = phần BHYT, `paid_by_patient` = phần tự chi trả
+4. COST hỗ trợ phân tích hiệu quả chi phí, so sánh đúng/trái tuyến
+5. `currency_concept_id` = 44818568 cho VND
+
+**Bài tiếp theo:** CONDITION_ERA, DRUG_ERA, DOSE_ERA — Bảng tổng hợp tự động.
+
+---
+
+## Tài liệu tham khảo
+
+- [OMOP CDM 5.4 — PAYER_PLAN_PERIOD](https://ohdsi.github.io/CommonDataModel/cdm54.html#PAYER_PLAN_PERIOD)
+- [OMOP CDM 5.4 — COST](https://ohdsi.github.io/CommonDataModel/cdm54.html#COST)
+- [Book of OHDSI — Health Economics chapter](https://ohdsi.github.io/TheBookOfOhdsi/)